TP.HCM và tham vọng trở thành nút giao chuỗi cung ứng ASEAN
TP.HCM chuỗi cung ứng ASEAN là chiến lược đưa thành phố trở thành nút giao sản xuất, logistics và thương mại số của khu vực, thông qua việc gắn kết sâu với Cộng đồng kinh tế ASEAN, khai thác các hiệp định thương mại tự do và xây dựng hệ sinh thái hỗ trợ doanh nghiệp tham gia chuỗi giá trị khu vực ở mức cao hơn.
Trọng tâm của bước đi mới là Kế hoạch hành động thực hiện Kế hoạch chiến lược Cộng đồng Kinh tế ASEAN (AEC) giai đoạn 2026 - 2030 và 2031 - 2035 trên địa bàn TP.HCM, vừa được UBND Thành phố ban hành. Kế hoạch này không chỉ là văn bản kỹ thuật, mà là tuyên bố chính trị về việc TP.HCM muốn hòa mình sâu hơn vào hội nhập kinh tế khu vực, hướng tới thị trường chung và cơ sở sản xuất chung của ASEAN. Điểm đáng chú ý là Thành phố không đứng ở thế “theo sau”, mà chọn cách đặt mình vào trung tâm chuỗi cung ứng khu vực, khi chủ động gắn tiến trình hội nhập với mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội nội tại. Đây là lựa chọn mang tính định vị dài hạn, mở ra cơ hội nhưng cũng buộc TP.HCM đối mặt với áp lực cạnh tranh mới.
Logistics và thương mại điện tử: Hạ tầng mới cho hội nhập kinh tế khu vực
Nếu coi hội nhập kinh tế khu vực là xa lộ, thì logistics thương mại điện tử chính là làn đường nhanh mà TP.HCM buộc phải chiếm lĩnh. Thành phố đặt mục tiêu phát triển hệ sinh thái logistics tích hợp khu vực, tăng cường kết nối hạ tầng, dịch vụ và nền tảng số để giảm chi phí thương mại, hỗ trợ doanh nghiệp tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng khu vực. Đồng thời, thương mại điện tử xuyên biên giới trong ASEAN được xác định là kênh tăng trưởng chủ lực, thông qua hài hòa hóa quy định, tiêu chuẩn và nâng cao năng lực chuyển đổi số, nhất là với doanh nghiệp nhỏ và vừa.
Vai trò đầu mối của Sở Công Thương là nút then chốt: cơ quan này được giao chủ trì phát triển hệ sinh thái logistics khu vực, cung cấp thương mại điện tử xuyên biên giới và tăng cường kết nối, chia sẻ dữ liệu thương mại nội khối, bao gồm dữ liệu hải quan, chứng nhận xuất xứ và tiêu chuẩn kỹ thuật. Một câu nói cho thấy mức độ cam kết là: “UBND TP.HCM vừa ban hành Kế hoạch số 454/KH-UBND về hành động thực hiện Kế hoạch chiến lược Cộng đồng Kinh tế ASEAN giai đoạn 2026 - 2030 và 2031 - 2035 trên địa bàn thành phố”. Điều này cho thấy logistics và thương mại điện tử không còn là phần phụ, mà là trục chính của chiến lược hội nhập.
Doanh nghiệp ở đâu trong không gian hội nhập mới?
Kế hoạch hội nhập chỉ có ý nghĩa nếu doanh nghiệp là nhân vật trung tâm. TP.HCM công khai đặt trọng tâm vào việc thúc đẩy doanh nghiệp tận dụng tốt hơn các cơ hội từ thị trường ASEAN, mở rộng đầu tư, thương mại và tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng khu vực. Điều này gắn với mục tiêu hỗ trợ doanh nghiệp ASEAN theo hướng thực chất: hài hòa hóa tiêu chuẩn, chia sẻ dữ liệu thương mại, giúp doanh nghiệp giảm chi phí, tăng sức cạnh tranh và tận dụng ưu đãi thuế quan.
