Quỹ đất tái định cư là điều kiện để đường sắt đi tiếp
Tái định cư Đà Nẵng là chương trình chuẩn bị nơi ở mới và hạ tầng thiết yếu cho các hộ dân bị ảnh hưởng bởi việc thu hồi đất, nhằm tạo điều kiện bàn giao mặt bằng phục vụ tuyến đường sắt tốc độ cao Bắc-Nam. Đây không phải phần việc phụ của dự án: nếu chỗ ở mới chưa sẵn sàng, tiến độ giải phóng mặt bằng khó có thể chỉ dựa vào quyết định thu hồi đất. Thành phố đang phê duyệt các khu tái định cư thành phần trên nhiều địa bàn, trong đó có Hòa Tiến, Gò Nổi, Điện Bàn Bắc và Điện Bàn Tây. Các quyết định cho thấy quy mô chuẩn bị không nằm ở một khu tập trung mà trải theo phạm vi tuyến đi qua. Cách làm này có lý do thực tế, nhưng cũng đòi hỏi phối hợp chặt giữa quy hoạch, xây dựng hạ tầng, bồi thường và bố trí dân cư. Nút thắt sẽ không chỉ là có đất, mà là đất đủ điều kiện để người dân chuyển đến.
Nhiều địa điểm, nhiều quy mô đầu tư
Trong các dự án được công bố, khu Hòa Tiến có tổng vốn hơn 380 tỷ đồng và diện tích 24,5 ha; dự án được phê duyệt ngày 16/10. Tại Gò Nổi, dự án thành phần 10 có vốn hơn 269,6 tỷ đồng, sử dụng khoảng 21,1 ha đất và dự kiến thực hiện từ năm 2026 đến năm 2029. Điện Bàn Bắc được phê duyệt khu tái định cư hơn 127,35 tỷ đồng, với diện tích sử dụng đất khoảng 6,7 ha. Còn khu tại Điện Bàn Tây có vốn hơn 147,8 tỷ đồng, quy mô gần 8,8 ha và cùng thời gian thực hiện dự kiến 2026-2029. Những con số riêng lẻ này phản ánh danh mục dự án đa dạng, không nên gộp thành một tổng vốn khi chưa có căn cứ đầy đủ. Điều đáng theo dõi là khả năng hoàn thành đồng bộ đường nội khu, cấp điện nước và thoát nước, thay vì chỉ hoàn tất san nền.
Tiến độ 2026-2029 tạo áp lực trước mốc khởi công
Các dự án tái định cư đang được lên kế hoạch trong giai đoạn 2026-2029, trong khi Bộ Xây dựng đặt mục tiêu nỗ lực khởi công tuyến đường sắt vào tháng 12/2027; công tác giải phóng mặt bằng được dự kiến hoàn thành trong quý IV/2028. Hai mốc thời gian này cho thấy thành phố không thể chờ công trình chính khởi công mới lo nơi ở cho người dân. Các khu cần được chuẩn bị sớm để việc di dời không đẩy sinh kế và sinh hoạt của các hộ vào tình thế bị động. Thách thức là tiến độ xây dựng chỉ giải quyết một phần bài toán. Đà Nẵng bố trí 29 dự án độc lập để xây 20 khu tái định cư và 9 khu nghĩa trang; phạm vi rộng khiến việc thu hồi đất, bồi thường và di dời hạ tầng kỹ thuật phải được điều phối song song. Vì vậy, chất lượng hạ tầng khu tái định cư và sự rõ ràng trong phương án bố trí sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng tạo đồng thuận.
Đo hiệu quả bằng nơi ở sẵn sàng, không chỉ bằng tiến độ xây dựng
Các khu mới được định hướng có đường giao thông, thoát nước mưa và nước thải, cấp nước, cấp điện, chiếu sáng cùng công viên, cây xanh; một số hạng mục còn gồm trạm xử lý nước thải và hào kỹ thuật. Đây là phần thiết yếu để người dân có thể ổn định sinh hoạt sau khi bàn giao mặt bằng, chứ không phải tiện ích có thể để lại cho giai đoạn sau. Địa phương cũng cần bảo đảm việc bố trí chỗ ở gắn với quyền lợi hợp pháp, sinh kế và khả năng tiếp cận dịch vụ cơ bản. Với dự án Bắc-Nam có quy mô tuyến khoảng 1.541 km, phần việc tại Đà Nẵng là một mắt xích trong quá trình chuẩn bị dài hơi. Thành phố đang đi đúng hướng khi triển khai tái định cư trước, nhưng kết quả chỉ thuyết phục nếu các khu hoàn thành đúng hạn, hạ tầng vận hành được và người dân thực sự có thể chuyển đến. Đó mới là thước đo đáng tin cậy cho tiến độ giải phóng mặt bằng.
