Cao tốc Quảng Ngãi Đăk Hà: định nghĩa một trục chiến lược mới
Cao tốc Quảng Ngãi Đăk Hà là tuyến đường cao tốc 4 làn xe dài khoảng 136km, được đề xuất đầu tư để kết nối cao tốc Bắc – Nam phía Đông với phía Tây, tạo thành hành lang giao thông Đông – Tây mới giúp tăng cường kết nối Tây Nguyên với khu vực ven biển, hệ thống cảng biển và các đầu mối giao thương liên vùng, đồng thời bổ trợ cho mạng lưới quốc lộ hiện hữu, giảm phụ thuộc vào một tuyến vận tải duy nhất. Điểm cốt lõi của dự án này không nằm ở con số chiều dài hay tổng vốn đầu tư, mà ở tầm nhìn chiến lược: biến một khu vực vốn bị xem là “xa biển” thành phần nối trực tiếp với các trung tâm logistics ven biển. Khi Phó Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Ngãi Y Ngọc yêu cầu các sở, ngành khẩn trương hoàn thiện công tác chuẩn bị đầu tư và tháo gỡ vướng mắc để sớm triển khai các dự án giao thông chiến lược, trọng điểm, đặc biệt là cao tốc Quảng Ngãi - Kon Tum và nâng cấp, mở rộng Quốc lộ 24, địa phương đã gửi đi thông điệp rõ ràng rằng Tây Nguyên không thể phát triển nếu tiếp tục bị cô lập về hạ tầng giao thông. Quan điểm ở đây khá rõ: nếu không có một trục cao tốc hiện đại, mọi nỗ lực phát triển kinh tế vùng Tây Nguyên sẽ mãi bị giới hạn bởi chi phí logistics cao, thời gian vận chuyển kéo dài và rủi ro gián đoạn giao thông mỗi mùa mưa. Cao tốc Quảng Ngãi Đăk Hà vì thế là bước đi mang tính “mở khóa” cho cả một vùng rộng lớn, chứ không chỉ là một dự án giao thông đơn lẻ.
Hạ tầng giao thông Tây Nguyên: từ điểm nghẽn Quốc lộ 24 đến nhu cầu cao tốc
Muốn hiểu vì sao cao tốc Quảng Ngãi Đăk Hà được xem là cấp thiết, phải nhìn vào thực trạng hạ tầng giao thông Tây Nguyên hiện nay. Quốc lộ 24 đang là trục kết nối nội tỉnh Quảng Ngãi với khu vực Bắc Tây Nguyên, đồng thời hỗ trợ giao thương với Lào và Campuchia. Tuy nhiên, đoạn từ xã Ba Tơ đến xã Kon Plông, đặc biệt khu vực đèo Vi Ô Lắk, vẫn là đường cấp V, mặt đường hẹp, nhiều khúc cua, địa hình đèo dốc; mùa mưa sạt lở thường xuyên, tiềm ẩn nguy cơ chia cắt giao thông. Việc tỉnh thông qua chủ trương nâng cấp, mở rộng khoảng 48km Quốc lộ 24, đoạn từ Km32 đến Km89+513, với tổng mức đầu tư dự kiến 2.350 tỷ đồng, cho thấy chính quyền nhận thức rõ điểm nghẽn này và muốn cải thiện điều kiện đi lại, nâng cao năng lực vận tải, tăng cường kết nối giữa phía Đông và phía Tây tỉnh. Nhưng chỉ nâng cấp quốc lộ là chưa đủ. Theo định hướng của tỉnh, Quốc lộ 24 và cao tốc Quảng Ngãi - Kon Tum sẽ đảm nhận chức năng bổ trợ, giúp tăng tính ổn định của mạng lưới giao thông và hạn chế sự phụ thuộc vào một hành lang vận tải duy nhất. Ở góc nhìn chiến lược, đây là cách tiếp cận đúng: dùng cao tốc làm trục vận chuyển nhanh, an toàn, còn quốc lộ phục vụ nhu cầu đi lại thường ngày và là tuyến dự phòng khi xảy ra sạt lở, ách tắc hoặc gián đoạn do thiên tai. Nếu tiếp tục chỉ trông chờ vào Quốc lộ 24, Tây Nguyên sẽ luôn đứng trước rủi ro bị “cô lập tạm thời” mỗi khi thời tiết cực đoan.
Kết nối ven biển và cảng biển: lợi thế giao thương không thể bỏ lỡ
Điểm mạnh lớn nhất của cao tốc Quảng Ngãi Đăk Hà nằm ở khả năng kết nối ven biển. Khi hoàn thành, công trình sẽ mở rộng khả năng kết nối khu vực phía Tây Quảng Ngãi và Tây Nguyên với Khu kinh tế Dung Quất, hệ thống cảng biển Dung Quất cùng mạng lưới giao thông quốc gia. Điều này biến Tây Nguyên từ vùng nội địa xa cảng thành khu vực có cửa ngõ trực tiếp ra biển, rút ngắn đáng kể hành trình của nông sản, gỗ, khoáng sản và hàng xuất nhập khẩu. Một câu nói đáng trích dẫn ở đây là: "Tuyến cao tốc cũng được kỳ vọng tạo thuận lợi cho hàng hóa từ Tây Nguyên, trong đó có khu vực kết nối với cửa khẩu quốc tế Bờ Y, tiếp cận các đầu mối giao thương ven biển, qua đó hỗ trợ vận chuyển nông sản và hàng hóa xuất nhập khẩu." Không có hạ tầng giao thông Tây Nguyên đủ mạnh, mọi lợi thế về đất đai, khí hậu, tài nguyên sẽ bị bào mòn bởi chi phí logistics. Từ góc độ chính sách, việc địa phương đẩy nhanh các dự án hạ tầng giao thông quy mô nhằm tăng cường kết nối Tây Nguyên với khu vực ven biển, hệ thống cảng biển và các đầu mối giao thương liên vùng là lựa chọn mang tính tái cấu trúc không gian kinh tế. Thay vì để Tây Nguyên mãi là “vùng nguyên liệu”, cao tốc mở ra cơ hội hình thành các trung tâm chế biến, logistics ngay trên cao nguyên, gắn chặt với chuỗi cung ứng toàn vùng duyên hải miền Trung.
