Chuẩn chung có thể mở đường cho vốn xanh
Trái phiếu xanh là công cụ huy động vốn có nguồn thu được dành cho các dự án mang lại lợi ích môi trường, giúp kết nối nhà đầu tư dài hạn với nhu cầu đầu tư xanh. Quyết định 46/2026/QĐ-TTg có thể khiến công cụ này đáng tin cậy hơn khi đưa ra căn cứ chung để nhận diện dự án đủ điều kiện, thay vì dựa vào tên gọi hay lời cam kết của đơn vị phát hành.
Ngày 17/9/2026, Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng ký ban hành Quyết định 46/2026/QĐ-TTg, hướng dẫn xác định dự án xanh, dự án đáp ứng tiêu chí tuần hoàn và áp dụng khung tiêu chuẩn môi trường, xã hội, quản trị (ESG); văn bản có hiệu lực từ ngày 1/11/2026. Đây là bước bổ sung có ý nghĩa vì thị trường cần tiêu chí kỹ thuật thống nhất để doanh nghiệp chuẩn bị hồ sơ, còn nhà đầu tư cần căn cứ thẩm định và hạn chế rủi ro “tẩy xanh”.
Quyết định áp dụng cho doanh nghiệp tư nhân, hộ và cá nhân kinh doanh thực hiện dự án, tổ chức đánh giá độc lập, cơ quan nhà nước, ngân hàng thương mại, quỹ tài chính nhà nước ngoài ngân sách cùng các bên liên quan. Phạm vi này đặt nền móng để tiêu chí xanh đi vào cả khâu chuẩn bị dự án lẫn quyết định cấp vốn.
Tiêu chí kỹ thuật quan trọng hơn nhãn xanh
Điểm đáng chú ý là một dự án không trở thành “xanh” chỉ nhờ tên gọi hoặc tuyên bố bảo vệ môi trường: dự án phải đáp ứng điều kiện kỹ thuật tương ứng với loại hình trong các phụ lục của Quyết định. Văn bản hệ thống hóa bảy lĩnh vực dự án xanh với 45 loại hình, tạo cơ sở cụ thể hơn để bên phát hành xác định dự án nào có thể gắn với trái phiếu xanh.
Khung ESG bổ sung góc nhìn rộng hơn về cách đánh giá hoạt động và dự án, bao gồm các yếu tố môi trường, xã hội và quản trị. Đáng lưu ý, số tiêu chí ESG tự nguyện được phân tầng theo quy mô doanh nghiệp. Cách thiết kế này có thể giúp chuẩn hóa đánh giá mà không mặc định mọi doanh nghiệp đều có cùng năng lực báo cáo.
Tuy nhiên, có tiêu chí trên giấy chưa đồng nghĩa việc thẩm định sẽ dễ dàng. Doanh nghiệp vẫn cần dữ liệu, báo cáo và quy trình theo dõi việc sử dụng vốn đủ rõ để chứng minh dự án đáp ứng chuẩn. Vì thế, hướng dẫn mới chỉ tạo ngôn ngữ chung; chất lượng xác nhận độc lập và công bố thông tin mới quyết định nhà đầu tư có tin vào nhãn xanh hay không.
Nhu cầu vốn lớn, trái phiếu cần chia sẻ gánh nặng
Lý do cần mở rộng tài chính xanh không nằm riêng ở một quy định: Việt Nam phải chuyển đổi sang mô hình tăng trưởng carbon thấp và thích ứng với biến đổi khí hậu, trong khi ngân sách nhà nước chỉ đáp ứng được một phần nhu cầu đầu tư. Gần một nửa nhu cầu vốn được dự kiến huy động từ khu vực tư nhân. Bởi vậy, thị trường cần nhiều kênh vốn dài hạn hơn thay vì tiếp tục dựa chủ yếu vào tín dụng ngân hàng.
Các dự án xanh thường có vòng đời dài, còn nguồn vốn ngân hàng chủ yếu ngắn hạn, tạo ra độ lệch kỳ hạn. Trái phiếu xanh, nếu được cấu trúc phù hợp và hồ sơ dự án minh bạch, có thể kết nối dự án với nhà đầu tư dài hạn như quỹ hưu trí, doanh nghiệp bảo hiểm và quỹ đầu tư hạ tầng. Đây là lợi ích thị trường có thể đem lại cho các dự án thiết yếu, chứ không chỉ là một nhãn tài chính mới.
Quy mô phát hành trong nước vẫn nhỏ: năm 2025 ghi nhận 3.407 tỷ đồng trái phiếu xanh bằng đồng Việt Nam qua năm giao dịch, thấp hơn đáng kể so với năm trước. Các giao dịch đều có đánh giá độc lập của bên thứ hai, một dấu hiệu tích cực về minh bạch, nhưng chưa đủ để chứng minh thị trường đã có chiều sâu. Chuẩn dự án rõ hơn có thể cải thiện nguồn cung, song nhà đầu tư vẫn cần thông tin sau phát hành về việc vốn được sử dụng ra sao.
Hiệu quả tùy vào khả năng thực thi
Quyết định cũng tạo cơ sở xác định đối tượng thụ hưởng các chính sách hỗ trợ dành cho dự án xanh và tuần hoàn. Nếu tiêu chí được áp dụng nhất quán, doanh nghiệp có thể biết sớm hồ sơ nào cần chuẩn bị, còn ngân hàng và nhà đầu tư có cơ sở rõ hơn để sàng lọc dự án. Với người dân, lợi ích có thể đến gián tiếp qua dòng vốn cho hạ tầng, năng lượng, nông nghiệp và các dịch vụ giảm tác động môi trường.
Nhưng yêu cầu tuân thủ có thể tạo gánh nặng không đồng đều. Doanh nghiệp vừa và nhỏ, dù có ý tưởng đổi mới hoặc tuần hoàn, có thể thiếu hạ tầng dữ liệu, năng lực lập báo cáo và kinh phí thuê tư vấn. Nếu chi phí chứng minh quá cao, chuẩn mới sẽ vô tình ưu tiên doanh nghiệp lớn và thu hẹp cơ hội tiếp cận vốn của các dự án nhỏ hơn.
Vì vậy, bước tiếp theo phải là hoàn thiện hạ tầng dữ liệu và các văn bản hướng dẫn chi tiết để triển khai thông suốt. Cơ quan thực thi cũng cần làm rõ cách xác nhận, báo cáo và giám sát, đồng thời hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ hiểu và áp dụng tiêu chí. Quyết định 46 mở thêm cơ sở cho trái phiếu xanh, nhưng chỉ thực thi nhất quán và minh bạch mới biến cơ sở đó thành dòng vốn thật.
