Hợp tác nghị viện – định nghĩa mới cho chiều sâu Đối tác chiến lược Việt Nam-Canada
Hợp tác nghị viện Việt Nam Canada là quá trình hai bên sử dụng kênh quốc hội – từ trao đổi đoàn, nhóm nghị sĩ hữu nghị đến phối hợp tại các diễn đàn đa phương – để củng cố tin cậy chính trị, xây dựng nền tảng pháp lý và cụ thể hóa các cam kết trong khuôn khổ Đối tác chiến lược Việt Nam Canada, qua đó tác động trực tiếp đến quan hệ song phương hai nước và đời sống người dân. Việc Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm lựa chọn nghị viện như một trụ cột của khuôn khổ mới không chỉ mang tính biểu tượng ngoại giao, mà là một tính toán chính trị rõ ràng: nếu không có đồng thuận lập pháp và giám sát, phần lớn thỏa thuận cấp cao sẽ khó đi vào thực tế.
Từ cuộc gặp tại Nhà Quốc hội Canada đến yêu cầu định vị lại kênh nghị viện
Ngày 24/9, tại Nhà Quốc hội Canada, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã lần lượt làm việc với Chủ tịch Thượng viện Raymonde Gagné, Chủ tịch Hạ viện Francis Scarpaleggia và tiếp Nhóm Nghị sĩ hữu nghị Canada-Việt Nam. Với giới quan sát, chuỗi hoạt động dày đặc này cho thấy thông điệp rất rõ: trong quan hệ song phương hai nước, nghị viện không còn đứng sau Chính phủ, mà cần được đẩy lên hàng "đồng kiến trúc sư" của Đối tác chiến lược Việt Nam Canada. Lãnh đạo Quốc hội Canada khẳng định quan hệ hai nước dựa trên hàng thập kỷ chia sẻ lợi ích chung và hữu nghị, nhưng những thành tựu lớn hơn vẫn ở phía trước. Nói cách khác, nền tảng đã đủ, nhưng đột phá chỉ xảy ra khi kênh lập pháp được kích hoạt đúng mức, thay vì chủ yếu dựa vào ngoại giao hành pháp như suốt nhiều năm qua.
Nhóm nghị sĩ hữu nghị 25 thành viên: Từ biểu tượng thiện chí đến công cụ chính sách
Một chi tiết dễ bị coi là mang tính nghi thức lại chính là điểm tựa thực chất của hợp tác nghị viện Việt Nam Canada: Nhóm Nghị sĩ hữu nghị Canada-Việt Nam với 25 thành viên từ cả Thượng viện và Hạ viện, trải rộng nhiều tỉnh bang. Theo nguồn tin tại Quốc hội Canada, "Nhóm Nghị sĩ hữu nghị Canada-Việt Nam hiện có 25 thành viên và được coi là cầu nối quan trọng cho quan hệ hai nước". Khi Quốc hội Việt Nam khóa mới cũng đã thành lập Nhóm Nghị sĩ hữu nghị Việt Nam-Canada vào tháng 6/2026, hai bên thực tế đã dựng xong khung thể chế cho một mạng lưới nghị sĩ song phương. Vấn đề là mạng lưới đó sẽ làm gì: nếu chỉ dừng ở các chuyến thăm xã giao, giá trị sẽ hạn chế; nhưng nếu được giao nhiệm vụ cụ thể về trao đổi quốc hội, đồng bảo trợ sáng kiến lập pháp, giám sát việc thực thi CPTPP hay chính sách thị thực, nhóm nghị sĩ hữu nghị có thể trở thành kênh tác động chính sách đáng kể chứ không chỉ là "câu lạc bộ bạn bè".
Hợp tác nghị viện như động lực cho kinh tế, khoa học-công nghệ và giáo dục
Điểm khác biệt của Đối tác chiến lược Việt Nam Canada nằm ở chỗ nghị viện không chỉ được nhắc tới như kênh chính trị, mà gắn trực tiếp với các trụ cột kinh tế, khoa học-công nghệ và giáo dục. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đề nghị đưa hợp tác nghị viện thành trụ cột góp phần củng cố tin cậy chính trị, tạo nền tảng pháp lý cho hợp tác khoa học-công nghệ, năng lượng sạch, kinh tế xanh, đào tạo nhân lực chất lượng cao, công nghiệp quốc phòng và hàng không. Đồng thời, ông đặc biệt nhấn mạnh việc mở rộng hợp tác giáo dục-đào tạo, đa dạng hóa chương trình trao đổi, học bổng cho sinh viên Việt Nam. Trong thực tế, các hiệp định về công nhận văn bằng, di chuyển chuyên gia, bảo hộ đầu tư hay tiêu chuẩn thương mại đều phải đi qua nghị viện. Nếu hai quốc hội chủ động phối hợp từ sớm, họ có thể giảm độ trễ chính sách, tránh tình trạng doanh nghiệp và trường đại học phải chờ nhiều năm mới thấy hiệu lực của những tuyên bố chính trị.
Ưu tiên trao đổi quốc hội thường xuyên và tác động tới người dân hai nước
Trong chuỗi trao đổi tại Canada, đề xuất được lặp đi lặp lại không phải là một siêu dự án hạ tầng, mà là tăng cường trao đổi đoàn và tiếp xúc thường xuyên giữa các nghị sĩ hai nước. Ở góc nhìn chính trị, đây là cách xây dựng lòng tin dài hạn; ở góc độ thực dụng, đó là con đường ngắn nhất để những quan tâm của người dân đi vào nghị trình song phương. Các nghị sĩ Canada nhấn mạnh nhu cầu hai bên chia sẻ kinh nghiệm đa dạng hóa quan hệ kinh tế và mở rộng đối tác, trong khi phía Việt Nam đề nghị phối hợp tại các diễn đàn nghị viện đa phương, ủng hộ giải quyết hòa bình tranh chấp Biển Đông và vai trò của Việt Nam trong CPTPP, APEC, ASEAN. Nếu các cuộc trao đổi quốc hội được gắn chặt với những chủ đề cụ thể như thị thực, du lịch, học tập, hỗ trợ doanh nghiệp vừa và nhỏ, bình đẳng giới, giảm nghèo và ứng phó biến đổi khí hậu, người dân sẽ cảm nhận được Đối tác chiến lược không chỉ là thuật ngữ ngoại giao trên giấy.
