Luật Phát triển đô thị: từ khuôn khổ chung đến “bệ phóng” cho TP.HCM
Luật Phát triển đô thị là một khuôn khổ pháp lý mới tập trung điều chỉnh quá trình phát triển, huy động nguồn lực và tổ chức không gian tại các đô thị, đồng thời phân quyền sâu hơn cho chính quyền địa phương trong quy hoạch, tài chính và quản trị đô thị nhằm tạo động lực tăng trưởng mới cho các thành phố lớn. Luật Phát triển đô thị đã được Quốc hội thông qua vào tháng 8 và tạo ra một phần nội dung định hình trục pháp lý đột phá cho Trung tâm tài chính quốc tế. Luật có hiệu lực từ ngày 1/10, cho phép TP.HCM quy định chính sách phát triển đô thị tại các khu vực TOD và chủ động thực hiện các thủ tục liên quan. Không còn là một văn bản thuần kỹ thuật, luật này gửi đi thông điệp chính trị rõ ràng: TP.HCM được giao thêm quyền để trở thành đầu tàu tăng trưởng.
Phân quyền TP.HCM: từ phụ thuộc phân bổ sang chủ động tạo nguồn lực
Điểm then chốt của Luật Phát triển đô thị là bước chuyển từ tư duy “xin – cho” sang trao quyền chủ động cho TP.HCM. Những cơ chế mới không chỉ mở thêm nguồn thu mà còn trao cho Thành phố nhiều quyền chủ động hơn trong việc huy động, phân bổ và sử dụng nguồn lực. Trước đây, nhiều cơ chế chỉ tồn tại trong các nghị quyết thí điểm. Nay, khi được luật hóa, các cơ chế này có nền tảng pháp lý ổn định hơn, đồng thời mở rộng khả năng chủ động tạo nguồn lực thay vì chỉ chờ cơ chế phân bổ. Nói cách khác, luật đang biến TP.HCM thành một “ngân sách biết tự nuôi mình”, với quyền điều hành linh hoạt giữa chi đầu tư phát triển và chi thường xuyên, giúp Thành phố điều tiết vốn theo nhu cầu và tiến độ dự án, thay vì bị bó cứng trong khuôn khổ kế hoạch cứng nhắc.
Huy động nguồn lực đô thị: TOD, tín chỉ carbon và trái phiếu đô thị
Luật Phát triển đô thị mở ra một cấu trúc huy động nguồn lực đô thị mới cho TP.HCM. Ngân sách Thành phố được hưởng toàn bộ các khoản thu từ giao dịch tín chỉ carbon và khai thác quỹ đất tại khu vực TOD dọc các tuyến đường sắt đô thị. Đây là một bước đi chiến lược: tín chỉ carbon là dòng tiền mới, không cạnh tranh với nguồn thu từ thuế truyền thống, góp phần đa dạng hóa cơ cấu thu và giảm phụ thuộc vào nguồn thu từ đất. TOD lại cho phép khai thác giá trị gia tăng đất đai quanh hệ thống giao thông công cộng, với định hướng nguồn lực thu được sẽ quay trở lại đầu tư cho mạng lưới này. Song song đó, luật mở đường cho Thành phố phát triển trái phiếu đô thị và trái phiếu dự án, cùng với trái phiếu xanh và các công cụ đòn bẩy tài chính công, tạo một “giàn giáo tài chính” phong phú để nuôi các dự án hạ tầng quy mô lớn.
Trung tâm Tài chính quốc tế: trục pháp lý đột phá và cuộc chơi phân quyền mới
Nếu TOD và tín chỉ carbon là trụ cột tài chính cho hạ tầng, thì Trung tâm Tài chính quốc tế là “sân khấu” để TP.HCM bước vào cuộc chơi vốn toàn cầu. Luật Phát triển đô thị đã định hình trục pháp lý đột phá cho Trung tâm tài chính quốc tế tại TP.HCM, hướng tới mô hình thế hệ mới với hệ sinh thái tài chính toàn diện, đa dạng và kết nối sâu với thị trường vốn quốc tế. HĐND Thành phố được trao quyền chủ động quy định việc phát hành trái phiếu đô thị và trái phiếu công trình tại Trung tâm Tài chính quốc tế để huy động vốn cho các dự án trọng điểm. Đồng thời, cơ quan này có thẩm quyền quy định điều kiện, trình tự, thủ tục cấp phép thành lập ngân hàng có hoạt động ngân hàng đầu tư và phát hành sản phẩm tài chính quốc tế sau khi có ý kiến của Bộ Tài chính và Ngân hàng Nhà nước. Ở cấp điều hành, UBND Thành phố được quyết định điều chỉnh vị trí, ranh giới, diện tích của trung tâm, còn Cơ quan điều hành được giao quyền đại diện chủ sở hữu vốn nhà nước để đầu tư hạ tầng thị trường và công nghệ.
Không gian phát triển mới và bài toán triển khai sau ngày luật có hiệu lực
Cốt lõi của Luật Phát triển đô thị là mở ra không gian phát triển mới cho TP.HCM: vừa là “siêu đô thị TOD”, vừa là “Trung tâm Tài chính quốc tế” có khả năng thu hút đầu tư chất lượng cao. Luật đã tạo hành lang pháp lý cho việc xây dựng và vận hành Trung tâm tài chính quốc tế tại Việt Nam, hướng tới mô hình thế hệ mới kết nối sâu rộng với thị trường vốn quốc tế. Khi kênh huy động được đa dạng hóa, sức hấp dẫn đối với nhà đầu tư trong quá trình phát triển đô thị được kỳ vọng tăng lên. Tuy nhiên, để tiềm năng thành hiện thực, phần việc tiếp theo là không nhỏ. Thực tế, quá trình chuẩn bị cho giai đoạn luật có hiệu lực đã được triển khai, hàng chục nghị quyết đang được các cơ quan soạn thảo để kịp ban hành khi luật có hiệu lực từ ngày 1/10. Những nội dung đã đủ điều kiện và có khả năng tạo tác động tích cực ngay sẽ được ưu tiên, còn các nội dung phức tạp sẽ tiếp tục được hoàn thiện ở các kỳ họp sau. Đây sẽ là phép thử lớn cho năng lực thiết kế chính sách và điều hành của TP.HCM trong thời kỳ phân quyền sâu rộng.
