Cải tạo kênh rạch phải giải quyết đồng thời nhiều vấn đề
Cải tạo kênh rạch TP.HCM là việc khơi thông dòng chảy, nâng cấp thoát nước và hạ tầng ven bờ để giảm ngập, cải thiện môi trường nước và nâng chất lượng sống đô thị. Đây không thể chỉ là hoạt động nạo vét: nếu nước thải và rác vẫn đổ xuống kênh, lợi ích của công trình sẽ khó duy trì. Ngày 29/10, UBND TP.HCM trình HĐND thành phố xem xét chủ trương đầu tư, điều chỉnh một số dự án hạ tầng đô thị, trong đó có các tuyến kênh rạch hướng đến giảm ngập úng và ô nhiễm môi trường. Động thái này cho thấy thành phố đang đưa nhiều khu vực ven kênh vào chương trình chỉnh trang đô thị thay vì xử lý riêng lẻ từng điểm nghẽn. Hướng tiếp cận đó hợp lý, bởi dòng chảy, thoát nước và chất lượng sống không dừng lại ở ranh giới một dự án.
Các khoản đầu tư đi cùng bài toán bồi thường
Tại rạch Ông Lớn, dự án chỉnh trang đô thị có tổng mức đầu tư hơn 4.341 tỉ đồng, dùng ngân sách thành phố và dự kiến thực hiện giai đoạn 2026–2030. Mục tiêu gồm cải thiện môi trường nước mặt, phòng chống sạt lở, nâng cấp thoát nước, tăng cây xanh và hoàn thiện giao thông; việc di dời, tái định cư các hộ sống trên và ven rạch cũng nằm trong định hướng dự án. Đây là lợi ích thiết thực, nhưng cũng cho thấy tiến độ không chỉ phụ thuộc vào nhà thầu. Thành phố đặt hạn hoàn thành bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, thu hồi đất và bàn giao mặt bằng trước ngày 31/3/2027. Mốc này cần được theo dõi sát: chậm mặt bằng sẽ kéo theo chậm thi công, còn thực hiện thiếu công khai có thể làm tổn hại sự đồng thuận của cư dân.
Nhiều công trường cùng chạy, tiến độ chưa đồng đều
Kênh Tham Lương – Bến Cát – rạch Nước Lên, bờ Bắc Kênh Đôi, rạch Xuyên Tâm và Văn Thánh đang được triển khai, với kỳ vọng cải thiện môi trường nước, tạo cảnh quan và mở thêm đường dân sinh dọc hai bờ. Quy mô đồng thời này có thể tạo thay đổi lớn, nhưng cũng làm nổi bật yêu cầu phối hợp giữa các đơn vị thi công và di dời hạ tầng kỹ thuật. Cuối tháng 10/2026, gói thầu XL-03 của rạch Xuyên Tâm đạt gần 90%, trong khi XL-02 đạt khoảng 16% và XL-01 khoảng 9%; một số đoạn đã thông xe kỹ thuật từ tháng 9 để người dân tạm lưu thông, giảm áp lực giao thông. Khoảng cách tiến độ giữa các gói thầu là lời nhắc rằng số dự án khởi công không đủ để đo thành công. Thành phố cần tháo gỡ điểm nghẽn tại từng đoạn, nhất là việc di dời điện, nước và viễn thông.
Thoát nước và xử lý nước thải mới là phép thử dài hạn
Với kênh Hy Vọng, phương án điều chỉnh nâng vốn từ 557 tỉ lên 2.546 tỉ đồng; dự án bổ sung nâng cấp thoát nước, hạ tầng kỹ thuật và hệ thống thoát nước thải. Rạch Bàu Trâu được đề xuất mức đầu tư 4.744 tỉ đồng, trong đó 3.405 tỉ dành cho bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và 1.339 tỉ cho xây dựng, nạo vét, chỉnh trang hạ tầng. Đây là những khoản đầu tư đáng kể, nhưng hạng mục xây lắp chỉ phát huy tác dụng nếu được vận hành cùng giải pháp kiểm soát nguồn xả. Kênh Hy Vọng là hướng thoát nước của lưu vực sân bay Tân Sơn Nhất; rác sinh hoạt và rác xây dựng cản dòng, gây ô nhiễm và ảnh hưởng sinh hoạt. Vì vậy, dự án hạ tầng nước thải phải đi cùng duy tu, quản lý xả thải và giám sát chất lượng nước. Kế hoạch rạch Bàu Trâu dự kiến chuẩn bị đầu tư giai đoạn 2026–2027, xây dựng giai đoạn 2028–2030 và hoàn thành năm 2031. Kết luận rất rõ: cải tạo chỉ thành công khi dòng nước sạch hơn và ngập giảm, không chỉ khi công trường hoàn tất.
