Thuế 50% và cú đánh vào chuỗi cung ứng ô tô Bắc Mỹ
Thuế quan ô tô Mỹ-Canada là chính sách Mỹ tăng thuế nhập khẩu xe hơi, xe tải và phụ tùng từ Canada lên 50%, nhắm trực tiếp vào các chuỗi cung ứng ô tô Bắc Mỹ vốn được tích hợp sâu giữa ba thị trường Mỹ, Canada và Mexico, làm đảo lộn cách ngành ô tô thiết kế sản xuất và phân phối sản phẩm xuyên biên giới. Điểm đáng nói là động thái này không chỉ đánh vào các hãng xe Canada, mà còn vào những nhà sản xuất toàn cầu đã cắm rễ trong hệ thống sản xuất lục địa. Chính vì vậy, nó mang tính trừng phạt chính trị hơn là điều chỉnh kỹ thuật về thương mại: mục tiêu công khai là Canada, nhưng nạn nhân thực tế lại là những tập đoàn như Toyota và Honda. Quyết định tăng thuế từ mức 25% lên 50% khiến toàn bộ cấu trúc chi phí bị xáo trộn và buộc các hãng xe phải nghĩ lại về chiến lược Bắc Mỹ.
Tại sao Toyota và Honda chịu tổn thương nặng nhất
Trớ trêu thay, những nạn nhân dễ thấy nhất của thuế quan ô tô Mỹ-Canada không phải các hãng Canada, mà là Toyota và Honda. Theo phân tích, ô tô sản xuất tại Canada chiếm gần 25% doanh số Honda tại Mỹ và 17% của Toyota, mức phụ thuộc lớn nhất trong số các hãng xe lớn. Ngành ô tô Canada sản xuất khoảng 1,2 triệu xe mỗi năm, trong đó Toyota và Honda chiếm hơn ba phần tư sản lượng, với các mẫu chủ lực như RAV4 và CR-V được xuất sang Mỹ. Điều này cho thấy hai hãng đã xây dựng chiến lược Bắc Mỹ dựa trên giả định rằng biên giới Mỹ-Canada sẽ luôn mở và ổn định. Khi thuế bị đẩy lên 50% từ ngày 1/1/2027, phần lớn doanh số Mỹ của họ lập tức đối mặt nguy cơ đội chi phí và mất cạnh tranh, dù các nhà sản xuất này không phải là bên châm ngòi căng thẳng.
Lệnh cấm nhập khẩu loạt hàng hóa Canada: xung đột lan rộng ngoài ngành ô tô
Cuộc chiến thương mại Bắc Mỹ đã vượt xa phạm vi ô tô. Mỹ thông báo sẽ cấm nhập khẩu hàng loạt sản phẩm từ sữa, hầu hết đồ uống có cồn và xe máy của Canada, cùng với các mặt hàng như giấy, nhôm, gỗ, đồ nội thất và thiết bị chiếu sáng. Đồng thời, một số loại pho mát Canada không bị cấm hoàn toàn nhưng bị đẩy vào danh sách chịu mức thuế 50%. Đây không còn là một tranh chấp ngành, mà là đòn đánh xuyên nhiều lĩnh vực kinh tế, gửi đi thông điệp rằng Washington sẵn sàng dùng thuế quan như vũ khí chính trị đa mục đích. Canada đáp trả bằng các mức thuế đối ứng từ 15% đến 50% lên khoảng 20 tỷ USD hàng hóa Mỹ, từ thép đến đồ nội thất và thiết bị điện tử, tạo nên vòng xoáy leo thang như chính các cố vấn thương mại nước này lo ngại. Trong bối cảnh đó, ô tô chỉ là mặt trận nổi bật nhất của một cuộc chiến rộng lớn hơn.
Chuỗi cung ứng ô tô tích hợp: lợi thế biến thành điểm yếu
Trong nhiều năm, các hãng xe Mỹ, châu Âu, Nhật Bản và Hàn Quốc cùng mạng lưới nhà cung cấp đã xây dựng chuỗi sản xuất trải rộng khắp Bắc Mỹ, tận dụng các hiệp định thương mại xuyên biên giới và chi phí lao động thấp tại Mexico. Mô hình này từng là nền tảng thành công: linh kiện qua lại giữa Mỹ, Canada, Mexico trước khi thành chiếc xe hoàn chỉnh. Nhưng bài toán giờ đã thay đổi mạnh. Đối với Toyota và Honda, việc phụ thuộc vào sản xuất Canada để phục vụ thị trường Mỹ biến lợi thế linh hoạt thành điểm yếu chí tử khi chính trị can thiệp vào thuế suất. Các nhà phân tích cảnh báo mức thuế 50% có thể khiến họ phải đóng cửa một số dây chuyền tại Canada nếu không tìm được giải pháp. Nói cách khác, chiến lược tối ưu hóa chi phí theo logic kinh tế đã bị đánh bại bởi logic đối đầu địa chính trị, bộc lộ rủi ro của việc phụ thuộc quá sâu vào mạng lưới sản xuất lục địa.
Tương lai bất định: tái cấu trúc hay chấp nhận chi phí cao hơn?
Nếu thuế 50% có hiệu lực, Toyota và Honda nhiều khả năng sẽ buộc phải tính chuyện chuyển dây chuyền tại Canada sang nơi khác để tiếp tục đưa xe vào Mỹ, dù việc này rất khó vì nhà máy ở các khu vực khác đã gần hết công suất và xe bán sang Mỹ thường phải được thiết kế theo nhu cầu riêng của thị trường này. Hai nhà cung cấp Nhật Bản thừa nhận họ gần như không thể lên kế hoạch trong bối cảnh chưa chắc mức thuế đề xuất có thực sự áp dụng hay không và "đang cố gắng không phản ứng thái quá". Song song, các quan chức Mỹ cho biết tuyên bố tăng thuế lên 50% vẫn giữ nguyên hiệu lực, trong khi hai bên Mỹ và Canada dự kiến tiếp tục đàm phán để tìm hướng đi thay thế. Căng thẳng buộc cả khu vực phải đối diện một câu hỏi lớn: tiếp tục đặt cược vào chuỗi giá trị Bắc Mỹ hay phân tán rủi ro sang các cấu trúc sản xuất mới, tốn kém nhưng độc lập hơn. Với Toyota và Honda, không còn lựa chọn dễ dàng.
