Biến kiến thức thành kỹ năng ứng phó
Bạo lực học đường là hành vi gây tổn hại thể chất hoặc tinh thần cho học sinh, có thể xuất hiện qua đánh nhau, bắt nạt, cô lập, xúc phạm danh dự hay tấn công trên không gian mạng. Vì vậy, phòng chống bạo lực không thể chỉ dừng ở việc đọc quy định: học sinh cần nhận ra dấu hiệu và biết phải làm gì khi gặp tình huống. Các chương trình tại phường Bàn Cờ, Trường THCS Hàm Chính và Trường THPT Quỳnh Côi cùng hướng tới mục tiêu ấy, nhưng chọn những cách diễn đạt khác nhau. Điểm đáng ghi nhận là pháp luật được đưa khỏi trang giấy, đặt vào những xung đột gần với đời sống học đường. Cách làm này có sức thuyết phục hơn một buổi nghe phổ biến đơn thuần, bởi học sinh được quan sát, trao đổi và tập hình dung hậu quả của hành vi.
Ngày 2/11, hưởng ứng Ngày Pháp luật Việt Nam 9/11, phường Bàn Cờ tổ chức tuyên truyền Luật Giáo dục tại Trường THCS Bàn Cờ, kết hợp tiểu phẩm và xử lý tình huống thực tế để học sinh nhận diện, phòng ngừa và ứng phó với bạo lực học đường. Hoạt động được triển khai theo chỉ thị của Thủ tướng về ngăn chặn, đẩy lùi bạo lực học đường và kế hoạch của địa phương.
Sân khấu hóa giúp gọi đúng tên hành vi
Ở Bàn Cờ, sân khấu hóa tạo điểm khởi đầu gần gũi: học sinh theo dõi hai tiểu phẩm “Sức mạnh phía sau bàn phím” và “Nói không với tiêu cực và bạo lực học đường”. Sau mỗi phần diễn, Chủ tịch Hội Luật gia TP.HCM Ung Thị Xuân Hương phân tích tình huống, trao đổi với học sinh và giải đáp những vấn đề phát sinh. Cách tổ chức này làm rõ một điều thường bị bỏ sót: bạo lực không chỉ là đánh nhau. Bắt nạt, cô lập, xúc phạm danh dự và bạo lực tinh thần trên mạng cũng có thể gây tổn hại.
Ưu thế của tiểu phẩm là giúp người xem nhận ra dấu hiệu trong một bối cảnh quen thuộc trước khi phải đối diện ngoài đời. Phần phân tích sau đó nối trải nghiệm với trách nhiệm cá nhân và hệ lụy của hành vi. Đây là hướng giáo dục pháp luật đáng khuyến khích, miễn là cuộc trao đổi không kết thúc ở việc phân định ai đúng, ai sai mà còn chỉ ra cách tìm hỗ trợ và bảo vệ người bị hại. Khi học sinh được hỏi, được trả lời và được diễn giải tình huống, các em có cơ hội luyện cách học sinh ứng phó thay vì chỉ ghi nhớ một danh sách điều cấm.
Phiên tòa giả định cho thấy hậu quả pháp lý
Tại Trường THCS Hàm Chính, xã Hàm Liêm, Chi đoàn Viện kiểm sát nhân dân khu vực 11–12 phối hợp với Chi đoàn Tòa án nhân dân khu vực 12, Mặt trận Tổ quốc, Đoàn Thanh niên địa phương và nhà trường tổ chức chương trình “Tòa tuyên án”, kết hợp tuyên truyền Nghị quyết 205/2025/QH15. Gần 950 học sinh tham dự.
Khác với tiểu phẩm thiên về nhận diện và thảo luận, phiên tòa giả định tái hiện vụ việc bạo lực học đường có hành vi bị xét xử về tội “Cố ý gây thương tích”. Học sinh theo dõi trình tự xét xử, hành vi vi phạm và hậu quả pháp lý có thể xảy ra khi dùng bạo lực giải quyết mâu thuẫn. Phần giao lưu hỏi đáp bổ sung kiến thức ứng xử, tự bảo vệ và tôn trọng quyền lợi của người khác. Lợi thế của mô phỏng tư pháp là khiến cái giá pháp lý trở nên cụ thể; giới hạn của nó là dễ tạo cảm giác bài học chỉ xoay quanh hình phạt. Vì thế, phiên tòa phát huy tác dụng nhất khi được kết hợp với trao đổi về cách ngăn xung đột leo thang và tìm người lớn hỗ trợ. Chương trình còn trao 10 suất học bổng cho học sinh có hoàn cảnh khó khăn, đạt thành tích tốt.
Phối hợp tư pháp cần đi cùng tương tác
Trường THPT Quỳnh Côi phối hợp với Viện kiểm sát nhân dân khu vực 8 tổ chức tuyên truyền trong 50 phút chào cờ đầu tuần, với sự tham gia của gần 2.000 học sinh cùng giáo viên và cán bộ tư pháp. Nội dung tập trung vào nhận diện hành vi bạo lực, hệ lụy pháp lý, kỹ năng ứng xử và an toàn học đường; kiểm sát viên cũng trao đổi về quy định liên quan đến tư pháp người chưa thành niên và Nghị quyết 205.
Quy mô đông và thời lượng ngắn khiến cách truyền đạt cần súc tích, nhưng việc gắn quy định với quyền của học sinh, khả năng tự bảo vệ và lúc nào cần lên tiếng giúp nội dung có ích ngoài buổi chào cờ. Theo kế hoạch được công bố, Viện kiểm sát nhân dân khu vực 8 sẽ tiếp tục nhân rộng mô hình phối hợp tại các cơ sở giáo dục trên địa bàn. Ba cách làm cho thấy không có một hình thức duy nhất đủ sức phòng chống bạo lực: sân khấu giúp nhận diện, phiên tòa làm rõ hậu quả, còn phối hợp tư pháp mở rộng kiến thức và trách nhiệm. Muốn tạo môi trường an toàn, nhà trường cần duy trì đối thoại để học sinh không chỉ biết điều gì bị cấm mà còn biết cách tìm trợ giúp.
