Tín hiệu chiến lược từ cuộc gặp chiều 5/8
Hợp tác quốc phòng Việt Nam Malaysia là một trụ cột quan trọng trong quan hệ song phương, kết nối từ đối thoại chính trị cấp cao, phối hợp giữa các lực lượng vũ trang đến công nghiệp quốc phòng và an ninh hàng hải, nhằm bảo vệ lợi ích chung, củng cố lòng tin và nâng cao vai trò của mỗi nước trong khu vực. Chiều 5/8, tại trụ sở Chính phủ, Thủ tướng Lê Minh Hưng tiếp Bộ trưởng Quốc phòng Malaysia Mohamed Khaled bin Nordin đang thăm chính thức Việt Nam, khẳng định Việt Nam coi trọng phát triển quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện với Malaysia một cách ổn định, bền vững và lâu dài. Đây không chỉ là một cuộc xã giao thường lệ mà là thông điệp chính trị: quốc phòng đang trở thành động lực mới của đối tác chiến lược toàn diện giữa hai nước.
Thủ tướng nêu rõ Chính phủ Việt Nam ủng hộ Bộ Quốc phòng hai nước tăng cường hợp tác, tin rằng chuyến thăm lần này sẽ “tạo xung lực” để triển khai các nội dung đã thống nhất, qua đó củng cố quan hệ hữu nghị và hợp tác quốc phòng Việt Nam – Malaysia. Về phần mình, Bộ trưởng Mohamed Khaled bin Nordin nhất trí sẽ tiếp tục thúc đẩy quan hệ lên tầm cao mới, với những kết quả thực chất, đóng góp cho cả quan hệ song phương và cộng đồng ASEAN. Ở góc độ chiến lược, việc hai bên cùng nhấn mạnh yếu tố “thực chất” và “tầm cao mới” cho thấy quốc phòng không còn là phụ trợ, mà là lĩnh vực thử độ tin cậy của Đối tác chiến lược toàn diện.
Đối tác chiến lược toàn diện: Nền tảng cho hợp tác quốc phòng
Khi Việt Nam và Malaysia nâng cấp quan hệ lên Đối tác chiến lược toàn diện vào tháng 11/2024 nhân chuyến thăm chính thức Malaysia của Tổng Bí thư Tô Lâm, hai nước đã đặt quốc phòng vào vị trí then chốt trong cấu trúc hợp tác tổng thể. Đây là dấu mốc lịch sử, mở ra chương mới cho quan hệ song phương, nơi hợp tác quốc phòng không tách rời mà gắn chặt với kinh tế, chính trị và an ninh khu vực. Nói cách khác, nếu không có một nền tảng đối tác chiến lược toàn diện, khó có thể bàn đến các chương trình công nghiệp quốc phòng chung hay cơ chế phối hợp chặt chẽ trên biển.
Trong tinh thần đó, Thủ tướng Lê Minh Hưng đề nghị hai bên tăng cường trao đổi đoàn các cấp, duy trì hiệu quả đối thoại, tham vấn và trao đổi thông tin, đồng thời thúc đẩy hợp tác giữa các quân, binh chủng; từ công nghiệp quốc phòng, quân y, cứu hộ cứu nạn đến gìn giữ hòa bình và an ninh, an toàn hàng hải. Điều đáng chú ý là hai bên không chỉ nói về hợp tác song phương, mà còn chia sẻ giải pháp tăng cường khả năng chống chịu, phản ứng chính sách trước các tác động bên ngoài, nhất là trong khủng hoảng. Điều này cho thấy họ coi hợp tác quốc phòng là công cụ quản lý rủi ro khu vực, chứ không đơn thuần là hợp tác kỹ thuật hay mua sắm vũ khí.
Công nghiệp quốc phòng: Từ khẩu hiệu đến yêu cầu “thực chất, hiệu quả”
Nếu xem đối tác chiến lược toàn diện là khung, thì công nghiệp quốc phòng chính là nội dung mang tính “xương sống” cho hợp tác quốc phòng Việt Nam Malaysia. Thủ tướng Lê Minh Hưng đề nghị hai bên thúc đẩy hợp tác về công nghiệp quốc phòng một cách thực chất và hiệu quả, song hành với các lĩnh vực quân y, cứu hộ cứu nạn và gìn giữ hòa bình. Việc nhấn mạnh hai chữ “thực chất” và “hiệu quả” là đáng chú ý: hợp tác công nghiệp quốc phòng không thể chỉ dừng lại ở các biên bản ghi nhớ hay chuyến thăm nhà máy, mà phải tạo ra sản phẩm, công nghệ và chuỗi cung ứng chung.
Từ góc nhìn lợi ích, hai bên có nhiều điểm bổ trợ. Malaysia có kinh nghiệm phát triển một số nền tảng khí tài trên biển, còn Việt Nam đang từng bước hình thành hệ sinh thái công nghiệp quốc phòng gắn với nhu cầu bảo vệ chủ quyền và phát triển kinh tế biển. Thủ tướng và Bộ trưởng Quốc phòng Malaysia cùng nhấn mạnh vai trò của quân đội, Bộ Quốc phòng trong củng cố lòng tin, xử lý các thách thức, qua đó giữ vững môi trường hòa bình, ổn định và phát triển trong khu vực. Nếu các dự án công nghiệp quốc phòng chung được triển khai, đó sẽ là thước đo rõ ràng nhất cho mức độ “thực chất” của Đối tác chiến lược toàn diện.