Phát triển kinh tế vùng: Măng Đen và câu chuyện ‘Đà Lạt thứ hai’
Một trong những chi tiết thú vị của dự án là việc bố trí 11 nút giao kết nối với hệ thống giao thông khu vực, cùng 79 công trình cầu với tổng chiều dài khoảng 26km trên toàn tuyến. Việc thiết kế mạng nút giao dày đặc không chỉ là bài toán kỹ thuật mà là lựa chọn phát triển kinh tế vùng: tăng khả năng tiếp cận của các đô thị, khu du lịch, khu dịch vụ dọc tuyến. Đáng chú ý, các nút giao này được kỳ vọng tăng khả năng tiếp cận của Măng Đen – vùng đất được mệnh danh “Đà Lạt thứ 2 của Tây Nguyên” – với tuyến cao tốc, đồng thời mở rộng không gian phát triển đô thị, dịch vụ, du lịch và các hoạt động kinh tế dọc tuyến. Nếu Măng Đen được kết nối trực tiếp với cao tốc Quảng Ngãi Đăk Hà, tiềm năng trở thành trung tâm du lịch khí hậu mát mẻ, kết hợp nghỉ dưỡng và nông nghiệp công nghệ cao, sẽ tăng lên rõ rệt. Ở tầm rộng hơn, tuyến cao tốc được kỳ vọng tạo thuận lợi cho hàng hóa từ Tây Nguyên, trong đó có khu vực kết nối với cửa khẩu quốc tế Bờ Y, tiếp cận các đầu mối giao thương ven biển. Đây là nền tảng để phát triển kinh tế vùng Tây Nguyên thông qua cải thiện hạ tầng giao thông: giảm chi phí vận chuyển, thu hút đầu tư vào chế biến nông sản, công nghiệp nhẹ, du lịch sinh thái. Nếu bỏ lỡ cơ hội này, Tây Nguyên sẽ tiếp tục bị tụt lại trong cuộc cạnh tranh thu hút dòng vốn và du khách.
Thời điểm triển khai và những điều kiện tiên quyết để dự án thành công
Theo hồ sơ sơ bộ, tuyến cao tốc Quảng Ngãi - Kon Tum có chiều dài khoảng 136km, tổng vốn đầu tư khoảng 51.000 tỷ đồng, với tổng mức đầu tư sơ bộ khoảng 52.118 tỷ đồng. Hiện Quảng Ngãi đang hoàn thiện hồ sơ để báo cáo cấp có thẩm quyền xem xét, quyết định, phấn đấu hoàn tất thủ tục nhằm khởi công dự án trong năm 2027. Về mặt thời điểm, đây là giai đoạn phù hợp: nhu cầu kết nối Tây Nguyên – ven biển đã chín muồi, trong khi áp lực giải ngân vốn đầu tư công đang buộc các địa phương phải chọn những dự án có tác động lan tỏa lớn. Tuy nhiên, thành công của dự án không tự nhiên mà đến. Tỉnh ủy Quảng Ngãi đã yêu cầu Ban Thường vụ Đảng ủy 14 xã, phường có dự án đi qua tăng cường tuyên truyền, vận động người dân, tạo sự đồng thuận trong quá trình thực hiện; đồng thời nhấn mạnh công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng và tái định cư phải được chú trọng, bảo đảm tiến độ bàn giao mặt bằng, thường xuyên kiểm tra, giám sát và kịp thời tháo gỡ khó khăn phát sinh. Phó Chủ tịch UBND tỉnh Y Ngọc cũng yêu cầu các đơn vị tập trung xử lý vướng mắc về bồi thường, giải phóng mặt bằng và vật liệu xây dựng, đẩy nhanh tiến độ giải ngân, phấn đấu hoàn thành 100% kế hoạch vốn đầu tư công năm 2026. Nói cách khác, cao tốc Quảng Ngãi Đăk Hà chỉ thực sự trở thành động lực phát triển kinh tế vùng nếu quá trình triển khai minh bạch, đồng thuận và không để người dân cảm thấy mình là bên phải “hy sinh” cho một dự án lớn. Kết luận, tuyến cao tốc này là phép thử cho năng lực tổ chức phát triển vùng của chính quyền địa phương. Nếu làm tốt, Tây Nguyên sẽ có một trục kết nối ven biển mạnh mẽ, hạ tầng giao thông Tây Nguyên được nâng cấp, và phát triển kinh tế vùng sẽ bước sang một trang mới. Nếu chậm trễ hoặc triển khai thiếu đồng bộ, cơ hội vàng để tái định vị Tây Nguyên trong bản đồ kinh tế quốc gia sẽ trôi qua.
