Dự án huyết mạch bị kéo chậm bởi những khoảng trống mặt bằng
Dự án mở rộng cao tốc TP.HCM - Trung Lương - Mỹ Thuận là công trình đường bộ quy mô lớn, dài hơn 96 km, được đầu tư theo hình thức PPP nhằm nâng cấp tuyến huyết mạch nối TP.HCM với Đồng bằng sông Cửu Long, nhưng hiện đang bị kéo chậm đáng kể vì công tác giải phóng mặt bằng không theo kịp nhu cầu thi công. Đây không chỉ là câu chuyện kỹ thuật, mà là bài kiểm tra năng lực điều phối giữa chính quyền địa phương và nhà đầu tư. Trên công trường giữa tháng 10, 69 mũi thi công với khoảng 450 thiết bị và 1.400 nhân sự hoạt động liên tục, từ thi công cầu, xử lý nền đất yếu đến đắp nền đường, xây cống. Thế nhưng, nhịp độ sôi động đó bị bẻ cong bởi những đoạn tuyến chưa có mặt bằng sạch, buộc nhà thầu thi công cao tốc theo kiểu “chỗ nào có đất thì làm”, thay vì một quy trình đồng bộ, tối ưu.
Thi công chạy đua nhưng bị buộc phải chạy kiểu manh mún
Điểm dễ thấy nhất trên công trường là sự đối lập giữa nỗ lực tăng tốc và thực tế thi công manh mún. Các nhà thầu đã huy động dàn khoan cọc nhồi, máy đào, xe vận chuyển đất cát cùng hàng trăm công nhân để triển khai đồng loạt các hạng mục cầu, đường, cống nhằm giữ tiến độ dự án đường bộ này. Một phát biểu cho thấy áp lực hiện nay: “Trên công trường, các nhà thầu đã huy động 69 mũi thi công, với khoảng 450 máy móc, thiết bị và 1.400 nhân sự, tổng giá trị thực hiện đạt khoảng 2.150 tỷ đồng, tương đương hơn 10% giá trị hợp đồng”. Tuy nhiên, khi giải phóng mặt bằng cao tốc không hoàn thành đúng kế hoạch, nhiều mũi thi công buộc phải dịch chuyển liên tục, làm đoạn này rồi nhảy sang đoạn khác. Cách làm “chắp vá” này đi ngược với nguyên tắc tổ chức thi công tối ưu, khiến năng lực thiết bị và nhân lực không được sử dụng hiệu quả.
Mặt bằng đứt đoạn: nhà thầu mất công địa, tiến độ mất nhịp
Theo kế hoạch, giải phóng mặt bằng và di dời hạ tầng kỹ thuật cho dự án mở rộng TP.HCM Trung Lương - Mỹ Thuận phải hoàn thành trong tháng 7, nhưng đến giữa tháng 10 vẫn còn hơn 117 ha chưa được bàn giao. Trong đó, khoảng 20,2 ha nằm tại TP.HCM, Tây Ninh, Đồng Tháp được xác định là diện tích ưu tiên vì ảnh hưởng trực tiếp đến tuyến chính và các nút giao. Việc chậm trễ này tạo ra những “nút thắt” mặt bằng, khiến nhiều đoạn tuyến không thể thi công đồng thời. Ở một số vị trí, nhà dân nằm sát phạm vi dự án, hệ thống điện trung thế, cáp quang, cáp ngầm chưa di dời, khiến nhà thầu không thể tổ chức thi công đồng bộ. Hệ quả là quá trình thi công bị ngắt quãng, thiết bị phải di chuyển nhiều lần, mất thời gian và làm giảm hiệu quả tổ chức thi công. Nguy cơ dừng thi công tại các đoạn như nút giao Chợ Đệm hay một số km ở Tây Ninh cho thấy tiến độ không chỉ chậm mà còn có thể bị “đứt nhịp” hoàn toàn.
Thi công manh mún làm đội chi phí và bào mòn lợi thế PPP
Về nguyên tắc, một dự án PPP quy mô hơn 36 nghìn tỷ đồng chỉ phát huy hiệu quả khi tiến độ thi công bám sát kế hoạch, dòng tiền giải ngân và thu xếp vốn được tính toán trên một lộ trình tương đối ổn định. Khi giải phóng mặt bằng cao tốc chậm, nhà thầu thi công cao tốc buộc phải duy trì bộ máy, thiết bị ở trạng thái “chờ đợi”, di chuyển nhiều lần giữa các đoạn còn mặt bằng, làm tăng chi phí vận hành và giảm năng suất. Giá trị thực hiện mới đạt hơn 10% hợp đồng trong khi thời gian đã trôi qua gần một năm rưỡi từ ngày khởi công, cho thấy tiến độ dự án đường bộ này đang bị nén lại bởi các điểm nghẽn ngoài phạm vi kỹ thuật. Thi công manh mún không chỉ khiến chi phí tăng mà còn làm rủi ro chậm tiến độ tích tụ, đe dọa mục tiêu hoàn thành vào tháng 12/2028.
Muốn cao tốc thông suốt, phải xử lý mặt bằng như một hạng mục trọng điểm
Tuyến TP.HCM - Trung Lương - Mỹ Thuận được xác định là huyết mạch kết nối vùng kinh tế trọng điểm phía Nam với Đồng bằng sông Cửu Long, nhằm giải quyết tình trạng quá tải, ùn tắc và hoàn thiện mạng lưới cao tốc khu vực. Nhưng nếu giải phóng mặt bằng vẫn bị xem như việc “hậu cần” phụ trợ, dự án sẽ tiếp tục bị thi công kiểu chắp vá, làm mất đi lợi thế thiết kế 6–8 làn xe và hệ thống cầu, cống hiện đại. Bài học rõ ràng là: mặt bằng phải được coi như một hạng mục kỹ thuật trọng điểm, có mốc tiến độ ràng buộc và cơ chế phối hợp cụ thể giữa địa phương, chủ đầu tư, đơn vị hạ tầng kỹ thuật. Chỉ khi các đoạn tuyến được bàn giao thông suốt, nhà thầu mới có thể tổ chức thi công đồng bộ, tối ưu hóa thiết bị, nhân lực và giữ đúng nhịp hoàn thành vào 2028. Ngược lại, mỗi hecta chậm bàn giao là thêm một mắt xích khiến toàn chuỗi tiến độ bị kéo lùi.
