Đơn hàng ổn định chưa đồng nghĩa với tăng trưởng an toàn
Ngành dệt may là lĩnh vực sản xuất và xuất khẩu hàng may mặc, dựa vào mạng lưới cung ứng nguyên liệu, lao động và logistics để biến đơn đặt hàng thành doanh thu. Điểm đáng chú ý hiện nay là nhiều doanh nghiệp đã có việc làm đến cuối năm 2026, nhưng lượng đơn hàng chưa đủ để bảo đảm lợi nhuận hay triển vọng tăng trưởng bền vững.
Theo ông Cao Hữu Hiếu, Tổng Giám đốc Tập đoàn Dệt may Việt Nam, ngành may cơ bản đã bảo đảm đơn hàng đến hết quý IV/2026; một số đơn vị thành viên đã có đơn hàng cho đầu năm 2027. Tại May 10, khách hàng EU và các đối tác truyền thống đề nghị tăng sản lượng, đồng thời đặt hàng cho năm 2027. Đây là tín hiệu tích cực về nhu cầu, nhưng không nên nhầm sự hiện diện của đơn hàng với khả năng sinh lời. Khi giá nguyên liệu, logistics và các điều kiện thương mại biến động, doanh nghiệp có thể bận rộn hơn mà phần lợi nhuận giữ lại vẫn co lại.
Chi phí đầu vào và thuế quan làm mỏng biên lợi nhuận
Sức ép không chỉ nằm ở giá bông, xơ hay nguyên phụ liệu. Tỷ giá có xu hướng tăng, chi phí logistics cao hơn và nhu cầu tại các thị trường lớn như Mỹ, EU thu hẹp đều có thể làm giảm phần lãi trên mỗi đơn hàng. Với doanh nghiệp hoạt động theo hợp đồng xuất khẩu, khả năng chuyển khoản tăng chi phí sang khách hàng không phải lúc nào cũng theo kịp tốc độ biến động.
Áp lực thuế quan càng khiến bài toán cạnh tranh khó hơn. Hàng dệt may Việt Nam đang chịu mức thuế 12,5% tại thị trường Mỹ, trong khi một số đối thủ chịu mức thấp hơn; một số nước còn có khả năng tiếp cận cơ chế ưu đãi gắn với nguồn gốc nguyên liệu. Cùng lúc, yêu cầu xuất xứ và phòng vệ thương mại đòi hỏi doanh nghiệp theo dõi chặt toàn bộ chuỗi cung ứng. Đơn hàng có thể vẫn về, nhưng nếu chi phí tuân thủ và thuế làm giá bán kém cạnh tranh, biên lợi nhuận sẽ là nơi chịu đòn đầu tiên.
Cạnh tranh buộc doanh nghiệp tập trung vào hiệu quả từng đơn hàng
Cạnh tranh từ Bangladesh, Trung Quốc và các nước sản xuất khác đặt doanh nghiệp Việt Nam trước sức ép giữ khách hàng trong khi không thể chỉ dựa vào giá thấp. Nhu cầu toàn cầu phục hồi chưa đồng đều, còn chi phí đầu vào và logistics vẫn cao; vì vậy, đơn hàng dệt may chỉ là lợi thế nếu được thực hiện với năng suất tốt, ít lãng phí và kiểm soát rủi ro nguyên liệu.
Áp lực còn truyền tới người lao động. Khi các ngành cùng cạnh tranh để tuyển dụng và giữ nhân lực, doanh nghiệp dệt may có thể khó tiếp cận tín dụng, tuyển người và duy trì đội ngũ. Nếu tiền lương, lãi vay và điện tiếp tục tăng trong năm 2027, quyết định mở rộng sản xuất sẽ phải cân nhắc kỹ hơn. Điều này ảnh hưởng đến việc làm và thu nhập ổn định của người lao động, nhất là khi doanh nghiệp phải điều chỉnh kế hoạch để bảo vệ dòng tiền. Tăng tốc sản xuất có ý nghĩa, nhưng không thể thay thế quản trị chi phí và bảo đảm giao hàng đúng cam kết.
Cơ hội xuất khẩu cần đi cùng năng lực giữ lợi nhuận
Triển vọng đơn hàng cho thấy ngành vẫn có cơ hội xuất khẩu, nhưng đà tăng trưởng không thể chỉ đo bằng số hợp đồng ký mới. Trọng tâm nên là nâng hiệu quả của từng đơn hàng: giảm hao phí, cải thiện năng suất, tăng giá trị gia tăng và xây dựng chuỗi cung ứng linh hoạt hơn. Chuyển đổi số, tự động hóa và sản xuất xanh có thể giúp doanh nghiệp kiểm soát hoạt động tốt hơn, nhưng cần gắn với nhu cầu thực tế và khả năng đầu tư.
Doanh nghiệp cũng cần dự báo nguồn cung nguyên liệu, rà soát xuất xứ và tính trước tác động của thay đổi chính sách thương mại. Về phía chính sách, cách tiếp cận theo chuỗi cung ứng sẽ phù hợp hơn việc nhìn riêng từng khâu, bởi một hợp đồng xuất khẩu liên quan đến sợi, dệt, nhuộm, phụ liệu, may và logistics. Kết luận không phải ngành thiếu việc làm, mà là đơn hàng ổn định chưa đủ để bảo vệ lợi nhuận. Muốn giữ nhịp tăng trưởng, doanh nghiệp phải biến nhu cầu thành đơn hàng có hiệu quả, thay vì chạy theo sản lượng bằng mọi giá.
