Quỹ đất tái định cư là điều kiện để mặt bằng đi trước
Tái định cư Đà Nẵng là việc chuẩn bị đất ở và hạ tầng thiết yếu để bố trí nơi ở mới cho các hộ dân phải di dời, qua đó giúp thành phố thu hồi đất phục vụ tuyến đường sắt tốc độ cao mà không để đời sống người dân bị bỏ lại phía sau. Đà Nẵng đang đẩy nhanh các phương án tái định cư và giải phóng mặt bằng trong giai đoạn 2026–2029; đây không phải phần việc phụ, mà là phép thử về khả năng biến kế hoạch đường sắt thành mặt bằng có thể bàn giao. Đoạn tuyến qua thành phố dài khoảng 116,05 km, đi qua 24 xã, phường, từ phường Hải Vân đến xã Núi Thành. Quy mô đó khiến việc thu hồi đất, bồi thường và di dời hạ tầng trở thành khâu then chốt. Thành phố bố trí 29 dự án độc lập để xây 20 khu tái định cư và 9 khu nghĩa trang.
Hai khu tái định cư tại Gò Nổi và Điện Bàn Tây đáng chú ý vì cùng phục vụ mục tiêu bố trí chỗ ở mới, nhưng khác nhau rõ về quy mô và mức đầu tư. Đặt cạnh nhau, chúng cho thấy Đà Nẵng đang chuẩn bị quỹ đất theo nhiều địa bàn thay vì trông chờ một dự án đơn lẻ giải quyết toàn bộ nhu cầu.
Gò Nổi quy mô lớn, Điện Bàn Tây gọn hơn
Dự án tại xã Gò Nổi có tổng mức đầu tư hơn 269,6 tỷ đồng. Theo thông tin dự án, tổng diện tích sử dụng đất khoảng 21,1 ha; các hạng mục gồm san nền, đường giao thông, thoát nước, cấp điện, cấp nước, chiếu sáng và công viên cây xanh. Phương án quy hoạch từng được công bố dự kiến bố trí 233 lô tái định cư, mỗi lô khoảng 150 m², cùng quỹ đất cho giáo dục và công trình hạ tầng xã hội. Với quy mô này, Gò Nổi có thể tạo một mặt bằng tái định cư đáng kể, nhưng tiến độ xây dựng và sự đồng bộ của hạ tầng mới quyết định người dân có thể chuyển đến ổn định hay không.
Tại xã Điện Bàn Tây, thành phố phê duyệt Dự án thành phần 6 theo Quyết định số 4901/QĐ-UBND, công bố ngày 26/10. Khu đất rộng gần 8,8 ha, tổng mức đầu tư hơn 147,8 tỷ đồng, dự kiến triển khai từ năm 2026 đến năm 2029. Dự án có đường nội khu, hệ thống cấp thoát nước, điện, chiếu sáng, trạm xử lý nước thải, hào kỹ thuật và công viên. So với Gò Nổi, Điện Bàn Tây nhỏ hơn cả về diện tích lẫn vốn, nhưng vẫn được đầu tư hạ tầng đồng bộ—điều cần thiết để nơi ở mới không chỉ là những lô đất trên bản đồ.
Tiến độ xây khu dân cư phải khớp tiến độ thu hồi đất
Mốc 2026–2029 khiến tiến độ trở thành câu hỏi thực tế nhất. Khu tái định cư cần sẵn sàng đủ sớm để người dân có phương án chuyển nhà trước khi mặt bằng đường sắt được bàn giao; nếu hạ tầng hoàn thành sau khi thu hồi đất, mục tiêu đẩy nhanh dự án sẽ va vào chính khâu chuẩn bị của nó. Các dự án tái định cư vì vậy phải được phối hợp chặt với kế hoạch bồi thường, thu hồi đất và di dời công trình kỹ thuật.
Đà Nẵng đã phê duyệt thêm các dự án ở nhiều địa bàn: ngày 21/10, khu tái định cư tại Hòa Khánh và Liên Chiểu được duyệt với tổng vốn hơn 488 tỷ đồng; trước đó, dự án tại Hòa Tiến có vốn hơn 380 tỷ đồng và diện tích 24,5 ha. Chuỗi quyết định này cho thấy thành phố đang mở rộng chuẩn bị quỹ đất, nhưng số dự án được duyệt chưa tự động đồng nghĩa với mặt bằng sẵn sàng. Thước đo quan trọng hơn là người dân có thể nhận nơi ở mới có hạ tầng trước khi phải rời nơi ở cũ hay không.
Thước đo cuối cùng là chỗ ở ổn định cho người dân
Các khu tái định cư tại Gò Nổi và Điện Bàn Tây không chỉ phục vụ việc giải phóng mặt bằng cho đường sắt Bắc Nam; chúng còn quyết định chất lượng chuyển tiếp của những hộ dân bị ảnh hưởng. Hạ tầng thiết yếu, khả năng kết nối với khu vực xung quanh và thời điểm bàn giao phải đi cùng nhau. Nếu thiếu một trong các yếu tố đó, việc có quỹ đất trên giấy khó tạo được sự đồng thuận cần thiết cho một công trình quy mô lớn.
Đà Nẵng đang đi đúng hướng khi chuẩn bị nhiều khu tái định cư song song, nhưng kết quả không nên chỉ được đo bằng số dự án hay tổng vốn đã phê duyệt. Điều cần chứng minh trong giai đoạn 2026–2029 là các khu dân cư có thể hoàn thiện đúng lúc, để người dân ổn định sinh hoạt và mặt bằng tuyến đường sắt được bàn giao theo kế hoạch. Đó mới là phép thử thực chất của công tác chuẩn bị.
