Khoảng cách xa là hệ quả của thiếu hụt nguồn cung
Nguồn đá cho cao tốc TP.HCM – Trung Lương – Mỹ Thuận là bài toán bảo đảm đủ khối lượng, đúng chất lượng và đúng tiến độ cho dự án mở rộng, trong bối cảnh các mỏ hiện có khó đáp ứng đồng thời nhu cầu của nhiều công trình. Cục Đường bộ Việt Nam vừa đề nghị UBND tỉnh Khánh Hòa hỗ trợ vật liệu đá xây dựng cho dự án. Con số trong hồ sơ thiết kế là khoảng 3,57 triệu m³ đá, nhưng năm 2026 doanh nghiệp dự án mới huy động được khoảng 550.000 m³ từ TP.HCM và Đồng Nai. Năng lực cung ứng hiện tại chỉ khoảng 500 m³ mỗi ngày, trong khi công trường cần khoảng 4.200 m³ mỗi ngày. Khoảng cách cung – cầu này giải thích vì sao nhà đầu tư phải tính đến nguồn đá cách xa hàng trăm kilômét: đó không phải lựa chọn thuận tiện, mà là phương án ứng phó với nguồn gần đang không theo kịp nhịp thi công.
Đường biển có thể biến cự ly thành bài toán logistics
Doanh nghiệp dự án khảo sát nguồn đá ở khu vực phía nam Khánh Hòa, nơi được đánh giá có nguồn cung tương đối dồi dào, giá thành phù hợp và chất lượng cơ bản có thể đáp ứng yêu cầu kỹ thuật. Mỏ dự kiến tại Cà Ná cách khu vực thi công khoảng 300–400 km theo đường bộ; phương án được đề xuất là đưa đá qua cảng Cà Ná bằng đường biển rồi kết hợp vận tải thủy nội địa. Đây là hướng đáng xem xét, bởi vận chuyển đá xây dựng bằng đường bộ trên cự ly dài có thể làm bài toán nguồn cung thêm khó khăn. Theo tính toán sơ bộ của doanh nghiệp, phối hợp đường biển và đường thủy nội địa có thể tối ưu chi phí vận chuyển, bù lại bất lợi về khoảng cách. Doanh nghiệp cam kết giá đá đến công trường không cao hơn mức huy động từ nguồn phía Nam và không làm phát sinh thêm chi phí đầu tư. Tuy nhiên, đây mới là phương án cần phối hợp triển khai, không phải nguồn cung đã được bảo đảm.
Nguồn đá gần cũng đang được phân bổ cho dự án ưu tiên
Khó khăn không chỉ nằm ở một dự án hay một địa phương. Nhiều công trình trọng điểm ở phía Nam triển khai đồng loạt, làm nhu cầu vật liệu tăng trong khi công suất các mỏ hiện hữu có giới hạn. Bức tranh tại Quảng Ngãi cho thấy nguồn đá địa phương cũng đang được phân bổ theo thứ tự ưu tiên: ngày 4.11, Phó Giám đốc Sở Công Thương Võ Minh Vương ký văn bản đề nghị rà soát, bổ sung danh mục công trình được tiếp nhận đá từ mỏ đá An Hội trong năm 2026. Sở đề xuất bổ sung 19 công trình, dự án vào diện ưu tiên, trong giới hạn công suất khai thác đã điều chỉnh; danh mục có nhiều dự án giao thông quy mô lớn. Vì vậy, không thể mặc định các nguồn gần sẽ còn dư để chuyển cho cao tốc. Khi các địa phương phải ưu tiên công trình của mình, phương án Khánh Hòa phản ánh áp lực phân bổ vật liệu trên diện rộng, chứ không đơn thuần là lựa chọn giữa gần và xa.
Thước đo quyết định là khả năng cấp đá đều đặn
Dự án mở rộng cao tốc có tổng mức đầu tư 36.172,41 tỷ đồng, khởi công ngày 19.12.2025 và dự kiến hoàn thành năm 2028. Với mục tiêu tiến độ đó, nguồn đá cần được đánh giá bằng khả năng đáp ứng liên tục cả khối lượng lẫn yêu cầu kỹ thuật, nhất là khoảng 700.000 m³ đá phục vụ sản xuất bê tông nhựa mà doanh nghiệp cho biết đang khó tìm nguồn phù hợp. Chỉ có mỏ đá tiềm năng chưa đủ: phương án Khánh Hòa còn phụ thuộc vào tổ chức vận tải qua cảng, kết nối đường thủy và sự phối hợp giữa các bên cung ứng. Việc Quảng Ngãi ưu tiên mỏ đá An Hội cho 19 công trình cũng cho thấy nguồn vật liệu không thể xem như một kho dự trữ tự do. Kết luận cần rõ ràng: tính nguồn cách 400 km là hợp lý khi nguồn gần thiếu hụt, nhưng giá trị của phương án chỉ được chứng minh khi đá đến công trường đúng chuẩn, đủ lượng và đúng nhịp thi công.
