Từ vỉa hè cố đô đến TikTok: ram ít và cơn sốt ẩm thực Việt toàn cầu
Sự bùng nổ của các món như bánh tráng nướng, ram ít và nhiều đặc sản vỉa hè khác cho thấy ẩm thực vỉa hè Việt đang chuyển mình thành hiện tượng toàn cầu, được phát hiện qua TikTok, các quán phố nhỏ ở Mỹ và sự tò mò của du khách quốc tế xếp hàng chờ thưởng thức hương vị bản địa. Bánh tráng nướng viral chỉ là phần nổi của tảng băng: cốt lõi nằm ở sức sống dai dẳng của những món ăn từng bị xem là bình dân, nay trở thành biểu tượng văn hóa và niềm tự hào thế hệ trẻ. Các video của netizen quốc tế thưởng thức ram ít liên tục đạt hàng triệu lượt xem trên TikTok, biến chiếc bánh nhỏ xinh đất cố đô thành ngôi sao mới của ẩm thực Việt toàn cầu. Điều thú vị không phải ở độ “lạ” mà ở combo hương vị: đế “bánh ram” chiên giòn, thân “bánh ít” dẻo mềm, nhân tôm thịt đậm đà, chấm cùng nước mắm chua cay mặn ngọt. Chính cấu trúc hương vị phức hợp này khiến người xem không chỉ bấm like mà còn tìm công thức, tìm địa chỉ ăn thử. Ở Việt Nam, giới mê bếp – đặc biệt Gen Z – không đứng ngoài cuộc. Họ rủ nhau mua nguyên liệu, quay clip nhào bột nếp, canh lửa chiên cho đế phồng giòn, rồi chia sẻ từng bước làm nước chấm. Trào lưu “vào bếp” với ram ít tạo nên sân chơi ẩm thực sôi động trên mạng xã hội, chứng minh những món tưởng như chỉ gắn với mâm cỗ Huế lại có thể trở thành nội dung hấp dẫn toàn cầu. Câu chuyện ấy cho thấy: khi người trẻ chủ động kể lại di sản ẩm thực của mình, món vỉa hè Việt không còn là ký ức địa phương mà là ngôn ngữ chung của thế giới.
Khi ẩm thực vỉa hè Việt chinh phục New York: từ bánh mì chảo đến bún đậu mắm tôm
Nếu ram ít là minh chứng cho sức mạnh của nội dung số, thì những hàng dài du khách quốc tế xếp hàng ở New York cho thấy sức hút rất thực của ẩm thực vỉa hè Việt. Một quán bánh mì chảo với bàn ghế nhựa thấp, tường gạch, cổng sắt như góc quán bình dân ở Sài Gòn khiến cả vỉa hè xứ Tây chật kín người chờ ăn, có ngày phải xếp hàng dài để đến lượt thưởng thức. Ở đây, không phải phiên bản “fusion” mà là nỗ lực tái hiện trải nghiệm nguyên bản: chảo gang nóng hổi, trứng ốp lòng đào, thịt bò, giò lụa, pate, phô mai, đồ chua, dưa leo. Điểm đáng nói là người làm quán không chiều khẩu vị “mặc định phương Tây” mà kiên quyết giữ linh hồn món ăn, tự làm bánh mì, pate, chả lụa, nước xốt, thử nghiệm cách nướng cho đến khi đạt được cảm giác “giòn ngoài, mềm trong” quen thuộc với người Việt. Du khách quốc tế xếp hàng nhiều giờ để được ăn như thế, chứng minh điều ngược với lo ngại lâu nay: ẩm thực vỉa hè Việt không cần pha loãng bản sắc mới có chỗ đứng. Họ tìm đến trải nghiệm, không phải phiên bản “dịu bớt mùi mắm tôm” cho đỡ sốc. Quán bún đậu mắm tôm với bàn ghế nhựa, mẹt tre lót lá chuối cũng thành hiện tượng: bún, đậu rán, chả cốm, lòng nướng, dồi luộc, thịt lợn, rau thơm, mắm tôm được bày đúng kiểu mẹt quê. Những ngày nắng đẹp, chủ quán kê ghế nhựa dọc vỉa hè để khách ăn bún đậu vỉa hè “chuẩn Việt Nam” giữa lòng Manhattan. Việc một tờ báo lớn xếp nhà hàng này vào danh sách 100 quán ngon nhất thành phố cho thấy: chính không gian vỉa hè và hương vị bản địa mới là thứ tạo nên giá trị đặc biệt, chứ không phải chiêu trò trang trí cầu kỳ.