Điểm đáng khen là Thành phố không chỉ nói về tăng trưởng, mà còn lồng ghép mục tiêu “một cộng đồng hòa nhập, lấy con người làm trung tâm, không bỏ lại ai ở phía sau”. Thành phố khuyến khích sự tham gia của cộng đồng doanh nghiệp, hiệp hội ngành nghề, tổ chức xã hội – nghề nghiệp và người dân vào tiến trình hội nhập ASEAN. Tuy nhiên, để mục tiêu này không dừng ở khẩu hiệu, chính quyền phải xử lý tốt hai bài toán: giảm thủ tục cho doanh nghiệp nhỏ, và hỗ trợ năng lực số để họ không bị loại khỏi cuộc chơi thương mại điện tử xuyên biên giới.
Quản trị chiến lược: Từ cam kết AEC đến thực thi hàng năm
TP.HCM đang biến cam kết AEC thành cơ chế quản trị cụ thể, thay vì một bản ghi nhớ treo trên giấy. Kế hoạch hành động nhằm cụ thể hóa các ưu tiên chiến lược của AEC, đồng thời gắn tiến trình hội nhập khu vực với mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội của Thành phố. Các sở, ban, ngành và UBND phường, xã, đặc khu được yêu cầu lồng ghép nhiệm vụ thực thi cam kết AEC vào kế hoạch hoạt động hằng năm; báo cáo về Sở Công Thương trước ngày 15/11 để tổng hợp, gửi Bộ Công Thương và Thủ tướng Chính phủ trước ngày 15/12.
UBND Thành phố giao Sở Công Thương làm đầu mối theo dõi, đôn đốc thực hiện kế hoạch, vận hành hệ thống thông tin, cơ sở dữ liệu và nền tảng số để đánh giá thường xuyên, kịp thời điều chỉnh khi phát sinh khó khăn, vướng mắc. Kế hoạch còn nhấn mạnh việc khai thác hiệu quả các hiệp định thương mại tự do giữa ASEAN và các đối tác, trong đó có RCEP. Đây là bước chuyển từ tư duy “tham gia” sang “chủ động thiết kế” hội nhập, nhưng sự thành công sẽ phụ thuộc vào việc đánh giá định kỳ có thật sự trung thực, và liệu cơ chế điều chỉnh có đủ nhanh để theo kịp những cú sốc kinh tế khu vực.
Cơ hội và thách thức cho giai đoạn hội nhập sâu hơn
Tổng thể, kế hoạch hội nhập AEC giai đoạn 2026 - 2035 tạo ra một khung chiến lược tương đối đầy đủ cho TP.HCM tăng tốc trong chuỗi cung ứng ASEAN. Thành phố hướng tới sáu mục tiêu chiến lược của Cộng đồng Kinh tế ASEAN: cộng đồng định hướng hành động, bền vững, đổi mới sáng tạo, chủ động thích ứng, nhanh nhẹn và tự cường, hòa nhập và cùng tham gia hợp tác. Nếu triển khai tốt, không gian hội nhập ASEAN sẽ giúp TP.HCM mở rộng thương mại, đầu tư và củng cố vai trò trung tâm kinh tế khu vực.
Tuy vậy, thách thức không nhỏ: cạnh tranh nội khối ngày càng gay gắt, yêu cầu về chuẩn kỹ thuật, dữ liệu và chuyển đổi số đòi hỏi nguồn lực lớn; trong khi sức chịu đựng của doanh nghiệp nhỏ và vừa còn hạn chế. Quan điểm cần giữ vững là: hội nhập không chỉ để tăng số liệu thương mại, mà phải tạo được một cấu trúc kinh tế nhanh nhẹn và tự cường, có khả năng ứng phó các cú sốc, khủng hoảng và biến động. Thành công của TP.HCM sẽ được đo bằng việc bao nhiêu doanh nghiệp tham gia thực chất vào chuỗi giá trị, và bao nhiêu người dân được hưởng lợi từ một cộng đồng kinh tế ASEAN lấy con người làm trung tâm.
