Tái định cư là phần thiết yếu của dự án đường sắt
Tái định cư đường sắt là việc chuẩn bị nơi ở mới cùng hạ tầng thiết yếu cho các hộ phải di dời để nhường đất xây dựng tuyến đường sắt tốc độ cao. Tiến độ khu tái định cư vì thế không chỉ là một mốc xây dựng: nó quyết định người dân có thể ổn định cuộc sống trước khi mặt bằng được bàn giao hay không. Đà Nẵng và Huế đang triển khai những phần việc khác nhau, nhưng cùng cho thấy công tác chuẩn bị cần bắt đầu từ nơi ở, sinh kế và dịch vụ thiết yếu, thay vì chỉ tính đến tiến độ thi công đường ray. So sánh hai địa phương cũng cho thấy không nên nhìn số khu riêng lẻ như một thước đo duy nhất; quy mô mặt bằng và mức độ hoàn thành hạ tầng mới phản ánh rõ hơn khả năng sẵn sàng.
Đà Nẵng mở rộng các điểm bố trí dân cư
Đà Nẵng vừa phê duyệt dự án thành phần tại xã Tam Xuân, gồm ba khu Bích An, Bích Ngô và Thạch Kiều, với tổng diện tích khoảng 28,82 ha và tổng mức đầu tư hơn 288 tỷ đồng. Đây là một phần trong bức tranh rộng hơn: thành phố cũng phê duyệt ba khu Duy Trung, Duy Sơn và Duy Trinh - Duy Sơn tại xã Duy Xuyên, rộng hơn 31 ha, thực hiện giai đoạn 2026–2029 với tổng mức đầu tư hơn 392 tỷ đồng. Ban quản lý dự án đầu tư xây dựng các công trình giao thông và nông nghiệp Đà Nẵng làm chủ đầu tư kiêm quản lý dự án Tam Xuân; kế hoạch cũng kéo dài từ năm 2026 đến năm 2029. Thành phố trước đó còn duyệt gần 650 tỷ đồng để xây hai khu tại Hòa Tiến và Gò Nổi. Quy mô nhiều địa điểm cho thấy Đà Nẵng đang phân bổ chỗ ở tái định cư theo nhiều khu vực, nhưng tiến độ bồi thường và bàn giao đất vẫn là khâu quyết định.
Các khu tái định cư Đà Nẵng được đầu tư hạ tầng đồng bộ, từ san nền, đường giao thông, cấp thoát nước đến điện, chiếu sáng, cây xanh và xử lý nước thải. Cách làm này có ý nghĩa trực tiếp với các hộ bị thu hồi đất: có nhà mới thôi chưa đủ, nơi ở phải có các dịch vụ cơ bản để người dân duy trì sinh hoạt và sinh kế. Thành phố giao Trung tâm Phát triển quỹ đất phối hợp thực hiện bồi thường, giải phóng mặt bằng và bàn giao kịp thời cho chủ đầu tư. Đây là bước chuẩn bị cần thiết để tránh việc xây tuyến đi trước, còn nơi ở mới của người dân lại chậm phía sau.
Huế chuẩn bị theo hướng nhiều hạng mục đồng bộ
Ở Huế, trọng tâm thể hiện ở quy mô toàn diện của công tác phục vụ giải phóng mặt bằng. Đoạn đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam qua thành phố dài hơn 95 km, đi qua 12 xã, phường; dự án ảnh hưởng hơn 9.000 hộ, trong đó 1.368 hộ cần bố trí tái định cư. Thành phố đã khởi công và triển khai 33 dự án phục vụ giải phóng mặt bằng, gồm 22 khu tái định cư mới với tổng diện tích hơn 86 ha, sáu khu nghĩa trang, bốn trường học và một khu chợ kết hợp tái định cư. Những con số này cho thấy khu tái định cư Huế không được chuẩn bị tách rời khỏi các tiện ích công cộng và hạ tầng xã hội. Đó là hướng đi hợp lý: di dời dân cư sẽ bền vững hơn nếu nơi đến có trường học, chợ và dịch vụ cần thiết, thay vì chỉ bàn giao lô đất.
Tiến độ phải được đo bằng khả năng ổn định đời sống
Đặt cạnh nhau, Đà Nẵng nổi bật với nhiều cụm tái định cư tại Tam Xuân, Duy Xuyên cùng các địa điểm khác; Huế thể hiện cách chuẩn bị trên diện rộng, kết hợp nơi ở với nghĩa trang, trường học và chợ. Hai cách triển khai cùng phục vụ một mục tiêu: tạo điều kiện bàn giao mặt bằng cho tuyến đường sắt tốc độ cao mà không để người dân chịu thiệt vì phải di chuyển. Tuy nhiên, phê duyệt dự án hay khởi công mới chỉ là bước đầu. Với Đà Nẵng, mốc thực hiện đến năm 2029 đòi hỏi công tác bồi thường và thi công hạ tầng đi đúng nhịp; với Huế, số dự án đã triển khai cần chuyển thành nơi ở và tiện ích thực sự sẵn sàng. Thước đo cuối cùng không phải số khu được gọi tên, mà là người dân có thể chuyển đến nơi ở mới an toàn, ổn định và đúng lúc.
