Chuyến thăm chính thức: chất xúc tác mới cho thương mại Việt Nam Myanmar
Thương mại Việt Nam Myanmar là quá trình trao đổi hàng hóa, dịch vụ và đầu tư giữa hai nền kinh tế ASEAN, phản ánh mức độ bổ trợ thị trường, chiều sâu quan hệ song phương Việt Nam cũng như khả năng hai bên cùng sử dụng lợi thế địa chiến lược để mở rộng kết nối kinh tế ASEAN trong giai đoạn cạnh tranh khu vực ngày càng gay gắt. Chuyến thăm chính thức Việt Nam của Tổng thống Myanmar Min Aung Hlaing và Phu nhân từ ngày 4-6/9/2026 không chỉ là hoạt động ngoại giao thường kỳ, mà là lời khẳng định rằng Hà Nội và Naypyidaw muốn đẩy quan hệ kinh tế lên một nấc thang mới, tập trung vào thương mại, đầu tư và kết nối doanh nghiệp. Thủ tướng Lê Minh Hưng nhấn mạnh đây là chuyến thăm đầu tiên của Tổng thống trên cương vị mới, thể hiện quyết tâm của cả hai chính phủ hợp tác chặt chẽ và làm sâu sắc hợp tác song phương trên nhiều lĩnh vực, trong đó kinh tế – thương mại là trọng tâm thực dụng nhất. Sau hơn nửa thế kỷ xây dựng quan hệ hữu nghị, việc lãnh đạo cấp cao trực tiếp cùng bàn về mục tiêu kim ngạch thương mại 1 tỷ USD cho thấy ưu tiên chính trị đang dịch chuyển rõ về hướng tăng trưởng kinh tế, thay vì chỉ dừng lại ở những tuyên bố thiện chí. Đáng chú ý, chuyến thăm diễn ra ngay sau Kỳ họp lần thứ 10 Ủy ban Hỗn hợp về hợp tác song phương cấp Bộ trưởng Ngoại giao, tạo nhịp nối liên tục giữa đối thoại cơ chế và quyết sách ở cấp cao nhất. Sự liên tục này là thông điệp gửi tới cộng đồng doanh nghiệp: "cửa" chính trị đang mở rộng, và doanh nghiệp cần nhanh chóng biến tín hiệu ngoại giao thành các dự án, hợp đồng cụ thể nếu không muốn bỏ lỡ một chu kỳ tăng trưởng mới trong quan hệ thương mại Việt Nam Myanmar.
Động lực từ số liệu: vì sao mục tiêu kim ngạch thương mại 1 tỷ USD là khả thi
Nếu chỉ nhìn vào con số, thương mại song phương Việt Nam Myanmar hiện mới ở mức trung bình trong tổng mạng lưới kết nối kinh tế ASEAN, nhưng diễn biến 2026 cho thấy một câu chuyện khác: quan hệ này đang bước vào nhịp tăng mới với nền tảng khá lành mạnh. Sáu tháng đầu năm 2026, kim ngạch thương mại song phương đạt 336,28 triệu USD, tăng 26,3% so với cùng kỳ năm 2025; nếu duy trì đà này, cả năm có thể lên tới 670-750 triệu USD, tạo cơ sở thực tế cho mục tiêu kim ngạch thương mại 1 tỷ USD trong thời gian tới. Điều đáng nói là tăng trưởng không chỉ nằm ở khối lượng, mà còn ở cơ cấu hàng hóa mang tính bổ trợ. Việt Nam xuất khẩu sang Myanmar phân bón, nguyên liệu dệt may, phương tiện vận tải, máy móc, thiết bị và phụ tùng, trong khi nhập khẩu rau củ quả, cao su, sản phẩm điện tử và linh kiện, cùng nông sản, thủy sản từ Myanmar. Cấu trúc này chứng minh hai nền kinh tế không cạnh tranh trực diện trên nhiều mặt hàng mà tạo ra một "vòng cung" trao đổi tương đối hài hòa. Có một điểm thường bị bỏ qua: năng lực của doanh nghiệp Việt Nam trong các lĩnh vực nông nghiệp, chăn nuôi, thủy sản, chế biến nông sản, hàng thiết yếu, viễn thông và sản xuất xe điện lại trùng với nhu cầu còn rất lớn của thị trường Myanmar. Khi hai bên quyết tâm nâng kim ngạch, câu hỏi không phải là "liệu có đủ hàng hóa để trao đổi" mà là "ai sẽ nhanh chân chiếm lĩnh những khoảng trống". Mục tiêu 1 tỷ USD vì thế mang tính cạnh tranh nội khối, buộc doanh nghiệp Việt Nam phải chủ động hơn nếu không muốn nhường sân cho các đối thủ khác trong ASEAN.
