Quyết định gây chú ý: Hoãn miễn phí, giữ mục tiêu công bằng
Việc thành phố Huế tạm dừng gói mua sắm sách giáo khoa miễn phí cho học sinh là quyết định điều chỉnh chính sách giáo dục Huế nhằm tránh lãng phí ngân sách giáo dục trong bối cảnh chương trình, sách giáo khoa có nguy cơ thay đổi, đồng thời giữ nguyên mục tiêu bảo đảm quyền học tập và hỗ trợ nhóm học sinh yếu thế. Thành phố Huế đã chính thức thông báo tạm dừng gói mua sắm sách giáo khoa trị giá hơn 12 tỷ đồng để cấp phát sách học sinh miễn phí trên địa bàn, chuyển sang giải pháp hỗ trợ linh hoạt hơn cho năm học 2026-2027. Trọng tâm không phải là rút lại cam kết sách giáo khoa miễn phí, mà là thay đổi thời điểm và cách thực hiện khi bức tranh chương trình mới còn chưa rõ. Về bản chất, Huế chọn câu trả lời khó: ưu tiên kỷ luật ngân sách giáo dục trong khi vẫn phải bảo vệ nhóm học sinh dễ bị thiệt thòi.
Từ 28,2 xuống 12,3 tỷ: Những con số buộc Huế phải tính lại
Điểm khởi đầu của chính sách là chủ trương cấp phát sách giáo khoa miễn phí cho toàn bộ học sinh lớp 1-12, theo hình thức thành phố mua, giao trường quản lý và cho mượn – trả hằng năm. Khi khảo sát ban đầu, có 133.734 bộ sách được đăng ký mượn, với kinh phí dự kiến khoảng 28,2 tỷ đồng. Đây là khoản chi không nhỏ trong ngân sách giáo dục của một đô thị cỡ Huế. Tuy nhiên, khi đến gần ngày tựu trường, số học sinh còn nhu cầu mượn sách giảm mạnh xuống còn 52.824 bộ, tương ứng kinh phí hơn 12 tỷ đồng. Một câu nói đáng trích là: “Số lượng học sinh còn nhu cầu mượn SGK giảm xuống còn 52.824 bộ, giảm 80.910 bộ so với nhu cầu đăng ký ban đầu”. Diễn biến này cho thấy phụ huynh có xu hướng tự mua sách, và nếu không tính toán, việc cấp phát sách học sinh đồng loạt sẽ dễ biến thành tồn kho được tài trợ bằng tiền thuế.
Nguy cơ sách thay, chương trình đổi: Vì sao Huế “phanh gấp”?
Điểm xoay của câu chuyện không nằm ở con số 12,3 tỷ đồng, mà ở rủi ro chương trình thay đổi ngay sau khi sách được mua về. Theo lãnh đạo UBND TP Huế, việc lùi thời gian thực hiện miễn đại trà sách giáo khoa phổ thông nhằm tiết kiệm, tránh nguy cơ lãng phí ngân sách nhà nước khi sách mua về chỉ sử dụng được trong thời gian ngắn. Cùng lúc đó, Bộ GD-ĐT xác định nhiệm vụ sửa đổi đồng bộ chương trình giáo dục, sách giáo khoa để đáp ứng yêu cầu mới. Không khó để thấy bài toán: nếu bây giờ dùng ngân sách giáo dục mua một lượng lớn sách, nhưng một, hai năm nữa chương trình và sách thay đổi, toàn bộ tài sản công hình thành từ gói thầu sẽ mất giá trị sử dụng. Trong bối cảnh đó, quyết định tạm dừng gói thầu 12,3 tỷ đồng để tránh lãng phí ngân sách vì lo ngại việc sửa chương trình và sách là một lựa chọn thiên về sự thận trọng chính sách hơn là bước lùi.
Từ “miễn phí đại trà” đến hỗ trợ linh hoạt: Ai được, ai thiệt?
Trọng tâm hiện nay là chuyển từ cấp phát đồng loạt sang cơ chế linh hoạt: thay vì gói mua sắm cố định, thành phố yêu cầu ngành giáo dục làm việc với nhà xuất bản để bảo đảm đủ nguồn sách cho các nhà sách và đơn vị phân phối trước ngày 15/9. Với học sinh thuộc hộ nghèo, cận nghèo, hoàn cảnh khó khăn và học sinh dân tộc thiểu số vùng núi, sách giáo khoa miễn phí vẫn được duy trì thông qua quỹ vì người nghèo và các nguồn vận động hợp pháp khác. Điều này thể hiện rõ ưu tiên bảo vệ nhóm dễ tổn thương trong chính sách giáo dục Huế. Tuy nhiên, vẫn còn hơn 21% học sinh trên địa bàn chưa có sách giáo khoa bản in để học. Câu hỏi đặt ra là: liệu hỗ trợ linh hoạt, dựa nhiều vào xã hội hóa, có đủ nhanh và đủ rộng để không học sinh nào bị tụt lại, khi cấp phát sách học sinh không còn là một cam kết phổ cập ngay trong năm nay?
Bài toán dài hạn: Không thể bỏ mục tiêu sách miễn phí, nhưng phải tính kỹ
Lãnh đạo Sở GD-ĐT Huế nhấn mạnh việc tạm dừng gói mua sách giáo khoa trong năm học 2026-2027 không làm thay đổi mục tiêu bảo đảm quyền được học tập và ưu tiên học sinh khó khăn. Thành phố cũng khẳng định, khi chương trình và sách giáo khoa được xác định ổn định, sẽ xem xét bố trí ngân sách để mua sách cho học sinh mượn, bảo đảm hiệu quả, tiết kiệm và sử dụng lâu dài. Về nguyên tắc, đây là hướng đi hợp lý: sách giáo khoa miễn phí vẫn là đích đến, nhưng phải gắn chặt với kỷ luật ngân sách giáo dục và tránh dùng tiền thuế cho tài sản có “vòng đời” quá ngắn. Trong ngắn hạn, Huế cần công khai lộ trình rõ ràng hơn: khi nào chương trình được coi là ổn định, tiêu chí nào để tái khởi động gói thầu, và cách theo dõi tác động thực tế tới những học sinh vẫn đang chờ sách. Một chính sách giáo dục Huế tốt không chỉ tiết kiệm ngân sách, mà còn phải đo được và bảo đảm công bằng trong từng năm học cụ thể.
