Sách giáo khoa miễn phí ở một xã miền núi: Thông điệp không để học sinh vùng khó bị bỏ lại
Sáng kiến cấp sách giáo khoa miễn phí ở xã Sơn Tây Thượng là mô hình địa phương huy động nguồn lực xã hội để mua và phát 1.415 bộ sách giáo khoa mới cho toàn bộ học sinh từ lớp 1 đến lớp 9, nhằm bảo đảm 100% học sinh vùng khó có đủ sách ngay từ đầu năm học, giảm gánh nặng tài chính cho gia đình và tạo thêm động lực đến trường.
Thay vì chờ các chính sách cấp quốc gia, Sơn Tây Thượng chọn hành động sớm. Địa phương này không chấp nhận việc bất kỳ em nhỏ nào bước vào năm học mới mà thiếu sách giáo khoa. Họ huy động hơn 250 triệu đồng từ các nhà hảo tâm, cán bộ, công chức, viên chức và nhiều nguồn lực xã hội khác để mua sách hỗ trợ học sinh. Đây không chỉ là câu chuyện “tặng quà” đầu năm học, mà là một tuyên bố rất rõ: quyền tiếp cận sách giáo khoa của học sinh vùng khó phải được nhìn như một ưu tiên chính trị và cộng đồng, chứ không chỉ là bài toán kỹ thuật của ngành giáo dục.
Cách Sơn Tây Thượng huy động hơn 250 triệu đồng: Lãnh đạo dám nghĩ, cộng đồng dám làm
Điểm đáng chú ý nhất của mô hình ở Sơn Tây Thượng không phải là số tiền, mà là cách một xã miền núi nghèo dám chủ động huy động nguồn lực xã hội cho giáo dục. Trong bối cảnh phần lớn người dân là đồng bào thiểu số, đời sống còn nhiều khó khăn so với vùng đồng bằng ở Quảng Ngãi, việc bỏ tiền mua sách giáo khoa là gánh nặng không nhỏ. Thay vì đẩy gánh nặng đó về phía từng gia đình, lãnh đạo xã chọn chuyển nó thành trách nhiệm chung.
Sau khi bàn thảo, chính quyền thống nhất kêu gọi các cá nhân, tổ chức và nhà hảo tâm cùng chung tay đóng góp để mua sách tặng học sinh. Kết quả, hơn 250 triệu đồng được huy động để mua 1.415 bộ sách giáo khoa theo chương trình hiện hành, trao cho học sinh từ lớp 1 đến lớp 9 trên địa bàn. Theo lời vị bí thư Đảng ủy, đây là một chiến dịch có tính “toàn xã”: từ hệ thống chính trị đến nhà trường cùng vào cuộc, biến một lời kêu gọi thành kết quả cụ thể chứ không dừng ở phong trào hình thức.
1.415 bộ sách và tác động thật: Khi hỗ trợ đúng chỗ, sách trở thành động lực đến trường
Việc tặng sách giáo khoa miễn phí không phải là hành động mang tính biểu tượng; nó tạo ra thay đổi rõ rệt trong đời sống học sinh vùng khó. Tổng cộng 1.415 bộ sách giáo khoa mới đã được trao cho học sinh từ lớp 1 đến lớp 9, bảo đảm 100% các em có đủ sách trước ngày khai giảng. Như vậy, Sơn Tây Thượng trở thành một trong số ít địa phương trong 96 xã, phường và đặc khu của Quảng Ngãi đạt mục tiêu tặng miễn phí sách giáo khoa cho toàn bộ học sinh trên địa bàn.
Tác động thực tế rất cụ thể: nhà trường khẳng định 100% học sinh từ lớp 1 đến lớp 9 đã có đủ sách giáo khoa, giúp các em bước vào năm học mới với tâm thế chủ động, tự tin. Về phía gia đình, những bộ sách được trao tặng giúp phụ huynh giảm bớt chi phí đầu năm học, nhất là với những hộ nghèo. Với học sinh, sách mới không chỉ là công cụ học tập, mà là một thông điệp rằng các em không bị bỏ quên. Đây là dạng hỗ trợ trực diện, đúng nhu cầu, thay vì những chương trình mang tính phong trào nhưng ít chạm tới gánh nặng thực sự của người dân.
Bài học cho các địa phương khác: Không phải nơi nào cũng làm y chang, nhưng có thể học cách tiếp cận
Câu hỏi quan trọng là: mô hình Sơn Tây Thượng có thể nhân rộng không? Câu trả lời là có, nhưng không theo kiểu sao chép máy móc. Mỗi địa phương có cấu trúc kinh tế – xã hội khác nhau; điều cần học không phải là con số 1.415 bộ sách, mà là tư duy lấy học sinh vùng khó làm trung tâm. Sơn Tây Thượng chứng minh rằng, nếu chính quyền dám đặt mục tiêu rõ ràng “không để học sinh thiếu sách giáo khoa”, huy động nguồn lực xã hội sẽ có điểm rơi cụ thể chứ không tản mạn.
Một yếu tố quan trọng khác là cách địa phương gắn việc cấp sách với chiến lược sắp xếp lại mạng lưới trường lớp. Sơn Tây Thượng đã giảm số trường từ 6 xuống còn 2, tương đương tỷ lệ giảm 66,7%, với hai trường là Mầm non Hoa Pơ Niêng và Trường Phổ thông Dân tộc bán trú Tiểu học và THCS Đinh Thanh Kháng. Khi hệ thống trường lớp gọn lại, việc lên danh sách, rà soát nhu cầu sách, tổ chức phát sách miễn phí trở nên khả thi hơn. Đây là bài học tổ chức rất đáng tham khảo cho các huyện miền núi khác.
Từ Sơn Tây Thượng nhìn rộng hơn: Sách giáo khoa miễn phí phải trở thành cam kết chính trị chứ không chỉ là phong trào
Sơn Tây Thượng không phải nơi giàu có, nhưng lại là một trong số ít xã ở Quảng Ngãi tặng sách giáo khoa miễn phí cho 100% học sinh trước thềm năm học mới 2026–2027. Thực tế này đặt ra một thông điệp khó né tránh: vấn đề không chỉ là “có tiền hay không”, mà là địa phương có xem việc bảo đảm sách giáo khoa cho học sinh vùng khó là ưu tiên bắt buộc hay không.
Hướng đi của Sơn Tây Thượng cho thấy ba điều. Thứ nhất, quyền tiếp cận sách giáo khoa có thể được bảo vệ ngay ở cấp xã nếu có quyết tâm chính trị. Thứ hai, huy động nguồn lực xã hội không phải là “xin cho”, mà là cách cộng đồng cùng đầu tư vào tương lai con em mình. Thứ ba, khi một mô hình nhỏ chứng minh được hiệu quả, nó tạo sức ép tích cực để các địa phương khác nhìn lại ưu tiên của mình. Nếu một xã miền núi làm được, sẽ khó giải thích vì sao những nơi điều kiện khá hơn lại để học sinh thiếu sách.
