Thứ hạng tổng thể là điểm khởi đầu, không phải đích đến
Bảng xếp hạng WDAIR là đánh giá quốc tế về năng lực cạnh tranh số và trí tuệ nhân tạo của các nền kinh tế, kết hợp dữ liệu thống kê với khảo sát để nhận diện điểm mạnh và hạn chế. Lần đầu chính thức góp mặt trong đánh giá, Việt Nam đạt 78,09 điểm, đứng thứ 37 trong 70 nền kinh tế. Kết quả được Bộ Khoa học và Công nghệ công bố tại Hà Nội chiều 11/11; bảng xếp hạng do Viện Phát triển Quản lý Quốc tế (IMD) của Thụy Sĩ thực hiện. Đây là tín hiệu đáng mừng, nhưng không nên đọc thứ hạng như một chứng nhận rằng năng lực AI của Việt Nam đã đồng đều. Bản thân IMD mở rộng đánh giá sang AI trong năm nay, nên WDAIR vừa là thước đo mới, vừa là lời nhắc cần nhìn sâu vào từng chỉ số thay vì chỉ bám vào vị trí tổng thể.
Ở Đông Nam Á, Việt Nam xếp thứ ba trong sáu nền kinh tế được khảo sát: Singapore, Malaysia, Thái Lan, Việt Nam, Indonesia và Philippines. Vị trí này phù hợp với mục tiêu khu vực của Việt Nam, nhưng không xóa đi khoảng cách về chất lượng hạ tầng, nhân lực và khả năng làm chủ công nghệ. Khi khoa học, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số ngày càng chi phối năng suất, điều có ý nghĩa không phải là đứng ở đâu trên bảng điểm, mà là biến lợi thế công nghệ thành kết quả kinh tế và dịch vụ tốt hơn.
Ứng dụng AI là điểm sáng nổi bật
Điểm đáng chú ý nhất nằm ở độ vênh giữa thứ hạng tổng thể và một số chỉ số thành phần. Việt Nam đứng thứ 13 thế giới về ứng dụng AI, thứ 15 về quản trị số và AI, và thứ 21 ở nhóm hiệu quả. Khoảng cách 24 bậc giữa thứ hạng ứng dụng AI và vị trí chung cho thấy khả năng đưa công nghệ vào thực tế đang đi trước năng lực cạnh tranh tổng thể. Đây là lợi thế đáng kể: AI đã có chỗ đứng trong hoạt động số và cách thức quản trị, chứ không chỉ là một mục tiêu nghiên cứu xa vời.
Nhưng ứng dụng nhanh không đồng nghĩa nền tảng đã vững. Thứ hạng chung còn phản ánh những điều kiện rộng hơn để duy trì và mở rộng đổi mới, từ thể chế, hạ tầng, nhân lực đến khả năng làm chủ công nghệ. Vì vậy, vị trí thứ 13 không thể thay thế việc cải thiện các mắt xích còn yếu; nếu thiếu nền tảng, ứng dụng AI dễ chỉ tạo ra những điểm sáng riêng lẻ, khó nâng năng suất trên diện rộng. Nói cách khác, kết quả này ghi nhận sức triển khai, đồng thời đặt ra bài toán chuyển từ sử dụng công cụ sang xây dựng năng lực cạnh tranh AI lâu dài.
Thước đo có ích khi người dân và doanh nghiệp cảm nhận được
Ý nghĩa của xếp hạng AI chỉ được xác nhận bằng thay đổi ngoài đời: doanh nghiệp làm việc hiệu quả hơn, dịch vụ công thuận tiện hơn và người dân được hưởng chất lượng sống tốt hơn. Với doanh nghiệp nhỏ và vừa, ứng dụng trí tuệ nhân tạo sẽ khó lan rộng nếu chi phí tiếp cận và thiếu năng lực triển khai vẫn là rào cản. Vì thế, thành tích ở chỉ số ứng dụng cần đi cùng các giải pháp giúp doanh nghiệp dùng AI hiệu quả trong sản xuất, kinh doanh, thay vì chỉ chạy theo số lượng thử nghiệm.
Bước tiếp theo đã được xác định: các bộ, ngành và địa phương cần hoàn thiện thể chế, nâng hiệu quả quản trị, mở rộng dịch vụ công trực tuyến, kết nối và chia sẻ dữ liệu. Bộ Khoa học và Công nghệ cũng sẽ phối hợp với các bên liên quan nghiên cứu giải pháp về thể chế, hạ tầng, nguồn nhân lực, thúc đẩy ứng dụng AI và làm chủ công nghệ. Đây là hướng đi đúng, nhưng kết quả phải được đo bằng năng suất và dịch vụ tốt hơn, không chỉ bằng lần xếp hạng kế tiếp.
Khoảng cách thứ hạng là lời nhắc về năng lực nền tảng
Việt Nam lần đầu vào WDAIR, đứng thứ 37 toàn cầu và thứ ba ở Đông Nam Á—một khởi đầu tích cực, không phải bằng chứng rằng mục tiêu đã hoàn tất. Thứ hạng ứng dụng AI thứ 13 là điểm mạnh rõ rệt, nhưng khoảng cách với vị trí tổng thể cho thấy triển khai công nghệ chưa tự động tạo nên năng lực cạnh tranh đồng bộ. Phán đoán hợp lý nhất là Việt Nam có đà ứng dụng đáng kể và cần biến đà đó thành năng lực bền vững thông qua dữ liệu, nhân lực, hạ tầng và thể chế. Khi những nền tảng ấy được củng cố, thứ hạng mới có cơ hội phản ánh giá trị thật: doanh nghiệp mạnh hơn, dịch vụ công tốt hơn và đời sống người dân được cải thiện.
