Hai thành phố trực thuộc Trung ương và thông điệp cạnh tranh mới
Việc định hướng Quảng Ninh trở thành thành phố di sản gắn với kinh tế biển và Bắc Ninh thành đô thị bán dẫn, công nghiệp công nghệ cao thể hiện bước chuyển chiến lược trong phát triển kinh tế khu vực, khi hai thành phố trực thuộc Trung ương được kỳ vọng trở thành hai cực tăng trưởng mới, vừa mở rộng không gian thu hút đầu tư, vừa tái định vị cạnh tranh vùng Đồng bằng sông Hồng và cả nước trong giai đoạn tới. Thảo luận tại Tổ 13 sáng 6/8, các đại biểu Quốc hội cơ bản tán thành việc thành lập thành phố Quảng Ninh và thành phố Bắc Ninh trực thuộc Trung ương, đồng thời thống nhất cần định vị mô hình phát triển phù hợp với lợi thế riêng của từng địa phương. Chủ trương này đã được Bộ Chính trị và Ban Chấp hành Trung ương thống nhất, sau khi hồ sơ đề án chứng minh cả hai địa phương đều đáp ứng đầy đủ 5/5 điều kiện và 7/7 tiêu chuẩn theo luật và nghị quyết hiện hành.
Quảng Ninh thành phố di sản: xây thương hiệu từ biển và văn hóa
Quảng Ninh thành phố di sản không chỉ là một khẩu hiệu đẹp, mà là một lựa chọn đầy tính toán khi địa phương sở hữu đồng thời di sản thiên nhiên, không gian biển và cửa ngõ giao thương quốc tế. Định hướng "đô thị di sản, kinh tế biển và an ninh biên giới đa cực" đặt Quảng Ninh vào vị trí đặc biệt: vừa phải bảo tồn kỳ quan thiên nhiên, vừa phải vận hành cảng biển nước sâu và khu kinh tế cửa khẩu trong bối cảnh biến đổi khí hậu và áp lực công nghiệp hóa. Nếu làm tốt, Quảng Ninh có thể trở thành hình mẫu kinh tế xanh của miền Bắc, nơi du lịch sinh thái cao cấp, kinh tế ban đêm và công nghiệp văn hóa tạo giá trị gia tăng cao hơn nhiều so với mô hình khai thác tài nguyên truyền thống. Ngược lại, nếu chạy theo tăng trưởng ngắn hạn, bản sắc di sản sẽ bị xói mòn, kéo theo mất lợi thế lâu dài.
Bắc Ninh ngành bán dẫn: tham vọng trung tâm chip khu vực
Việc định vị Bắc Ninh ngành bán dẫn cho thấy một bước rẽ mạnh sang chiến lược công nghiệp dựa trên công nghệ cao, thay vì chỉ mở rộng các khu sản xuất truyền thống. Mô hình "đô thị bán dẫn, công nghiệp công nghệ cao và bản sắc Kinh Bắc" buộc Bắc Ninh phải vừa chạy đua trong chuỗi giá trị chip toàn cầu, vừa giữ được không gian văn hóa Quan họ và nông nghiệp sinh thái quanh đô thị. Theo các đề xuất, hợp nhất không gian phát triển Bắc Ninh – Bắc Giang sẽ tạo quỹ đất công nghiệp rộng hơn, kết hợp lợi thế thu hút FDI vào bán dẫn, điện tử, trí tuệ nhân tạo với tiềm năng du lịch và nông nghiệp. Nhưng để trở thành trung tâm công nghiệp chip khu vực, Bắc Ninh không thể dừng ở vai trò "công xưởng lắp ráp" mà phải xây được hệ sinh thái nghiên cứu – phát triển, chính sách nhân lực đặc thù và liên kết đào tạo ngành bán dẫn với các trường đại học.
Không gian phát triển mới và tác động tới người dân
Được nâng cấp thành phố trực thuộc Trung ương, cả Quảng Ninh và Bắc Ninh có thêm "tấm áo mới", tức là khung thể chế và không gian phát triển rộng mở hơn, không chỉ về kinh tế mà còn trên các lĩnh vực văn hóa, xã hội và du lịch. Đối với người dân, điều này có thể biến thành những thay đổi rất cụ thể: hạ tầng giao thông được đầu tư đồng bộ, dịch vụ giáo dục – y tế được nâng cấp, không gian công viên, thiết chế văn hóa cộng đồng được mở rộng khi các trụ sở dôi dư được ưu tiên chuyển đổi phục vụ dân sinh. Nếu chính quyền địa phương xử lý tốt áp lực hạ tầng xã hội, chất lượng lao động và bảo tồn di sản, người dân không chỉ hưởng lợi từ tăng thu nhập mà còn từ chất lượng sống cao hơn trong một "thành phố xanh – thông minh – giàu bản sắc" như tầm nhìn đang được đặt ra cho Bắc Ninh và Quảng Ninh.
Hai chiến lược khác biệt và cuộc chơi phát triển kinh tế khu vực
Nhìn tổng thể, Quảng Ninh chọn đi lên bằng di sản và kinh tế biển, trong khi Bắc Ninh đặt cược vào chuỗi giá trị chip và công nghiệp công nghệ cao – hai chiến lược công nghiệp hoàn toàn khác nhau nhưng lại bổ sung cho nhau trong bức tranh phát triển kinh tế khu vực. Nếu Quốc hội thông qua, hai thành phố trực thuộc Trung ương này sẽ hình thành hai cực tăng trưởng mới, tạo động lực phát triển cho vùng Đồng bằng sông Hồng và cả nước, đồng thời giúp Việt Nam định vị rõ hơn trong bản đồ cạnh tranh khu vực: một cực du lịch di sản – kinh tế xanh, một cực sản xuất – nghiên cứu bán dẫn. Câu hỏi không còn là "có nên" mà là "làm thế nào": Quảng Ninh phải giải bài toán hài hòa bảo tồn – phát triển, Bắc Ninh phải xây được hệ sinh thái nhân lực và công nghệ; chỉ khi cả hai thành công, chiến lược phân hóa hướng phát triển này mới trở thành lợi thế chứ không phải rủi ro chia nhỏ nguồn lực.
