Từ lực lượng bảo vệ nhà máy, hầm mỏ đến trụ cột chống tham nhũng kinh tế
Cảnh sát kinh tế Việt Nam là lực lượng chuyên trách thuộc Công an nhân dân, được hình thành năm 1956 từ nhiệm vụ bảo vệ công khai nhà máy, hầm mỏ, rồi từng bước phát triển thành lực lượng đấu tranh với tội phạm kinh tế, tham nhũng, buôn lậu và bảo vệ trật tự quản lý kinh tế quốc gia trong suốt quá trình chuyển đổi cơ chế, hội nhập và phát triển của đất nước. Nhìn lại 70 năm, điều quan trọng không phải là con số vụ án đã khởi tố, mà là lượng tài sản quốc gia được giữ vững, những dòng chảy vật tư, hàng hóa được khai thông, những “nút thắt” cơ chế được chỉ ra và khắc phục. Khi nền kinh tế vận hành ngày càng phức tạp, Cảnh sát kinh tế không còn là lực lượng đứng sau để xử lý hậu quả, mà trở thành chủ thể tham gia định hình một môi trường đầu tư, kinh doanh minh bạch, kỷ cương. Đó là sự chuyển dịch vai trò mang tính chiến lược.
Dấu mốc kỷ niệm 70 năm và Huân chương Hồ Chí Minh: hơn một phần thưởng danh dự
Lễ kỷ niệm 70 năm ngày truyền thống Cảnh sát kinh tế tại Nhà hát Hồ Gươm không chỉ là nghi thức tổng kết một chặng đường, mà là thông điệp chính trị rõ ràng: bảo vệ trật tự quản lý kinh tế và chống tham nhũng kinh tế là nhiệm vụ trung tâm trong giai đoạn phát triển mới. Việc lực lượng Cảnh sát kinh tế được Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn thay mặt lãnh đạo Đảng, Nhà nước trao Huân chương Hồ Chí Minh cho thấy đây không phải là một lực lượng “hậu trường kỹ thuật”, mà được đặt vào vị trí “thanh bảo kiếm sắc bén” trong đấu tranh phòng, chống tội phạm kinh tế. Theo báo Nhân Dân, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm ghi nhận lực lượng Cảnh sát kinh tế “đã có thành tích xuất sắc đóng góp vào sự nghiệp cách mạng của Đảng, của dân tộc” – một câu chữ nhấn mạnh tầm chiến lược chứ không đơn thuần là khen ngợi thành tích nghiệp vụ.
Đồng hành với những bước ngoặt của nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa
Điểm dễ bị bỏ qua trong câu chuyện Cảnh sát kinh tế Việt Nam là lực lượng này đã phải thay đổi cùng với từng bước ngoặt của nền kinh tế. Từ giai đoạn 1956–1975, khi miền Bắc vừa xây dựng chủ nghĩa xã hội vừa làm hậu phương chi viện, Cảnh sát kinh tế phải bảo vệ vật tư, lương thực, nhiên liệu, hệ thống vận tải – những mạch máu đảm bảo cho cả chiến trường. Sang thời kỳ kinh tế kế hoạch hóa tập trung, họ đối diện với đầu cơ, buôn lậu, tham ô, lợi dụng chính sách phân phối; bước vào Đổi mới, tội phạm kinh tế chuyển sang lạm dụng kẽ hở thị trường, chuyển tiền bất hợp pháp, buôn lậu qua đường biển. Những hình ảnh điều tra viên đọc quyết định khởi tố lãnh đạo doanh nghiệp nhà nước hay triệt phá đường dây vận chuyển tiền tệ trái phép không chỉ cho thấy tính phức tạp của tội phạm, mà còn khẳng định Cảnh sát kinh tế luôn đứng ở tuyến đầu mỗi khi cấu trúc kinh tế có chuyển đổi lớn.
Từ xử lý vụ án đến kiến tạo cơ chế: chuyển dịch trọng tâm sang phòng ngừa và thể chế
Nếu chỉ nhìn Cảnh sát kinh tế như lực lượng “bắt vụ án”, chúng ta bỏ qua phần giá trị nhất trong 70 năm hoạt động: khả năng nhận diện kẽ hở cơ chế và kiến nghị hoàn thiện quản lý nhà nước về kinh tế. Ngay từ giai đoạn đầu, lực lượng này đã chuyển từ xử lý vụ việc đơn lẻ sang kết hợp điều tra với đề xuất khắc phục sơ hở trong cơ chế. Trong thư chúc mừng, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước yêu cầu Cảnh sát kinh tế “chủ động nhận diện, phòng ngừa và hóa giải những nguy cơ, tích cực tham gia hoàn thiện thể chế, bảo vệ môi trường đầu tư kinh doanh minh bạch, công bằng, an toàn”. Đó là sự thừa nhận rằng chống tội phạm kinh tế hiệu quả hơn khi tập trung phòng ngừa: cảnh báo sớm rủi ro, bịt lỗ hổng quy định, phối hợp với cơ quan quản lý để giảm cơ hội tham nhũng kinh tế. Trọng tâm đấu tranh đã dịch từ bàn tay điều tra sang năng lực kiến tạo kỷ luật thị trường.
Thách thức liêm chính trong cuộc chiến chống tội phạm kinh tế và tham nhũng
Khi Cảnh sát kinh tế được đặt ở trung tâm cuộc chiến chống tham nhũng kinh tế, câu hỏi lớn không chỉ là khả năng phá án, mà là khả năng giữ mình trước cám dỗ. Tội phạm kinh tế và tội phạm tham nhũng gắn với dòng tiền, lợi ích nhóm, quan hệ phức tạp giữa doanh nghiệp, quan chức, cơ quan quản lý; điều đó khiến người thực thi pháp luật đứng trước nguy cơ bị lôi kéo. Chính vì vậy, yêu cầu “giữ vững bản lĩnh chính trị, đạo đức nghề nghiệp, tinh thần thượng tôn pháp luật và sự liêm chính; chiến thắng chính mình trước mọi cám dỗ” nhấn mạnh trong thư của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước không phải lời nhắc nhở chung chung mà là điều kiện tiên quyết. Một lực lượng được kỳ vọng là nòng cốt chống tội phạm kinh tế chỉ có thể xứng đáng với niềm tin của Đảng, Nhà nước và nhân dân nếu mỗi cán bộ, chiến sĩ coi sự liêm chính là tuyến phòng thủ đầu tiên, trước cả kỹ năng nghiệp vụ.
