Dự án 96 km, 36.000 tỷ và thông điệp: tiến độ nằm ở mặt bằng
Dự án mở rộng cao tốc TP.HCM Trung Lương – Mỹ Thuận là tuyến cao tốc dài hơn 96 km, tổng mức đầu tư hơn 36.000 tỷ đồng, đi qua TP.HCM, Tây Ninh và Đồng Tháp, được thiết kế nâng số làn xe và tốc độ lưu thông nhằm giảm ùn tắc, tăng năng lực vận chuyển hàng hóa, hành khách giữa vùng Đồng bằng sông Cửu Long và khu vực Đông Nam Bộ. Đây không chỉ là một công trình giao thông, mà là phép thử cho cách chúng ta mở rộng hạ tầng giao thông mà vẫn tôn trọng quyền lợi người dân bị ảnh hưởng. Nếu nhìn vào mục tiêu hoàn thành tháng 12/2028, câu hỏi cốt lõi không phải là có đủ tiền hay không, mà là có giải phóng mặt bằng kịp hay không. Và câu trả lời hiện nằm ở đoạn qua Tây Ninh – nơi hơn 500 hộ dân đang trực tiếp gánh áp lực tiến độ.
Tây Ninh: hơn 500 hộ dân và mục tiêu bàn giao mặt bằng trong tháng 11
Đoạn cao tốc đi qua Tây Ninh dài hơn 28 km, cần giải phóng gần 29 ha đất, ảnh hưởng hơn 500 hộ dân tại các xã Mỹ Yên, Lương Hòa, Bến Lức, Bình Đức, Thủ Thừa và hai phường Long An, Khánh Hậu. Sáng 19/10, lãnh đạo tỉnh tổ chức cuộc họp với nhà đầu tư và các địa phương để tháo gỡ vướng mắc, đồng thời đặt mục tiêu bàn giao toàn bộ mặt bằng trong tháng 11. Đây là mục tiêu tham vọng, bởi kiểm đếm, xác định giá đất và lập phương án bồi thường vẫn chưa hoàn tất ở nhiều nơi. Theo thông tin từ cuộc họp, các hội đồng bồi thường và tái định cư đã được thành lập, ranh mốc thu hồi đất đã được bàn giao, nhưng phần việc khó nhất là thuyết phục người dân chấp nhận mức bồi thường và phương án tái định cư. Nếu Tây Ninh không đạt được mốc tháng 11, toàn bộ dự án đường cao tốc 2028 sẽ phải điều chỉnh tiến độ.
Những nút thắt mặt bằng: chồng lấn dự án và yêu cầu bồi thường toàn bộ nhà
Các vướng mắc giải phóng mặt bằng Tây Ninh không chỉ là chuyện chậm trễ hành chính. Ranh giới, cọc mốc thu hồi đất tại Lương Hòa và Bến Lức đang chồng lấn với dự án Khu dân cư Thanh Phú – Tân Bửu, liên quan đến hàng chục hộ dân và hàng trăm thửa đất. Phần diện tích chồng lấn này khiến chính quyền phải rà soát lại phạm vi thu hồi, xác định trách nhiệm từng bên, kéo dài thời gian lập phương án bồi thường. Đồng thời, một số hộ dân đề nghị bồi thường toàn bộ nhà ở, thu hồi cả phần đất còn lại vì diện tích nhỏ, khó sử dụng sau khi mở rộng cao tốc, và yêu cầu được bố trí tái định cư theo quy định. Đây là yêu cầu có lý nếu nhìn từ góc độ sinh kế, nhưng lại tạo thêm áp lực tài chính và thời gian cho dự án. Cách xử lý những trường hợp này sẽ cho thấy chúng ta ưu tiên tiến độ hay ưu tiên chất lượng đời sống sau di dời.
Tiến độ thi công: 10% giá trị hợp đồng và nguy cơ thiếu mặt bằng
Sau 10 tháng khởi công, dự án đang triển khai 6 gói thầu với 69 mũi thi công, huy động khoảng 1.400 nhân công và 450 máy móc, thiết bị; giá trị thực hiện đạt khoảng 2.150 tỷ đồng, tương đương hơn 10% giá trị hợp đồng. Liên danh nhà đầu tư do Tập đoàn Đèo Cả đứng đầu đang cố gắng giữ nhịp thi công bằng cách yêu cầu nhà thầu "tổ chức thi công ngay tại những vị trí đã có mặt bằng, không chờ bàn giao toàn bộ diện tích". Tuy vậy, trên toàn tuyến vẫn còn hơn 117 ha đất chưa giải phóng, trong đó khoảng 20,15 ha tại TP.HCM, Tây Ninh và Đồng Tháp cần ưu tiên bàn giao vì ảnh hưởng trực tiếp đến tuyến chính và các nút giao. Nguy cơ thiếu mặt bằng từ cuối tháng 10 tại nút giao Chợ Đệm và một số đoạn qua Tây Ninh cho thấy tiến độ thi công đang bị mặt bằng kìm hãm rõ rệt; nếu không có đột phá, mốc hoàn thành tháng 12/2028 sẽ chỉ còn là con số trên giấy.
Ý nghĩa kết nối và điều kiện để về đích đúng hẹn
Theo phương án được phê duyệt, đoạn cao tốc TP.HCM Trung Lương sẽ mở rộng từ 4 lên 8 làn xe, tốc độ thiết kế 120 km/h; đoạn Trung Lương – Mỹ Thuận nâng từ 4 lên 6 làn, tốc độ 100 km/h, kèm hệ thống giao thông thông minh, trạm dừng nghỉ và thu phí đồng bộ. Khi hoàn thành, tuyến được kỳ vọng giảm ùn tắc trên trục huyết mạch nối TP.HCM với miền Tây, tăng năng lực vận chuyển hàng hóa, hành khách giữa Đồng bằng sông Cửu Long và Đông Nam Bộ. Nhưng để dự án đường cao tốc 2028 này về đích đúng hẹn, ba điều kiện phải đi cùng nhau: giải phóng mặt bằng Tây Ninh đúng mốc tháng 11; xử lý dứt điểm các chồng lấn quy hoạch và yêu cầu bồi thường đặc thù; và duy trì thi công liên tục tại mọi vị trí đã có mặt bằng. Mở rộng hạ tầng giao thông không thể chỉ đo bằng số làn xe, mà phải đo bằng cách chúng ta đối thoại, bồi thường và tái định cư cho từng hộ dân trên tuyến.
