Khi hát Xoan Phú Thọ bước vào thế giới MV
MV “Thử lòng quân tử” của Phương Mỹ Chi là một sản phẩm âm nhạc theo phong cách dân ca truyền thống hiện đại, trong đó hát Xoan Phú Thọ – loại hình dân ca nghi lễ gắn với tín ngưỡng vùng Đất Tổ – được hòa vào pop-electronic, rap và ngôn ngữ hình ảnh đương đại để biến di sản văn hóa Việt thành trải nghiệm gần gũi với khán giả trẻ. Đây không phải thử nghiệm ngẫu hứng, mà là bước tiếp theo trong dự án “Dân chơi dân ca”, nơi một giọng ca sinh ra ở Nam Bộ chủ động đi ngược ra Bắc để tìm về cội nguồn văn hóa. Sau ba ngày ra mắt, MV đạt hơn 800.000 lượt xem, cho thấy khán giả không quay lưng với di sản khi nó được kể bằng ngôn ngữ thời đại số. Quan trọng hơn, dự án gửi đi thông điệp: nếu người trẻ không bước vào không gian dân ca, thì hãy kéo dân ca bước vào thế giới của người trẻ.
Đối thoại giữa truyền thống và hiện đại trong ngôn ngữ hình ảnh
Điểm mạnh của Phương Mỹ Chi MV “Thử lòng quân tử” nằm ở cách đặt truyền thống và hiện đại cùng tồn tại trong một khung hình, thay vì để chúng đối nghịch. Phim trường được thiết kế như một đình làng cổ Bắc Bộ, nhưng ánh sáng, góc máy và nhịp dựng lại mang nhịp điệu của các sản phẩm pop đương đại. Trang phục của Phương Mỹ Chi lấy cảm hứng từ nghệ nhân hát Xoan, rồi được cách tân để phù hợp thẩm mỹ thị giác ngày nay – đó là lựa chọn táo bạo nhưng hợp lý khi muốn đưa dân ca truyền thống hiện đại mà không làm méo mó bản gốc. Đặc biệt, những cảnh lấy cảm hứng từ chặng “Giao duyên”, các làn điệu “Xin Huê, Đố Huê”, “Bỏ Bộ” và điệu “Hát ru – Mời rượu” giữ được động tác đặc trưng, khiến người xem cảm nhận rõ không khí lễ hội, tín ngưỡng nhưng vẫn thấy mình đang xem một MV, không phải phim tài liệu khô cứng.
Từ Khmer Nam Bộ đến Đất Tổ: một hành trình văn hóa nhất quán
“Thử lòng quân tử” không phải điểm xuất phát mà là trạm dừng thứ hai trong chuỗi “Dân chơi dân ca”, sau MV “Thiên đường với người thương” lấy chất liệu văn hóa Khmer Nam Bộ. Sự nhất quán nằm ở việc coi văn hóa là chiếc cầu nối giữa quá khứ và hiện tại: mỗi sản phẩm chọn một vùng đất, một di sản văn hóa Việt khác nhau, rồi dùng âm nhạc, hình ảnh và câu chuyện tình cảm để kéo khán giả vào không gian ấy. Nếu trước đó khán giả dõi theo những khung hình Trà Vinh với chùa Khmer và sắc màu Nam Bộ, thì lần này họ đi cùng Phương Mỹ Chi ra Phú Thọ, nghe hát Xoan Phú Thọ trong kiến trúc đình làng, trong tranh “Hát Xoan” của họa sĩ Xuân Diệu được chuyển thành khuôn hình giàu tính hội họa. Hai MV chứng minh: bảo tồn không chỉ là giữ nguyên, mà là dám dịch chuyển di sản sang ngôn ngữ mà thế hệ mới có thể hiểu và yêu.
Vai trò của nghệ nhân và sự nghiêm túc trong tiếp cận di sản
Điều khiến dự án này thuyết phục không phải ở kỹ thuật dựng hay xu hướng pop-electronic, mà ở thái độ nghiêm túc với di sản. Ê-kíp làm việc chặt chẽ cùng Nghệ nhân Nhân dân Nguyễn Thị Lịch – trùm phường Xoan An Thái, hơn 60 năm gắn bó với hát Xoan – cùng các nghệ nhân khác và đại diện cơ quan văn hóa Phú Thọ để tư vấn từng động tác múa, phục trang, cách thể hiện sự lúng liếng giao duyên trong hát Xoan. Phương Mỹ Chi thừa nhận việc đi ngược ra Bắc, về với Đất Tổ là hành trình nhiều thử thách nhưng giúp cô “càng thêm yêu và trân trọng” nét đẹp văn hóa nước mình. Một câu nói ở đây dễ trích dẫn: Nghệ nhân Nguyễn Thị Lịch gọi hát Xoan là “tiếng hát cội nguồn của người Việt”, và đánh giá cao việc nữ ca sĩ không chỉ dùng chất liệu dân gian, mà thực sự dành thời gian học hỏi về di sản.
Khi MV trở thành công cụ lan tỏa dân ca truyền thống hiện đại
Điểm đáng bàn nhất là cách dự án biến MV – một sản phẩm quen thuộc của thị trường giải trí – thành công cụ lan tỏa giá trị dân gian thay vì chỉ chạy theo xu hướng. Trên nền pop-electronic và rap của Rhyder, Phương Mỹ Chi xuất hiện như “main dancer”, chủ động dùng hình thể để dẫn khán giả đi qua các lớp diễn xướng, từ giao duyên đến nghi lễ. Âm nhạc hiện đại không “nuốt chửng” hát Xoan, mà tạo nhịp đập mới cho di sản văn hóa Việt; hình ảnh Đất Tổ, đình làng, điệu múa mời rượu, hội họa và thời trang giao thoa trong một không gian văn hóa thống nhất. Về bản chất, đây là lời gợi ý cho thế hệ nghệ sĩ trẻ: thay vì than thở khán giả xa rời dân ca, hãy thiết kế lại cách kể chuyện. Khi người trẻ được đặt vào vị trí chủ động “dân chơi dân ca”, di sản không còn ở sau lưng, mà đi cùng họ vào đời sống đương đại.
