Từ cú rơi của đồng yen Nhật Bản đến bước ngoặt trong chính sách Trump
Liên minh tiền tệ Mỹ Nhật là việc Washington và Tokyo phối hợp can thiệp thị trường ngoại hối nhằm hỗ trợ đồng yen Nhật Bản suy yếu, qua đó mở rộng hợp tác song phương từ lĩnh vực an ninh và thương mại sang ổn định tỷ giá, đặt ra câu hỏi về một trật tự kinh tế mới trong bối cảnh cạnh tranh cường quốc gia tăng. Theo lời Tổng thống Donald Trump trên chuyên cơ ngày 2.8, Mỹ đã can thiệp vào thị trường tiền tệ để hỗ trợ tiền yen đang yếu đi. Không giống một động thái kỹ thuật thuần túy, ông Trump gọi đó là "tín hiệu của tình bạn" và nhấn mạnh Mỹ "có mối quan hệ tốt với Nhật Bản". Ở tầm chính sách Trump, quyết định này cho thấy chính quyền sẵn sàng phá vỡ thông lệ khi lần gần nhất Mỹ cùng Nhật can thiệp nâng giá yen là từ năm 1998. Về bản chất, đây là bước ngoặt: một chính quyền vốn nổi tiếng cứng rắn với đồng minh lại chọn dùng sức mạnh tiền tệ để bảo vệ đối tác châu Á quan trọng nhất của mình.
Vì sao Washington chọn giải cứu yen và củng cố liên minh Mỹ Nhật lúc này?
Cú suy yếu sâu của đồng yen Nhật Bản không phải ngẫu nhiên mà là kết quả chồng chất của nhiều yếu tố kinh tế và kỳ vọng thị trường. Nhật duy trì lãi suất điều hành thực tế ở mức âm trong khi Mỹ giữ lãi suất cao, tạo chênh lệch khiến giới đầu tư bán yen để mua USD, đẩy đồng tiền Nhật giảm giá mạnh. Chi phí nhập khẩu năng lượng tăng vì giá dầu, khí đốt leo thang trong bối cảnh chiến sự tại Iran càng buộc Tokyo phải bán yen để mua USD thanh toán, làm áp lực tỷ giá thêm nặng. Theo một chuyên gia kinh tế thuộc Hội đồng Quan hệ Đối ngoại, sự suy yếu của đồng yen hiện nay chủ yếu phản ánh kỳ vọng của thị trường về định hướng chính sách Nhật hơn là các yếu tố cơ bản. Chính phủ Nhật từng chi một lượng dự trữ đáng kể để nâng giá yen nhưng thất bại vì nền tảng lãi suất thấp và thâm hụt thương mại chưa được xử lý. Trong bối cảnh đó, Mỹ bước vào không chỉ để "giải cứu" một đồng minh mà còn để ngăn nguy cơ Tokyo phải bán bớt trái phiếu Kho bạc Mỹ, điều có thể làm chao đảo thị trường nợ Washington.
Can thiệp tiền tệ: từ kỹ thuật tài chính đến chiến lược liên minh
Điều khiến chiến dịch hỗ trợ đồng yen dưới thời chính sách Trump đáng chú ý là cách Mỹ chọn công cụ và thông điệp chính trị đi kèm. Ghi chú công việc bị rò rỉ của Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent với nội dung duy nhất "Mua 5-10 tỷ USD đồng yen Nhật" cho thấy ý chí chính trị rõ ràng hướng vào bảo vệ đồng yen. Thay vì bán USD trực tiếp, Washington được cho là đã bán euro để hỗ trợ yen, đồng thời dùng Cơ chế Repo dành cho các Cơ quan Tiền tệ và Tiền tệ Quốc tế (FIMA Repo), cho phép ngân hàng trung ương dùng trái phiếu Kho bạc Mỹ làm tài sản thế chấp để tiếp cận nguồn USD. Nhờ đó, Tokyo có thể sử dụng danh mục trái phiếu Kho bạc Mỹ quy mô lớn mà không phải bán ra thị trường, hạn chế tác động đến thị trường nợ của Mỹ. Đây không đơn thuần là kỹ thuật tài chính thông minh; nó là thông điệp rằng Washington sẵn sàng mở rộng liên minh Mỹ Nhật sang "mặt trận" tỷ giá, biến ổn định đồng yen thành lợi ích chung. Việc một nhân vật am hiểu sâu về kinh tế Nhật điều hành Bộ Tài chính Mỹ, từng hưởng lợi từ giao dịch đi ngược xu hướng tăng của yen và ủng hộ chính sách thúc đẩy tăng trưởng của Thủ tướng Sanae Takaichi, càng củng cố chiều sâu chiến lược của liên minh này.