Triển lãm Quốc phòng Quốc tế: Sân chơi chung mới cho doanh nghiệp hai nước
Một điểm nhấn đáng chú ý trong chuyến thăm là lời mời và khuyến khích của Việt Nam đối với sự tham gia của Malaysia vào Triển lãm quốc phòng quốc tế. Thủ tướng cho biết Việt Nam hoan nghênh lãnh đạo Bộ Quốc phòng, lực lượng vũ trang Malaysia tham dự Triển lãm Quốc phòng Quốc tế Việt Nam lần thứ ba và khuyến khích các doanh nghiệp quốc phòng Malaysia tham gia trưng bày tại sự kiện này. Đây không chỉ là hoạt động mang tính nghi thức; nó mở ra một “chợ vũ khí” minh bạch, nơi doanh nghiệp hai bên có thể gặp gỡ, so sánh năng lực và tìm cơ hội hợp tác.
Việc Malaysia xuất hiện với tư cách vừa là đối tác chiến lược, vừa là bên trưng bày sản phẩm tại triển lãm gửi đi thông điệp rõ ràng: Việt Nam không xem đối tác quốc phòng như quan hệ nhà cung cấp – khách hàng, mà nhằm xây dựng mạng lưới công nghiệp quốc phòng cùng có lợi. Ở chiều ngược lại, doanh nghiệp Malaysia có cơ hội tiếp cận nhu cầu, tiêu chuẩn và thế mạnh của công nghiệp quốc phòng Việt Nam. Nếu triển lãm quốc phòng quốc tế được dùng như diễn đàn thường niên để gắn kết chính sách, công nghiệp và quân đội, nó sẽ trở thành “hạ tầng mềm” hỗ trợ cho mọi chương trình hợp tác khác.
Biển chung, lợi ích chung: Quốc phòng trong bài toán an ninh hàng hải
Một trục hợp tác ít ồn ào nhưng rất thiết thực là an ninh, an toàn hàng hải và thực thi pháp luật trên biển. Thủ tướng Lê Minh Hưng đề nghị lực lượng thực thi pháp luật trên biển hai nước tăng cường trao đổi thông tin, kịp thời giúp đỡ tàu cá và ngư dân gặp nạn, đồng thời đối xử nhân đạo với tàu cá và ngư dân mỗi nước vi phạm vùng biển của nhau, phù hợp với quan hệ tốt đẹp và tinh thần đoàn kết ASEAN. Trong bối cảnh tranh chấp và cạnh tranh trên biển ngày càng phức tạp, việc đặt nhân đạo và hợp tác lên trước là lựa chọn mang tính chiến lược, không chỉ nhân văn.
Thủ tướng và Bộ trưởng Quốc phòng Malaysia cùng chia sẻ các giải pháp hợp tác song phương và khu vực để tăng cường khả năng chống chịu trước các tác động bên ngoài, nhất là trong khủng hoảng. Điều này cho thấy quốc phòng hai nước không dừng ở câu chuyện song phương, mà gắn với mục tiêu lớn hơn: giữ vững một không gian hàng hải an toàn, ổn định cho cả khu vực. Hợp tác quốc phòng vì thế trở thành “bảo hiểm an ninh” chung, nơi mỗi bên vừa bảo vệ lợi ích riêng, vừa góp phần xây dựng trật tự khu vực dựa trên luật lệ.
Kết luận: Quốc phòng – phép thử độ tin cậy của Đối tác chiến lược toàn diện
Cuộc gặp giữa Thủ tướng Lê Minh Hưng và Bộ trưởng Quốc phòng Mohamed Khaled bin Nordin cho thấy hợp tác quốc phòng Việt Nam Malaysia đang bước vào giai đoạn mở rộng cả về chiều sâu lẫn chiều rộng. Từ việc tăng cường trao đổi đoàn, mở rộng phối hợp giữa các quân, binh chủng, thúc đẩy công nghiệp quốc phòng thực chất và hiệu quả, đến việc mời doanh nghiệp Malaysia tham gia Triển lãm Quốc phòng Quốc tế Việt Nam lần thứ ba, tất cả đều gắn chặt với khung Đối tác chiến lược toàn diện.
Nếu các kế hoạch này được triển khai như cam kết, quốc phòng sẽ trở thành lĩnh vực đo độ tin cậy và khả năng cùng hành động của hai nước. Đó không chỉ là câu chuyện mua sắm hay diễn tập, mà là quá trình đồng xây dựng năng lực, đồng chia sẻ rủi ro và đồng định hình môi trường an ninh khu vực. Trong bối cảnh các biến động bên ngoài ngày càng khó đoán, việc Việt Nam và Malaysia lựa chọn “thêm bạn quốc phòng, bớt rủi ro an ninh” là bước đi hợp lý – và có thể trở thành hình mẫu cho hợp tác quốc phòng trong ASEAN.