Cà phê phin, ghế nhựa và cảm giác vỉa hè Việt giữa San Francisco
Không chỉ món ăn, văn hóa cà phê phin vỉa hè Việt cũng đang được “xuất khẩu” kèm theo cả ghế nhựa. Ở một góc phố khu Mission, San Francisco, hình ảnh hàng dài khách xếp hàng đợi mua ly cà phê phin, rồi ngồi ghế nhựa nhâm nhi trên vỉa hè đã trở thành hiện tượng ẩm thực mới. Điều quan trọng là mô hình cà phê lưu động này không chạy theo xu hướng latte nghệ thuật mà giữ nguyên bản sắc: dùng hạt Robusta đậm, đắng, hậu vị mạnh nhập trực tiếp từ Buôn Ma Thuột, pha bằng phin, kết hợp sữa đặc. Ngay cả những chiếc ghế nhựa đỏ thấp – biểu tượng của ẩm thực vỉa hè Việt – cũng được mang từ quê nhà sang, dù chi phí tăng cao. Khách – phần lớn là người Mỹ và du khách – trung bình phải chờ khoảng một tiếng mới đến lượt gọi món. Họ không chỉ uống cà phê mà đang “thử” một lối sống: ngồi sát lòng đường, trò chuyện ồn ào, nhìn xe cộ qua lại. Khi một chuyên trang ẩm thực uy tín mô tả việc thực khách sẵn sàng chờ nhiều giờ để thưởng thức ly cà phê muối màu cam hổ phách với lớp kem mặn độc đáo, hương vị không thể tìm thấy ở bất kỳ nơi nào khác trong thành phố, đó là lời khẳng định rõ ràng: ẩm thực Việt toàn cầu không phải là vài món “phở, bánh mì” quen thuộc nữa, mà là toàn bộ hệ sinh thái cảm xúc – từ chiếc ghế nhựa đến tiếng nhỏ giọt của phin. Ở đây, chi tiết nhỏ như việc mang ghế nhựa sang Mỹ cho thấy quyết tâm của người trẻ Việt: hoặc làm món Việt đúng cách, hoặc không làm. Chính thái độ này khiến ẩm thực vỉa hè Việt được tôn trọng như một di sản sống, chứ không phải xu hướng “street food phong cách Việt” bị rút gọn trong menu vài món dễ ăn.
Sự dịch chuyển cách thế giới khám phá ẩm thực Việt: từ vỉa hè nội địa đến vỉa hè toàn cầu
Điểm chung của ram ít trên TikTok, bánh mì chảo, bún đậu mắm tôm ở New York và cà phê phin vỉa hè ở San Francisco là gì? Đó là việc thế giới đang khám phá ẩm thực vỉa hè Việt không qua nhà hàng cao cấp, mà qua những trải nghiệm nguyên bản, đôi khi hơi “gồ ghề” nhưng đầy đời sống. Cơn sốt ram ít tạo ra sân chơi ẩm thực sôi động trên mạng xã hội, nơi người trẻ cùng nhau học lại kỹ thuật nhào bột, canh lửa, pha nước mắm – những kỹ năng từng chỉ thuộc về thế hệ mẹ, bà. Các hàng ăn Việt ở Mỹ thì để khách ngồi vỉa hè, dùng ghế nhựa, ăn mẹt tre, xếp hàng nhiều tiếng vì món Việt, chấp nhận tiếng ồn và sự bất tiện của đường phố. Theo mô tả của một nhà phê bình ẩm thực, cảm giác ngồi trên vỉa hè, chung quanh là người đi dạo, xe cộ qua lại khiến thực khách “như đang ăn trưa ở Hà Nội” dù họ đang ở New York. Câu nói này xứng đáng được trích lại, vì nó chứng minh trải nghiệm vỉa hè Việt đã được tái tạo đủ thuyết phục để người xa lạ cảm nhận được linh hồn đô thị Việt. Khi một quán cà phê phin lưu động được xem là hiện tượng mới tại San Francisco, đó không chỉ là thành công của riêng chủ quán, mà là dấu hiệu cho thấy ẩm thực Việt toàn cầu đang được định nghĩa lại: trung tâm không còn là những món đã “Tây hóa”, mà là không gian vỉa hè và kỹ thuật mộc mạc. Điều này đặt ra yêu cầu với người Việt: nếu chúng ta không giữ được công thức, kỹ thuật và câu chuyện quanh món ăn, chúng ta sẽ mất chủ quyền với chính di sản ẩm thực của mình. Ngược lại, khi vẫn kiên trì dùng tiêu đen Lâm Đồng, cốm tươi Hà Nội, tôm đồng miền Trung, ghế nhựa đỏ, mẹt tre, thì dù món Việt xuất hiện ở New York hay San Francisco, người dẫn dắt câu chuyện vẫn là người Việt, không phải thuật toán hay trào lưu ngắn hạn.
Kết luận: Giữ bản sắc, đón làn sóng toàn cầu của ẩm thực vỉa hè Việt
Bức tranh hiện tại khá rõ: món vỉa hè Việt đang gây sốt ở cả không gian số lẫn không gian thực, từ clip ram ít triệu view đến những hàng dài khách Tây chờ bánh mì chảo, bún đậu, cà phê phin. Làn sóng này không đến từ nỗ lực làm “phiên bản quốc tế” của món Việt, mà từ việc mạnh dạn mang nguyên bản ra thế giới, chấp nhận mùi mắm tôm nồng, vị cà phê đậm, kết cấu dẻo – giòn – dai khó đoán của ram ít. Nhờ đó, ẩm thực vỉa hè Việt không chỉ được biết đến mà còn được tôn trọng. Điểm cần cảnh giác là nguy cơ biến món Việt thành “content” rỗng nếu chúng ta chạy theo xu hướng mà bỏ qua gốc văn hóa. Nhưng những ví dụ trên cho thấy vẫn có một con đường khác: dùng mạng xã hội như công cụ kể chuyện, dùng hàng quán ở Mỹ như sân khấu để trình diễn đời sống Việt, không đánh đổi hương vị. Khi du khách quốc tế xếp hàng nhiều giờ để trải nghiệm món Việt, họ không chỉ tìm “đồ ăn lạ” mà đang tìm cảm giác thuộc về một văn hóa khác. Trách nhiệm của chúng ta là giữ cho cảm giác đó trung thực. Câu trả lời cuối cùng khá đơn giản: muốn bánh tráng nướng viral hay ram ít tiếp tục khuynh đảo mạng xã hội, hãy để chúng vẫn là món ăn vỉa hè Việt – dân dã, phức tạp, có mắm tôm, có khói xe và có câu chuyện của con người đứng bếp.
