Công khai khoản thu học phí: từ khẩu hiệu đến nghĩa vụ pháp lý
Công khai khoản thu học phí và minh bạch chi phí giáo dục là việc nhà trường phải thông báo đầy đủ, có căn cứ pháp lý, kèm dự toán chi tiết cho từng khoản thu, đồng thời bảo đảm phụ huynh có quyền lựa chọn hoặc từ chối các dịch vụ bổ sung trên cơ sở thỏa thuận tự nguyện, được ghi nhận bằng văn bản. Năm học 2026 – 2027 đánh dấu một bước ngoặt: nhiều địa phương không chỉ siết chặt kiểm soát lạm thu trường học mà còn ràng buộc trách nhiệm giải trình của hiệu trưởng và người đứng đầu cơ sở giáo dục. Thay vì để phụ huynh “mò mẫm” với danh sách dài khoản phải đóng, các quy định thu học phí 2026 đặt ra yêu cầu mọi khoản phải có căn cứ, có mô tả dịch vụ đi kèm và được công khai từ đầu năm học, biến minh bạch từ lời hứa thành nghĩa vụ pháp lý.
TPHCM: Hiệu trưởng phải giải trình từng khoản, phụ huynh có quyền nói không
Tại TPHCM, Quyết định 70/2026/QĐ-UBND ngày 15/9/2026 quy định rõ các khoản thu, mức thu và cơ chế quản lý thu chi dịch vụ phục vụ, hỗ trợ hoạt động giáo dục trong trường công lập từ năm học 2026 – 2027. Điểm khác biệt nằm ở chỗ mỗi khoản thu – dù nằm trong danh mục và không vượt trần – vẫn phải được hiệu trưởng giải trình: học sinh nhận dịch vụ gì, chi phí tính thế nào, phụ huynh có quyền từ chối hay không. Trường THCS Nguyễn An Ninh chủ động rà soát toàn bộ khoản thu dự kiến, giữ nguyên mức thu như năm 2025 – 2026 và công khai danh mục, mức thu, dự toán thu chi trong cuộc họp phụ huynh ngày 27/9, lấy ý kiến theo từng khoản. Đây không chỉ là thủ tục hành chính mà là bài kiểm tra thực tế về minh bạch chi phí giáo dục, buộc hiệu trưởng chuyển từ “thu theo thói quen” sang “thu có giải trình”.
Bắc Ninh: Kiểm soát lạm thu, chặn quỹ phụ huynh trá hình ngay từ đầu năm
Thành phố Bắc Ninh bước vào năm học 2026 – 2027 với yêu cầu rất rõ: các trường công lập phải thu đúng quy định, công khai, minh bạch và không để xảy ra lạm thu. Các khoản thu dịch vụ phục vụ, hỗ trợ hoạt động giáo dục được thực hiện theo Quyết định 51/2026/QĐ-UBND, trên nguyên tắc công khai, tự nguyện, tính đúng, tính đủ chi phí và không ép buộc. Tại Trường Tiểu học Lê Hồng Phong, hầu hết mức thu giữ nguyên, chỉ tiền ăn bán trú tăng khoảng 2 nghìn đồng/học sinh/ngày so với năm học trước – một con số nhỏ nhưng đáng chú ý vì được thuyết minh rõ ràng. UBND phường Bắc Giang yêu cầu nhà trường công khai lấy ý kiến phụ huynh về mức thu, đồng thời cấm ban đại diện cha mẹ học sinh đặt ra mức thu “quỹ hội phụ huynh” trá hình dưới dạng tiền ủng hộ. Quan trọng hơn, mọi khoản xã hội hóa phải có dự toán cụ thể, thu đủ chi và công khai, còn Sở GD&ĐT cùng UBND xã, phường tăng cường giám sát, xử lý nghiêm tình trạng thu sai quy định.
Nghệ An: Chuẩn hóa danh mục thu chi và siết trách nhiệm người đứng đầu
Nghệ An chọn cách chuẩn hóa từ gốc: Sở GD&ĐT ban hành Hướng dẫn quản lý thu, chi năm học 2026 – 2027 theo Công văn 3226/SGDĐT-TC&ĐTGD, quy định cụ thể các khoản thu theo Nhà nước và dịch vụ phục vụ, hỗ trợ hoạt động giáo dục. Học phí được ấn định làm căn cứ cấp bù ngân sách với mức 280.000 đồng/người học/tháng cho mầm non, tiểu học; 290.000 đồng đối với THCS; 300.000 đồng đối với THPT, học trực tuyến áp dụng 80% mức học trực tiếp. Các khoản tuyển sinh vào lớp 10 THPT, phúc khảo, tuyển sinh trường chuyên, dịch vụ trông giữ xe đều có mức thu và mục đích sử dụng nêu rõ trong văn bản, từng khoản phải lập dự toán thu – chi và niêm yết công khai. Quan trọng hơn, Sở yêu cầu các trường quản lý chặt nguồn thu, không tự đặt ra khoản ngoài danh mục; mọi dịch vụ bổ sung (bữa ăn, bán trú, đưa đón, ngoại khóa, tăng cường Tin học, Ngoại ngữ, STEM, năng lực số, trí tuệ nhân tạo…) phải dựa trên nhu cầu tự nguyện của phụ huynh, có phương án tổ chức, dự toán riêng và đăng ký bằng văn bản. Văn bản nhấn mạnh: người đứng đầu cơ sở giáo dục chịu trách nhiệm trước pháp luật và cấp trên về thu, chi và công khai tài chính.
Quyền mới của phụ huynh: nhìn thấy dự toán, tự chọn dịch vụ và giám sát lạm thu
Điểm chung đáng mừng tại nhiều địa phương là phụ huynh không còn bị đặt vào thế “đã rồi” với những danh sách khoản thu khó hiểu. Tại Bắc Ninh, việc công khai các khoản thu ngay từ đầu năm học giúp phụ huynh nắm rõ những khoản phải đóng và tạo điều kiện giám sát quá trình thu chi trong nhà trường. Tại TPHCM, giá trị của công khai nằm ở chỗ phụ huynh được nhìn thấy dự toán trước khi quyết định đóng tiền rồi kiểm tra khoản chi sau khi trường thực hiện; họ có quyền tham gia hoặc không tham gia dịch vụ theo nhu cầu, và việc không đăng ký không ảnh hưởng đến học tập, đánh giá, xếp loại hay quyền lợi trong chương trình chính khóa. Hướng dẫn của Nghệ An cũng yêu cầu mọi dịch vụ bổ sung phải triển khai trên cơ sở thỏa thuận tự nguyện bằng văn bản, kế hoạch công khai từ đầu năm, và khi dịch vụ không thực hiện đầy đủ hoặc học sinh nghỉ, nhà trường phải giảm trừ hoặc hoàn trả phần tiền còn thừa. Những quy định này biến công khai khoản thu học phí và kiểm soát lạm thu trường học thành công cụ thực tế trong tay phụ huynh, không chỉ là khẩu hiệu trên giấy.
