Cải tạo kênh rạch là hạ tầng chống ngập và chỉnh trang
Cải tạo kênh rạch là việc nạo vét lòng dẫn, xây kè và hoàn thiện hệ thống thoát nước, đường ven bờ cùng không gian công cộng để giảm ngập, cải thiện môi trường và nâng chất lượng sống đô thị. TP.HCM đang triển khai nhiều dự án theo hướng đó, nhưng các mục tiêu chỉ thành hiện thực khi công trường bám tiến độ và mặt bằng được bàn giao đầy đủ. Ngày 22.10, Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng hạ tầng đô thị thành phố cho biết dự án kênh Tham Lương – Bến Cát – rạch Nước Lên đạt khoảng 75% khối lượng, song cả 10 gói thầu đều chậm kế hoạch. Dài gần 32 km, công trình gồm kè hai bờ, nạo vét, đường ven kênh rộng 8–12 m, hệ thống thoát nước, chiếu sáng và cây xanh. Nếu hoàn thành, tuyến đường mới được kỳ vọng giảm ùn tắc trên các trục lân cận. Đây là lợi ích cụ thể mà người dân có thể cảm nhận, nhưng việc lùi hẹn liên tiếp làm suy giảm niềm tin vào lịch trình.
Tham Lương là phép thử về tiến độ và mặt bằng
Dự án khởi công tháng 2.2023, có vốn đầu tư ban đầu khoảng 8.200 tỉ đồng, sau điều chỉnh tăng lên hơn 9.000 tỉ đồng. Kế hoạch hoàn thành dịp 30.4.2025 đã chuyển sang năm 2026 rồi tiếp tục lùi; hai tuyến đường ven kênh dự kiến thông xe kỹ thuật cuối năm 2026, còn toàn dự án dự kiến đưa vào sử dụng ngày 30.6.2027. Nút thắt không chỉ nằm ở thi công. Dự án vẫn còn một trường hợp tại phường Bình Lợi Trung chưa bàn giao mặt bằng; việc xử lý đất đào và bùn nạo vét cũng vướng thủ tục. Khi một điểm nghẽn nhỏ có thể ảnh hưởng cả chuỗi công việc, giải phóng mặt bằng phải được xem là phần cốt lõi của kế hoạch, không phải thủ tục làm sau. Với dự án chống ngập TP.HCM quy mô này, mốc hoàn thành chỉ đáng tin khi đi cùng giải pháp rõ ràng cho các vướng mắc còn tồn tại.
Xuyên Tâm, Kênh Đôi và Văn Thánh: tiến độ không đồng đều
Rạch Xuyên Tâm, bờ Bắc Kênh Đôi và rạch Văn Thánh nằm trong nhóm dự án cải tạo lớn đang được triển khai, hướng tới cải thiện môi trường nước, tạo cảnh quan và mở thêm đường dân sinh. Tuy nhiên, tình trạng trên công trường cho thấy khởi công đồng loạt không đồng nghĩa với tiến độ đồng đều. Rạch Xuyên Tâm dài gần 9 km, có tổng mức đầu tư hơn 17.200 tỉ đồng. Đến cuối tháng 10.2026, giải phóng mặt bằng cơ bản hoàn tất, nhưng việc di dời hạ tầng điện, nước và viễn thông vẫn chưa xong. Gói XL-03 đạt gần 90%, trong khi XL-02 khoảng 16% và XL-01 chỉ 9%; thành phố đặt mục tiêu hoàn thành dự án vào năm 2027. Bờ Bắc Kênh Đôi dài khoảng 4,3 km, các gói xây lắp lần lượt đạt 85%, 60% và 35%, còn vướng di dời hạ tầng kỹ thuật; mục tiêu là hoàn thành đầu năm 2027. Những đoạn đã thông xe tạm đem lại ích lợi trước mắt, nhưng chênh lệch tiến độ đòi hỏi điều hành sát từng gói thầu.
Hy Vọng và Bàu Trâu: vốn điều chỉnh, mục tiêu thoát nước
Tại kỳ họp thứ sáu HĐND TP.HCM ngày 29.10, UBND thành phố trình xem xét chủ trương đầu tư và điều chỉnh một số dự án hạ tầng, trong đó có kênh Hy Vọng, rạch Bàu Trâu và rạch Bà Tàng. Đề xuất cho thấy thành phố đang mở rộng danh mục chỉnh trang để xử lý ngập úng, ô nhiễm và cải thiện các khu dân cư ven kênh, thay vì chỉ trông chờ vào những công trình lớn đang thi công. Kênh Hy Vọng dài hơn 1 km, từ đường Phạm Văn Bạch đến kênh Tham Lương, được đề xuất điều chỉnh tổng mức đầu tư lên hơn 2.500 tỉ đồng; phương án gồm nạo vét, xây kè, làm đường, nâng cấp thoát nước và bổ sung cây xanh, dự kiến triển khai giai đoạn 2026–2030. Rạch Bàu Trâu được đề xuất điều chỉnh vốn lên hơn 4.700 tỉ đồng; phương án mới dự kiến giải phóng mặt bằng ảnh hưởng 312 trường hợp. Đây là phần khó không thể né tránh: muốn chỉnh trang bền vững, thành phố phải công khai tiến độ bồi thường, xử lý tác động tới dân cư và gắn từng khoản đầu tư với kết quả thoát nước, môi trường.
Thước đo cuối cùng là công trình vận hành đúng hẹn
Các dự án đang định hình lại đô thị theo một hướng đáng ủng hộ: trả lại không gian cho kênh rạch, bổ sung đường ven bờ và cải thiện khả năng thoát nước. Nhưng quy mô công trình hay số vốn đề xuất tự thân không bảo đảm người dân sớm thấy chuyển biến. Những lần lùi hạn ở kênh Tham Lương, các gói thầu chênh tiến độ tại Xuyên Tâm và việc di dời hạ tầng còn dang dở ở Kênh Đôi đều cho thấy khâu thực hiện quyết định giá trị thực tế. TP.HCM cần biến các mốc dự kiến thành cam kết có thể kiểm chứng, đồng thời xử lý dứt điểm mặt bằng, hạ tầng kỹ thuật và thủ tục nạo vét. Chỉ khi tuyến kênh sạch hơn, nước thoát tốt hơn và đường ven bờ thực sự phục vụ đi lại, chương trình cải tạo kênh rạch mới chứng minh được rằng chỉnh trang đô thị không dừng ở bản vẽ.
