Luật Phát triển đô thị: bước ngoặt thể chế cho đô thị đặc biệt
Luật Phát triển đô thị là đạo luật gồm 5 chương, 66 điều, thiết lập một khung thể chế mới nhằm thúc đẩy phát triển các đô thị đặc biệt, các thành phố khác và khu kinh tế đặc biệt thông qua phân quyền mạnh mẽ, cải cách thủ tục hành chính và cơ chế huy động nguồn lực đa dạng, hướng đến tăng trưởng nhanh nhưng bền vững, gắn với minh bạch và trách nhiệm giải trình. Điểm đáng nói là luật không chỉ thêm một tầng quy định, mà tạo ra một “bản hiến pháp” cho quản trị đô thị hiện đại. Khi Quốc hội khóa XVI thông qua tại kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, với hiệu lực từ 1/10/2026, thông điệp rất rõ: những đô thị như TP.HCM cần được trao quyền quyết định số phận của mình ở tầm chính sách, thay vì phụ thuộc vào phê duyệt đứt đoạn từ trung ương. Đây là lựa chọn chính trị cho phân cấp thực chất, chứ không phải khẩu hiệu.
Cơ chế đặc thù TP.HCM: phân quyền trọn gói để tháo gỡ điểm nghẽn hạ tầng
Từ ngày 1/10, TP.HCM chính thức bước vào giai đoạn áp dụng cơ chế đặc thù mới với phân quyền mạnh mẽ và thủ tục tinh gọn để bứt phá toàn diện. Trong bối cảnh yêu cầu về hạ tầng đô thị, giao thông, môi trường và chất lượng sống tăng cao, nhưng quyết định đầu tư lại bị kéo dài bởi nhiều tầng phê duyệt, đây không chỉ là một thuận lợi kỹ thuật mà là điều kiện sống còn. Luật Phát triển đô thị tạo cơ chế phân cấp trọn gói cho TP.HCM, giải phóng nguồn lực địa phương khỏi sự phụ thuộc vào từng văn bản hướng dẫn. Một điểm then chốt là Hội đồng Nhân dân thành phố có thể chủ động ban hành văn bản để triển khai ngay, thay vì chờ nghị định, quyết định từ Chính phủ. Điều này biến TP.HCM từ “người xin phép” thành “người thiết kế” thể chế vận hành hạ tầng, y tế, giáo dục trên nền tảng luật đã định.
Thủ tục tinh gọn và không gian hạ tầng đô thị hiện đại
Một đô thị đặc biệt không thể hiện đại nếu vẫn bị níu chân bởi thủ tục hành chính cũ kỹ. Luật Phát triển đô thị cho phép TP.HCM điều chỉnh trình tự, thủ tục và thẩm quyền giải quyết, đồng thời xã hội hóa một số hoạt động hỗ trợ giải quyết thủ tục hành chính, theo hướng thuận lợi hơn cho người dân và doanh nghiệp. Đây là bước chuyển từ tư duy “quản lý hồ sơ” sang “phục vụ nhu cầu phát triển”. Quan trọng hơn, cơ chế mới được thiết kế để trực tiếp tháo gỡ điểm nghẽn hạ tầng đô thị: từ giao thông đến nhà ở, từ môi trường đến dịch vụ công. Quy hoạch không gian thành phố sẽ tập trung vào kết nối hạ tầng trong và ngoài vùng hiệu quả, gắn hạ tầng chiến lược như metro, logistics, kinh tế biển với các cực tăng trưởng đô thị. Nếu thành phố tận dụng đúng, luật sẽ trở thành bộ khung cho một không gian đô thị hiện đại, chứ không chỉ là tập hợp quy định.
Kế hoạch triển khai: phép thử năng lực thực thi của bộ máy
Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Kế hoạch tổ chức thi hành Luật Phát triển đô thị, xác định nội dung công việc, thời hạn, tiến độ hoàn thành và trách nhiệm của các cơ quan liên quan. Nói cách khác, không còn chỗ cho sự trông chờ; từng bộ, ngành, địa phương, trong đó có TP.HCM, phải tự chứng minh năng lực thực thi thể chế mới. Kế hoạch nhấn mạnh các bước: tuyên truyền, phổ biến luật; tập huấn chuyên môn; rà soát, xây dựng văn bản thi hành; điều chỉnh các quy phạm pháp luật liên quan; cùng chế độ báo cáo, kiểm tra việc tổ chức thi hành. Ở cấp địa phương, yêu cầu “nhanh chóng triển khai Luật Phát triển đô thị khi chính thức có hiệu lực” mà Bí thư Thành ủy TP.HCM Trần Lưu Quang đặt ra là tuyên ngôn rõ ràng: nếu bộ máy không chuyển động kịp, mọi ưu đãi phân quyền sẽ tự triệt tiêu.
Từ thể chế đến đời sống đô thị: cơ hội và trách nhiệm
TP.HCM đang bước vào một giai đoạn phát triển mới, nơi áp lực cạnh tranh không chỉ đến từ các tỉnh, thành trong nước mà từ cả những siêu đô thị châu Á. Để không tụt lại, thành phố buộc phải dùng Luật Phát triển đô thị như một công cụ kiến tạo, không phải như cuốn sổ tay hành chính. Điều quan trọng không phải là có thêm bao nhiêu cơ chế đặc thù, mà là dám sử dụng phân quyền để tái cấu trúc không gian đô thị, cải thiện hạ tầng giao thông, nhà ở, môi trường ở tốc độ mà người dân cảm nhận được. Luật hướng tới phát triển nhanh, bền vững, gắn với công khai, minh bạch, kiểm soát quyền lực và trách nhiệm giải trình. Nếu TP.HCM triển khai đúng tinh thần đó, cơ chế phân quyền mới sẽ không chỉ tháo gỡ điểm nghẽn hạ tầng, mà còn định hình một đô thị có năng lực cạnh tranh khu vực, nơi người dân hưởng lợi trực tiếp từ những cải cách thể chế chứ không chỉ thấy thêm những khẩu hiệu đẹp.
