Từ “Thiên đường với người thương” đến cuộc ngược dòng Đất Tổ
Hành trình đưa hát Xoan Phú Thọ – một di sản UNESCO của Việt Nam – vào MV pop-electronic của Phương Mỹ Chi là câu chuyện về cách âm nhạc truyền thống hiện đại có thể cộng hưởng với khán giả trẻ, vừa giữ tinh thần diễn xướng dân gian, vừa chấp nhận ngôn ngữ thị giác và âm thanh của thời đại số để di sản không bị đứng ngoài dòng chảy đại chúng. Trong album “Dân chơi dân ca”, nữ ca sĩ xây dựng chiến lược rõ ràng: mỗi ca khúc là một lát cắt văn hóa vùng miền. Sau “Thiên đường với người thương” khai thác chất liệu Khmer Nam Bộ, cô chủ động “ngược dòng” ra Bắc Bộ với MV “Thử Lòng Quân Tử”, phát hành tối 16/9 như track thứ 3 của album. Việc tiếp tục đào sâu văn hóa truyền thống Việt Nam cho thấy Phương Mỹ Chi không coi dân ca là chiếc áo xưa cũ, mà là kho chất liệu sống cần được tái tạo liên tục trong ngôn ngữ mới của âm nhạc đại chúng.
Hát Xoan Phú Thọ: Di sản UNESCO bước vào thế giới pop-electronic
Hát Xoan Phú Thọ không chỉ là loại hình dân ca nghi lễ gắn với tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương, mà còn là một trong những di sản UNESCO Việt Nam hiếm hoi đã đi từ danh sách cần bảo vệ khẩn cấp (2011) sang danh sách đại diện của nhân loại (2017). Đưa một di sản như vậy vào sản phẩm giải trí đại chúng luôn là quyết định gây tranh luận, nhưng đó cũng là con đường nhanh nhất để di sản thoát khỏi nguy cơ bị bỏ quên trong đời sống thị trường. Trong “Thử Lòng Quân Tử”, Phương Mỹ Chi xoan không sao chép sân đình nguyên bản, mà chọn cách chuyển tinh thần hát Xoan sang pop-electronic và rap, đặt truyền thống vào cấu trúc âm nhạc hiện đại để người nghe trẻ thấy dễ tiếp cận hơn. Câu hỏi không còn là “có được phép” nữa, mà là “kết hợp có đủ hiểu biết và tôn trọng hay không”. Và ở đây, sự chỉn chu trong nghiên cứu khiến thử nghiệm trở nên thuyết phục hơn là ồn ào.
Chặng giao duyên: Khi đối đáp lúng liếng gặp vũ đạo main dancer
Lựa chọn chặng “giao duyên” – phần hát đối nam nữ đầy lúng liếng, ý nhị – cho thấy Phương Mỹ Chi không bị ám ảnh bởi tính thiêng của nghi lễ, mà quan tâm tới tính đời trong di sản. MV dùng cảm hứng từ các làn điệu “Xin Huê, Đố Huê” và “Bỏ Bộ”, rồi chuyển hóa thành những động tác múa phát triển trên nền diễn xướng truyền thống nhưng được dàn dựng với thẩm mỹ sân khấu đương đại. Ở lớp pop-electronic và rap với Rhyder, cô trở thành “main dancer”, hình ảnh khác hẳn thời chỉ đứng hát dân ca, cho thấy một thế hệ nghệ sĩ trẻ sẵn sàng để thân thể mình đối thoại trực tiếp với di sản qua vũ đạo. Theo các số liệu được công bố, MV đạt khoảng 700.000 lượt xem trên YouTube sau hai ngày phát hành, cho thấy khán giả không quay lưng trước một thử nghiệm kết hợp hát Xoan với pop hiện đại.
Đình Hùng Lô và cú bắt tay giữa âm nhạc, di sản, du lịch
Việc đưa đình Hùng Lô – di tích hơn 300 năm tuổi gắn với bốn làng Xoan gốc – vào bối cảnh xuyên suốt không chỉ tạo chiều sâu thẩm mỹ, mà còn đặt MV trong không gian du lịch văn hóa cụ thể. Đây là điểm đến di sản sôi động mỗi dịp Giỗ Tổ Hùng Vương, nơi lễ hội đình Hùng Lô với bảy nghi lễ đã được công nhận là di sản văn hóa phi vật thể cấp quốc gia, đồng thời gắn với thực hành hát Xoan trong đời sống cộng đồng. Khi những góc máy đẹp biến Phú Thọ rực rỡ trên màn hình, âm nhạc truyền thống hiện đại không chỉ làm nhiệm vụ bảo tồn, mà còn góp phần quảng bá địa phương giữa bối cảnh du lịch đang tăng trưởng mạnh với hơn 10,5 triệu lượt khách trong sáu tháng đầu năm 2026 và 6,5 triệu lượt khách dịp Giỗ Tổ, tăng gần 12% so với cùng kỳ năm 2025. Cú bắt tay giữa ê-kíp âm nhạc và không gian di sản cho thấy nếu được kể bằng ngôn ngữ hấp dẫn, địa danh văn hóa hoàn toàn có thể trở thành nhân vật chính của sản phẩm giải trí.
Nghệ nhân cố vấn: Ranh giới mỏng giữa tôn trọng và thương mại hóa
Điểm khiến “Thử Lòng Quân Tử” khó bị quy kết là chiêu trò thương mại hóa di sản nằm ở lựa chọn đồng hành cùng nghệ nhân hát Xoan ngay từ khâu ý tưởng. Ê-kíp được NSND Nguyễn Thị Lịch – trùm phường Xoan An Thái – cố vấn chuyên môn, cùng bà Nguyễn Thị Hồng Vân và nhiều nghệ nhân tham gia kiểm soát hình ảnh, phục trang và động tác múa đặc trưng chặng giao duyên. Việc tái hiện tiết mục “Hát ru – Mời rượu” thuộc chặng nghi lễ cũng được giữ lại những động tác cốt lõi, tránh biến thành hiệu ứng thị giác rỗng tuếch. Trong bối cảnh Phú Thọ đang coi hát Xoan là tài sản chiến lược của phát triển du lịch di sản, cách làm này là tín hiệu tốt: nghệ sĩ trẻ không đứng ngoài hệ sinh thái bảo tồn, mà chấp nhận để tiếng nói chuyên môn của cộng đồng di sản định hướng thử nghiệm của mình. Vấn đề còn lại thuộc về khán giả – họ có sẵn sàng xem MV giải trí như một cánh cửa nhỏ để bước gần hơn tới di sản UNESCO Việt Nam hay không.
