Sách giáo khoa miễn phí: bước đi táo bạo của một xã vùng khó
Mô hình xã Sơn Tây Thượng huy động nguồn lực xã hội để cấp sách giáo khoa miễn phí cho toàn bộ học sinh từ lớp 1 đến lớp 9 là một cách làm chủ động, sáng tạo của một địa phương vùng khó khăn, nhằm xóa bỏ nỗi lo thiếu sách đầu năm học, giảm gánh nặng chi phí cho phụ huynh và tiếp thêm động lực đến trường cho học sinh dân tộc thiểu số. Điều đáng nói ở Sơn Tây Thượng không phải là vài chục suất quà mang tính hỗ trợ, mà là lựa chọn đi tới cùng: bảo đảm 100% học sinh trên địa bàn có sách giáo khoa miễn phí trước ngày khai giảng. Trong bối cảnh nhiều gia đình miền núi còn chật vật với chi phí học tập, cách đặt mục tiêu "không để bất kỳ học sinh nào đến trường bị thiếu sách giáo khoa" cho thấy tư duy coi sách là quyền chứ không phải là đặc ân.
Hơn 250 triệu đồng và 1.415 bộ sách: sức mạnh của cộng đồng
Thay vì chờ các chương trình hỗ trợ từ trên xuống, chính quyền và nhà trường ở Sơn Tây Thượng bắt đầu bằng việc rà soát kỹ nhu cầu từng khối lớp, rồi chủ động kêu gọi đóng góp từ các nhà hảo tâm, cán bộ, công chức, viên chức và cộng đồng địa phương. Kết quả là xã huy động được hơn 250 triệu đồng để mua sách giáo khoa hỗ trợ học sinh, tương đương 1.415 bộ sách theo chương trình giáo dục hiện hành, trao đến tận tay các em từ lớp 1 đến lớp 9. Đây không phải câu chuyện "của cho là của nặng" mà là sự đồng thuận xã hội: người dân, các tổ chức hảo tâm cùng chia sẻ quan điểm rằng khoản tiền mua sách giáo khoa đầu năm học là gánh nặng với nhiều hộ miền núi, và việc cấp sách giáo khoa miễn phí là cách hỗ trợ học sinh thiết thực nhất lúc này.
Tác động thực tế: nhẹ gánh cha mẹ, vững bước học sinh
Ở các vùng khó khăn, chi phí mua sắm đồ dùng, đặc biệt là sách giáo khoa, luôn là khoản khiến nhiều gia đình phải cân nhắc, thậm chí chậm cho con đến trường. Khi 1.415 bộ sách được cấp miễn phí, gánh nặng đó giảm đi rõ rệt, nhất là với hộ nghèo, cận nghèo. Phụ huynh không còn cảnh bù chồng, đắp đổi từng quyển sách, còn học sinh thì có thể bước vào năm học mới với tâm thế chủ động, tự tin hơn. Tác động sâu xa hơn nằm ở cảm giác được quan tâm. Mỗi bộ sách không chỉ là vật dụng học tập mà là thông điệp: cộng đồng đang đầu tư vào tương lai của các em. Khi một học sinh lớp 9 xúc động chia sẻ sẽ cố gắng học tập thật tốt vì đã được tặng sách mới, đó là minh chứng rõ ràng rằng hỗ trợ học sinh bằng sách giáo khoa miễn phí có sức mạnh khích lệ không thể đo bằng tiền.
Địa phương hiếm hoi trong 96 xã: vì sao Sơn Tây Thượng nổi bật?
Trong 96 xã, phường và đặc khu của tỉnh, Sơn Tây Thượng hiện là một trong số rất ít địa phương cấp miễn phí sách giáo khoa cho 100% học sinh trước thềm năm học 2026 – 2027. Con số này nói lên nhiều điều: không phải vì xã ít khó khăn hơn nơi khác, mà vì họ dám coi việc bảo đảm sách giáo khoa như một nhiệm vụ chính trị, chứ không chỉ là hoạt động từ thiện. Lãnh đạo xã không dừng lại ở việc giải bài toán sách giáo khoa. Cùng thời điểm, địa phương cũng hoàn thành sắp xếp lại hệ thống trường học, giảm từ 6 trường xuống còn 2, gồm Mầm non Hoa Pơ Niêng và Trường Phổ thông Dân tộc bán trú Tiểu học và THCS Đinh Thanh Kháng, tương ứng tỷ lệ giảm 66,7%. Một mặt là tổ chức lại mạng lưới trường cho tinh gọn, mặt khác là huy động nguồn lực xã hội để hỗ trợ học sinh; cách kết hợp này khiến mô hình của Sơn Tây Thượng càng trở thành điểm sáng về quản trị giáo dục ở vùng khó khăn.
Từ một điểm sáng vùng khó đến bài học cho chính sách
Điều đáng giá nhất trong câu chuyện sách giáo khoa miễn phí ở Sơn Tây Thượng là cách tư duy: thay vì coi vùng khó khăn chỉ là nơi tiếp nhận hỗ trợ, xã đã chứng minh chính mình có thể huy động nguồn lực xã hội để giải quyết vấn đề. Ở đó, nhà trường làm tốt khâu thống kê, chính quyền chủ động kêu gọi, cộng đồng đáp lời bằng hành động. Chuỗi phối hợp này cho thấy khi người dân thấy mục tiêu rõ ràng và minh bạch, họ sẵn sàng ủng hộ. Nếu nhìn giáo dục như đầu tư dài hạn, thì mỗi bộ sách là một "cổ phần" nhỏ mà xã hội góp cho tương lai học sinh. Sơn Tây Thượng đã chọn đầu tư đồng loạt: không phân biệt học sinh giỏi hay yếu, nghèo hay khá; tất cả đều có sách giáo khoa miễn phí như một chuẩn mực tối thiểu để bắt đầu năm học mới. Đó là thông điệp chính sách mạnh mẽ: học sinh vùng khó khăn xứng đáng được bảo đảm những điều cơ bản nhất để học tập, và cộng đồng hoàn toàn có thể cùng nhà nước gánh vác trách nhiệm ấy.
