Công văn 5922: Cắt giảm thi đua để chống bệnh thành tích
Chính sách cấm thi học sinh giỏi và hội thi giáo viên dạy giỏi cấp trường, cấp xã là một nội dung của Công văn 5922/BGDĐT-GDPT, nhằm cắt giảm các cuộc thi, hồ sơ, sổ sách, hội họp và báo cáo trung gian trong cơ sở giáo dục để tập trung hơn vào dạy học, giảm áp lực và hạn chế bệnh thành tích trong nhà trường. Ngày 3/9, Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành Công văn 5922 gửi các Sở GD&ĐT để triển khai Chỉ thị 31 của Thủ tướng về nhiệm vụ trọng tâm năm học 2026–2027. Mục tiêu được khẳng định là dành thêm thời gian và nguồn lực cho hoạt động dạy học, chăm sóc, giáo dục học sinh và sinh hoạt chuyên môn; giảm áp lực, giảm hình thức, nâng chất lượng giáo dục. Đây là một chính sách giáo dục mới mang tính “dọn dẹp” hệ thống, chạm thẳng vào những cuộc thi vốn bị đánh giá là hình thức và nặng thành tích.
Cấm thi học sinh giỏi cấp trường, cấp xã: giảm cuộc thi nhưng tăng nỗi lo
Trọng tâm gây chú ý nhất là yêu cầu không tổ chức thi học sinh giỏi cấp trường, cấp xã. Bộ chỉ cho phép ngoại lệ khi cần phát hiện, tuyển chọn đội tuyển tham dự kỳ thi học sinh giỏi cấp tỉnh hoặc cấp quốc gia, với điều kiện tổ chức phải thiết thực, khách quan, phù hợp và không gây áp lực cho học sinh. Về mặt chủ trương, việc cấm thi học sinh giỏi ở cấp trường, cấp xã đánh thẳng vào tâm lý chạy thành tích, nơi nhiều trường “đua” số lượng giải để tô đẹp báo cáo. Nhìn tích cực, chủ trương này buộc cơ sở giáo dục phải quay về trọng tâm là chất lượng dạy học thường ngày, thay vì dồn sức cho vài kỳ thi chọn lọc. Tuy vậy, cách viết ngoại lệ khá chung chung khiến các trường và giáo viên lúng túng: khi nào được tổ chức thi, với quy mô thế nào thì vẫn chưa được mô tả rõ. Không khó đoán nhiều địa phương sẽ có cách hiểu và áp dụng khác nhau, có nguy cơ biến ngoại lệ thành “lối mở” cho các cuộc thi quay lại dưới tên gọi khác.
Hội thi giáo viên dạy giỏi: dừng lấy thành tích, giữ phần chuyên môn
Ở chiều ngược lại, hội thi giáo viên dạy giỏi cấp trường, cấp xã cũng bị yêu cầu không tổ chức để lấy thành tích. Bộ nhấn mạnh phải rà soát, cắt giảm các cuộc thi, hội thi trùng lặp, không trực tiếp phục vụ hoạt động chuyên môn hoặc làm phát sinh thêm hồ sơ, minh chứng không cần thiết. Trường hợp cần thiết để phát hiện, lựa chọn giáo viên tham gia hội thi cấp trên vẫn được phép, nhưng phải bảo đảm thiết thực, không phát sinh hồ sơ, minh chứng không cần thiết. Về lý thuyết, đây là bước đi hợp lý: các cuộc thi giáo viên dạy giỏi lâu nay gắn chặt với hàng chục loại minh chứng, giáo án “diễn”, và điểm thi đua, đẩy giáo viên vào vòng xoáy giấy tờ. Công văn mới nhắm thẳng vào gốc rễ: không còn dùng các danh hiệu này như thước đo thành tích trường lớp. Tuy nhiên, nếu bỏ thi nhưng không thiết kế cơ chế ghi nhận năng lực chuyên môn khác, giáo viên dễ mất một kênh khẳng định nghề nghiệp và cơ hội phát triển, nhất là ở vùng khó, nơi ít chương trình bồi dưỡng.
Từ cắt giảm thi đua đến giảm hồ sơ, hội họp: gỡ gánh nặng hành chính
Công văn 5922 không chỉ cấm thi học sinh giỏi và hội thi giáo viên dạy giỏi cấp trường, cấp xã, mà còn đặt ra yêu cầu rộng hơn: cắt giảm hồ sơ, sổ sách, hội họp và báo cáo trung gian. Bộ yêu cầu các sở và nhà trường thực hiện đúng, đủ hồ sơ theo quy định, không tự đặt thêm biểu mẫu, báo cáo, minh chứng không có căn cứ pháp lý hoặc không thực sự cần thiết. Những loại hồ sơ trùng lặp, không tạo giá trị thiết thực phải được tổng hợp để đề xuất sửa đổi hoặc cắt giảm. Song song, Bộ đòi hỏi rà soát các cuộc họp hành chính không cần thiết, ưu tiên thời gian cho hoạt động dạy học, giáo dục và sinh hoạt chuyên môn. Trong năm học 2026–2027, các cơ sở giáo dục phải từng bước triển khai hồ sơ số, sổ sách số, thay thế hồ sơ giấy bằng hồ sơ trên môi trường số, và không yêu cầu đồng thời cả hồ sơ giấy lẫn điện tử có cùng nội dung. Đây là bước chuyển hình thức quản lý, nhưng nếu hệ thống dữ liệu dùng chung vận hành chưa ổn định, nguy cơ giáo viên “mang tiếng” giảm hồ sơ trên giấy nhưng vẫn phải nhập liệu nhiều tầng là rất rõ.
Chính sách giáo dục mới: cần hướng dẫn cụ thể để không thành khẩu hiệu
Có thể nói, chính sách giáo dục mới lần này mang thông điệp rõ ràng: chống bệnh thành tích bằng cách cắt các cuộc thi hình thức, giảm hồ sơ, hội họp để trả thời gian cho lớp học. Bộ cũng khuyến khích tổ chức các hoạt động giao lưu, sân chơi tiếng Anh, STEM/STEAM, trải nghiệm, văn nghệ, nghệ thuật, thể dục thể thao, chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo (AI)… theo tinh thần vui tươi, tự nguyện, thiết thực; đặc biệt không biến thành kỳ thi, không dùng số lượng giải thưởng, thành tích làm căn cứ đánh giá chất lượng dạy học hoặc thi đua. Hướng đi này thuyết phục ở mức chủ trương: học sinh cần sân chơi hơn là bảng thành tích, giáo viên cần thời gian cho chuyên môn hơn là cuộc thi. Nhưng nếu không có hướng dẫn chi tiết về tiêu chí ngoại lệ, cách tổ chức tuyển chọn học sinh giỏi và giáo viên tham gia cấp trên, cùng với giám sát thực thi từ Sở đến trường, chính sách dễ bị “bẻ cong” hoặc biến thành khẩu hiệu. Cắt cuộc thi không khó, khó là xây dựng văn hóa nhà trường coi trọng quá trình học tập và dạy học thường ngày, nơi thành tích không chỉ đo bằng huy chương mà bằng năng lực thật của học sinh và giáo viên.