Tác động tới người dân Nhật và lợi ích thực tế mà Mỹ thu về
Đằng sau những dòng ghi chú tại Trại David là đời sống rất cụ thể của hàng chục triệu gia đình Nhật. Đồng yen mất giá khiến chi phí sinh hoạt tăng vì Nhật phụ thuộc mạnh vào năng lượng và lương thực nhập khẩu. Ngành du lịch hưởng lợi khi đồng yen yếu thu hút khách nước ngoài, nhưng mức tăng trưởng này không đủ bù thiệt hại kinh tế rộng hơn. Vì thế, việc Mỹ tham gia hỗ trợ đồng yen có ý nghĩa rất thực tế: nếu chiến dịch thành công, biến động tỷ giá giảm, giá hàng thiết yếu ổn định hơn, và người dân ít chịu sốc chi phí. Theo Bộ trưởng Scott Bessent, hạn chế biến động quá mức trên thị trường tiền tệ là mục tiêu mà bất kỳ bộ trưởng tài chính nào đều hướng tới. Về phía Mỹ, lợi ích tuy không hiện ra ngay trong số liệu, nhưng khá rõ về chiến lược: bảo vệ sức khỏe tài chính của một chủ nợ nước ngoài hàng đầu, tránh biến động bất thường trên thị trường trái phiếu chính phủ, đồng thời chứng minh rằng liên minh Mỹ Nhật đáng tin cậy và có thể mở rộng sang lĩnh vực tiền tệ khi cần.
Liên minh tiền tệ Mỹ Nhật: bước thử lớn cho chính sách Trump trong thời gian tới
Dù mang ý nghĩa biểu tượng mạnh, chiến dịch can thiệp hỗ trợ đồng yen vẫn là một ván cược chưa ngã ngũ đối với chính sách Trump. Quy mô thị trường ngoại hối hiện đã tăng gần mười lần so với thời điểm hai nước cùng can thiệp theo hướng bán USD nâng yen năm 1998, khiến mọi hành động hiện nay chỉ là bước mở màn. Câu hỏi lớn nhất của thị trường là điều gì sẽ xảy ra nếu các nỗ lực phối hợp hiện tại vẫn không đủ để chặn đà suy yếu của đồng yen. Khi đó, thế giới sẽ quan sát xem Washington có đủ quyết tâm và kiên định để duy trì chiến lược "mua đồng yen Nhật" như một ưu tiên hay không. Nếu Mỹ tiếp tục can thiệp, liên minh Mỹ Nhật sẽ được định nghĩa lại: không chỉ là đối tác an ninh chủ chốt mà còn là liên minh tiền tệ nòng cốt của trật tự kinh tế mới xoay quanh USD. Nếu Washington rút lui, hình ảnh một chính quyền sẵn sàng phá vỡ thông lệ để hỗ trợ đồng minh sẽ bị đặt dấu hỏi. Vậy nên, chính sách Trump đang đứng trước bài kiểm tra quan trọng: liệu "tín hiệu của tình bạn" có được chuyển hóa thành kiến trúc kinh tế bền vững, hay chỉ là một khoảnh khắc hữu nghị mang tính thời điểm.