Kết nối doanh nghiệp: điều kiện tiên quyết để tham vọng thương mại thành hiện thực
Không có cơ chế kết nối doanh nghiệp, mọi mục tiêu kim ngạch thương mại 1 tỷ USD sẽ chỉ dừng ở khẩu hiệu. Tại buổi hội kiến, Thủ tướng Lê Minh Hưng và Tổng thống Min Aung Hlaing nhất trí tăng cường trao đổi định hướng và biện pháp thúc đẩy tăng trưởng thương mại, rà soát, cập nhật các cam kết hợp tác về thương mại, đầu tư, hải quan để tạo môi trường thuận lợi hơn cho doanh nghiệp. Việc hai bên tái khẳng định sẽ sớm nối lại Tiểu ban hỗn hợp về hợp tác thương mại cho thấy tư duy chính sách đang chuyển từ "khung khổ" sang "hành động". Sáu tháng đầu năm 2026, Việt Nam đã có 107 dự án đầu tư còn hiệu lực tại Myanmar với tổng vốn đăng ký 1,4 tỷ USD, trong đó các tên tuổi như Mytel, HAGL Myanmar Center/THACO, BIDV và nhiều doanh nghiệp nông nghiệp, sản xuất, thức ăn chăn nuôi đã tạo dấu ấn rõ rệt. Sự hiện diện này không chỉ là câu chuyện lợi nhuận, mà là nền tảng để nhận diện nhu cầu thị trường, xây dựng mạng lưới phân phối và hỗ trợ lưu thông hàng hóa. Thủ tướng hoan nghênh việc hai bên tổ chức Diễn đàn Doanh nghiệp, coi đây là dịp tăng cường kết nối doanh nghiệp và tìm kiếm cơ hội hợp tác đầu tư. Doanh nghiệp Việt Nam nếu chờ thêm ưu đãi mới mới hành động sẽ tự đánh mất lợi thế "đi trước" mà mình đã tích lũy hơn một thập kỷ tại Myanmar. Trong bối cảnh cạnh tranh nội khối ASEAN ngày càng gay gắt, lợi thế này là tài sản chiến lược chứ không chỉ là vài dự án đơn lẻ.
Từ song phương đến khu vực: ý nghĩa kết nối kinh tế ASEAN
Một sai lầm phổ biến là xem thương mại Việt Nam Myanmar như câu chuyện thuần song phương, tách rời khỏi bức tranh kết nối kinh tế ASEAN. Thực tế, mỗi bước tiến trong quan hệ này đều phát tín hiệu về cách ASEAN xử lý những khác biệt nội khối nhưng vẫn giữ được hợp tác kinh tế. Thủ tướng Lê Minh Hưng đánh giá cao nỗ lực của chính quyền Myanmar trong thúc đẩy hòa bình, ổn định, hòa giải, đồng thời khẳng định Việt Nam sẽ phối hợp với các nước thành viên ASEAN duy trì tiếp xúc, thúc đẩy đối thoại xây dựng với Myanmar. Hai bên chia sẻ quan điểm ủng hộ giải quyết hòa bình các tranh chấp trên cơ sở luật pháp quốc tế, góp phần duy trì hòa bình, ổn định, hợp tác và phát triển trong khu vực. Đây không phải là những câu chữ ngoại giao vô thưởng vô phạt, mà là "hàng rào" chính trị bảo vệ chuỗi cung ứng khu vực khỏi những cú sốc bất định. Khi Việt Nam và Myanmar chọn con đường đối thoại, doanh nghiệp trong ASEAN có thêm lý do tin tưởng vào một môi trường thương mại ít rủi ro hơn. Việc nâng quan hệ lên Đối tác hợp tác toàn diện từ năm 2017 và nay tiếp tục nhấn mạnh quốc phòng, an ninh như một trụ cột cho thấy hai nước coi ổn định khu vực là điều kiện tiên quyết để kết nối kinh tế ASEAN hiệu quả. Thương mại song phương tăng, nhưng ý nghĩa lớn hơn là khả năng ASEAN giữ được một "mắt xích" quan trọng trong chuỗi liên kết Đông Nam Á, gửi đi thông điệp: phát triển kinh tế có thể song hành với nỗ lực hòa giải và hội nhập quốc tế của từng thành viên.
Kết luận: Mục tiêu 1 tỷ USD là bài kiểm tra cho cả chính phủ lẫn doanh nghiệp
Nhìn lại toàn bộ bức tranh, chuyến thăm chính thức của Tổng thống Min Aung Hlaing đã mở ra một thời điểm thuận lợi hiếm có: nền tảng quan hệ hữu nghị đã chín, thị trường Myanmar còn rộng, doanh nghiệp Việt Nam đã có hiện diện, và ý chí chính trị của cả hai bên đều hướng tới việc sớm đưa kim ngạch thương mại hai chiều lên 1 tỷ USD. Nếu tận dụng tốt, đây có thể trở thành một trong những cặp quan hệ song phương Việt Nam có tốc độ tăng trưởng kinh tế đáng kể trong ASEAN. Tuy nhiên, tham vọng không tự biến thành kết quả. Chính phủ hai nước cần đi tiếp một bước: biến các thỏa thuận về đơn giản hóa thủ tục cấp phép nhập khẩu, kiểm dịch, tiêu chuẩn chất lượng và thông quan thành quy trình rõ ràng, minh bạch, giảm chi phí và thời gian cho doanh nghiệp. Doanh nghiệp Việt Nam, ở chiều ngược lại, phải coi Myanmar là thị trường chiến lược nội khối, đẩy mạnh hiện diện, đa dạng hóa dòng hàng thay vì phụ thuộc vào một số nhóm hàng truyền thống. Mục tiêu kim ngạch thương mại 1 tỷ USD vì thế không chỉ là một con số đẹp trong thống kê, mà là bài kiểm tra xem Việt Nam có dám bước ra khỏi vùng an toàn trong chính kết nối kinh tế ASEAN của mình hay không. Thành công hay thất bại của mục tiêu này sẽ phát tín hiệu mạnh mẽ về năng lực kết hợp ngoại giao và kinh tế trong thời kỳ cạnh tranh khu vực đang định hình lại trật tự thương mại Đông Nam Á.
