Triển lãm ảnh biển đảo: khi ký ức hóa thành khuôn hình
Triển lãm ảnh biển đảo “Linh thiêng biển đảo Việt Nam” là hoạt động nhiếp ảnh Việt Nam nhằm giới thiệu hơn 50 tác phẩm chọn lọc về biển, đảo, người lính và cuộc sống quân, dân nơi đầu sóng ngọn gió, được tổ chức tại Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam như một không gian ký ức bằng hình ảnh về tinh thần gìn giữ biển trời. Triển lãm khai mạc ngày 27/8 tại Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam, do Câu lạc bộ Nhiếp ảnh Chiến sĩ thuộc Hội Nhiếp ảnh Thành phố Hồ Chí Minh phối hợp với Báo Cựu chiến binh Việt Nam tổ chức nhân dịp kỷ niệm 81 năm Cách mạng Tháng Tám và Quốc khánh 2/9. Việc các nghệ sĩ – phần lớn là quân nhân, cựu chiến binh – đưa câu chuyện biển đảo vào trung tâm một không gian trưng bày quân sự không chỉ là hoạt động nghệ thuật, mà là lời khẳng định: ký ức tập thể về biển đảo cần được lưu giữ bằng những hình ảnh sống động, không thể chỉ tồn tại trong trang sử hay nghị trường.
Hơn 50 tác phẩm: sức nặng của trải nghiệm nơi đầu sóng
Điểm thuyết phục nhất của triển lãm “Linh thiêng biển đảo Việt Nam” nằm ở con số hơn 50 tác phẩm được tuyển chọn từ hàng nghìn khuôn hình của 17 hội viên Câu lạc bộ Nhiếp ảnh Chiến sĩ. Mỗi bức ảnh là một lát cắt của đời sống lực lượng vũ trang trên biển: huấn luyện, tuần tra, canh gác, sẵn sàng chiến đấu, bảo vệ chủ quyền, xen lẫn những khoảnh khắc sinh hoạt thường ngày của quân và dân nơi đầu sóng ngọn gió. Theo phát biểu của Thượng tướng Phạm Hồng Hương, đây là “cách làm thiết thực, sinh động, đưa công tác tuyên truyền đến với công chúng một cách trực quan bằng ngôn ngữ đặc biệt của nhiếp ảnh”. Khi người cầm máy từng đeo trên mình quân phục, hình ảnh người lính trong các khuôn hình không còn là đối tượng xa lạ, mà là đồng đội, là quá khứ cá nhân, khiến nội dung tác phẩm mang sức nặng khó thay thế của trải nghiệm trực tiếp.
Biển trời, người lính và cộng đồng: câu chuyện về mối liên hệ với đại dương
Triển lãm ảnh biển đảo này không dừng ở việc ca ngợi người lính theo lối một chiều; nó khắc họa mối liên hệ phức hợp giữa con người và đại dương. Những khuôn hình về Trường Sa, Nhà giàn DK1 và các vùng biển, đảo thiêng liêng vừa cho thấy vẻ đẹp hùng vĩ, bình dị, vừa ghi lại lớp học trẻ em trên đảo, lao động của ngư dân, tình quân dân gắn bó. Mỗi tác phẩm trở thành một câu chuyện bằng hình ảnh về ý chí, bản lĩnh, sự hy sinh thầm lặng của những người ngày đêm gìn giữ biển trời, đồng thời phản ánh cuộc sống bình yên và sức sống mới trên biển, đảo. Ở góc độ di sản biển đảo, chính những khoảnh khắc đời thường đó giúp người xem hiểu rằng chủ quyền không chỉ là tọa độ trên bản đồ, mà là nơi con người học tập, lao động, yêu thương, và tạo nên văn hóa biển đảo liên tục được bồi đắp.
Thử thách của ngôn ngữ nhiếp ảnh: khi cái khắc nghiệt khó hiện lên trọn vẹn
Dù giàu cảm xúc, triển lãm vẫn đặt ra câu hỏi đáng suy ngẫm: nhiếp ảnh Việt Nam có thể truyền tải đến đâu sự khắc nghiệt nơi đầu sóng ngọn gió. Cựu chiến binh Dương Quang Hà, người từng đặt chân tới 21 điểm đóng quân trên biển đảo, cho rằng các tác phẩm dù công phu, chỉn chu vẫn “chưa truyền tải trọn vẹn sự khắc nghiệt… và những rung động thiêng liêng sâu sắc mà chỉ những người trực tiếp đặt chân đến đó mới có thể cảm nhận đầy đủ”. Ngay trong quá trình sáng tác, nhà báo Vũ Hải Hạ kể lại việc ghi khoảnh khắc tên lửa S-125-2TM rời bệ phóng là thử thách lớn: nhiều lần chụp anh chỉ thu được phần cuồng lửa hoặc một phần tên lửa. Những chia sẻ này là lời nhắc rằng ngôn ngữ hình ảnh luôn có giới hạn; để hiểu hết biển đảo, người xem cần vượt khỏi khung hình, bước vào đối thoại với những câu chuyện phía sau.
Ý nghĩa chính trị, lịch sử và giáo dục: triển lãm dành cho ai?
Triển lãm “Linh thiêng biển đảo Việt Nam” được thiết kế như một không gian đối thoại liên thế hệ. Đại tá Đỗ Phú Thọ và đại diện Câu lạc bộ Nhiếp ảnh Chiến sĩ khẳng định chương trình này không chỉ mang giá trị nghệ thuật, mà còn có ý nghĩa chính trị, lịch sử và giáo dục sâu sắc đối với thế hệ trẻ. Triển lãm mở cửa đến hết ngày 28/8/2026, nhưng tác động của nó hướng tới những người trẻ đang hình thành ý thức về biển đảo, những cựu chiến binh muốn ôn lại ký ức đồng đội, và công chúng quan tâm tới di sản biển đảo qua góc nhìn mới. Theo Thượng tướng Phạm Hồng Hương, “một bức ảnh đẹp, đúng thời điểm, giàu cảm xúc đôi khi có sức lay động rất lớn, giúp người xem cảm nhận trực tiếp hơn sự hy sinh, gian khổ, vẻ đẹp của cán bộ, chiến sĩ và tình yêu Tổ quốc”. Kết lại, triển lãm là lời mời bước vào một hành trình cảm nhận – nơi người xem được nhìn, được xúc động và được tự hỏi mình sẽ làm gì để góp phần giữ gìn biển trời quê hương.
