Từ thành tích GRDP kỷ lục đến bài toán giữ nhịp tăng trưởng cao
Quảng Ninh tăng trưởng kinh tế với GRDP 9 tháng cao nhất từ trước đến nay, đứng đầu cả nước, đang đặt ra yêu cầu cấp bách phải nhận diện rõ dư địa phát triển mới, tái cấu trúc không gian tăng trưởng và đầu tư hạ tầng chiến lược để giữ vững vai trò cực tăng trưởng miền Bắc trong giai đoạn tiếp theo. Đây không chỉ là câu chuyện của một địa phương vừa trở thành thành phố trực thuộc Trung ương, mà là phép thử cho năng lực duy trì tăng trưởng hai con số trong bối cảnh dư địa truyền thống dần thu hẹp. GRDP quý III ước tăng 15,04%, lũy kế 9 tháng tăng 12,54%, là con số ấn tượng nhưng sẽ nhanh chóng trở nên mong manh nếu Quảng Ninh không sớm chuyển từ tăng trưởng theo chiều rộng sang chiều sâu. Việc Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Thắng trực tiếp làm việc với thành phố ngày 15/10 cho thấy Trung ương coi đây là cực tăng trưởng phải được bảo vệ bằng các quyết sách mới.
Động lực mới: đường sắt kết nối Trung Quốc và tái cấu trúc không gian phát triển
Nếu muốn giữ vị trí cực tăng trưởng miền Bắc, Quảng Ninh phải bước ra khỏi quán tính phát triển dựa vào đường bộ và cảng biển hiện hữu, chuyển sang cấu trúc hạ tầng liên kết vùng sâu hơn. Dự án đường sắt Hải Phòng – Hạ Long – Móng Cái kết nối Đông Hưng (Trung Quốc) chính là phép thử đầu tiên. Tuyến này dài khoảng 174,9km trên lãnh thổ Việt Nam, gồm 14 ga, thiết kế khổ 1.435mm, tốc độ 160km/h và dự phòng nâng lên 200km/h, khai thác cả hành khách lẫn hàng hóa. Nếu được triển khai với cơ chế đầu tư đủ linh hoạt, đây sẽ là trục logistics xuyên biên giới giúp Quảng Ninh tái định vị mình từ cửa ngõ xuất nhập khẩu thành trung tâm trung chuyển khu vực. Quan trọng hơn, nó buộc tỉnh phải quy hoạch lại không gian đô thị, công nghiệp, dịch vụ dọc tuyến, thay vì tiếp tục phát triển manh mún quanh các trục đường bộ cũ. Phó Thủ tướng đã yêu cầu địa phương khơi thông nguồn lực, tái cấu trúc không gian phát triển và đầu tư hạ tầng đồng bộ, hiện đại – đường sắt là bước đi cụ thể hóa yêu cầu đó.
Năng lượng điện Quảng Ninh: điều kiện tiên quyết cho công nghiệp và logistics
Không có nền tảng năng lượng đủ mạnh, mọi tham vọng công nghiệp và logistics của Quảng Ninh sẽ chỉ nằm trên giấy. Việc thành phố kiến nghị bổ sung 15 dự án nguồn điện với tổng công suất 14.925MW vào Quy hoạch điện VIII cho thấy họ hiểu rõ giới hạn hiện tại của hệ thống năng lượng điện Quảng Ninh. Đây không đơn thuần là đề xuất kỹ thuật, mà là thông điệp: nếu Trung ương muốn một cực tăng trưởng miền Bắc bền vững, phải chấp nhận đầu tư lớn vào hạ tầng điện. Phó Thủ tướng đã yêu cầu Quảng Ninh rà soát, cập nhật số liệu các dự án nguồn và lưới điện, gửi Bộ Công Thương trong tháng 10 – một mốc thời gian rất cụ thể cho việc biến kiến nghị thành hành động. Năng lượng ổn định sẽ là nền tảng để thu hút các ngành công nghiệp chế biến, chế tạo, logistics lạnh, dịch vụ cảng biển và kinh tế biên mậu mà Quảng Ninh đang được khuyến khích phát huy. Nếu chậm trễ, lợi thế cực tăng trưởng có thể bị chia sẻ cho các địa phương khác đang chạy đua hạ tầng điện.
Thành phố trực thuộc Trung ương và áp lực giữ vai trò cực tăng trưởng miền Bắc
Từ ngày 1/9, Quảng Ninh chính thức trở thành thành phố trực thuộc Trung ương – vị thế mới đi kèm áp lực mới. Với phong trào “90 ngày đêm tăng tốc, bứt phá”, mục tiêu tăng trưởng trên 13% và tổng thu ngân sách vượt 100.000 tỷ đồng, thành phố đang chọn cách tự đặt mình vào trạng thái chạy nước rút liên tục. Cách tiếp cận này chỉ có ý nghĩa nếu đi cùng cải cách thể chế và quản trị: nâng hiệu quả chính quyền hai cấp, áp dụng đánh giá cán bộ gắn với KPI, đẩy mạnh số hóa dữ liệu đất đai, xử lý dứt điểm dự án tồn đọng và cải thiện môi trường đầu tư. Phó Thủ tướng yêu cầu các bộ, ngành rà soát, giải quyết kiến nghị của Quảng Ninh, những nội dung vượt thẩm quyền phải được báo cáo cấp cao hơn, nhằm tạo điều kiện để thành phố phát huy tiềm năng và tiếp tục giữ vai trò cực tăng trưởng quan trọng của khu vực phía Bắc. Vấn đề không còn là Quảng Ninh có tăng trưởng nhanh hay không, mà là có đủ bản lĩnh thể chế để duy trì nhịp tăng trưởng ấy trong nhiều năm.
Kết luận: Giữ cực tăng trưởng bằng chiến lược dài hạn, không bằng phong trào
Nhìn vào các con số GRDP 9 tháng, Quảng Ninh tăng trưởng kinh tế đang ở vị trí dẫn đầu cả nước – đó là lợi thế nhưng cũng là cái bẫy nếu địa phương sa vào tâm lý thỏa mãn. Để giữ vai trò cực tăng trưởng miền Bắc, Quảng Ninh cần coi đường sắt kết nối Trung Quốc, hệ thống năng lượng điện gần 15.000MW và tái cấu trúc không gian phát triển là ba trụ cột chiến lược, chứ không phải những dự án đơn lẻ. Các phong trào “90 ngày đêm” có thể tạo cú hích ngắn hạn, nhưng chỉ cải cách thể chế, quản trị dữ liệu, quy hoạch đô thị – công nghiệp theo chiều sâu mới giúp tăng trưởng hai con số trở thành trạng thái bình thường mới. Cực tăng trưởng miền Bắc không phải danh hiệu, mà là trách nhiệm: Quảng Ninh phải chứng minh rằng mình có thể chuyển từ tăng nhanh sang tăng bền, từ khai thác lợi thế sẵn có sang tạo ra động lực mới cho cả vùng.
