Khi di sản được kể bằng tiếng nói của học sinh
Video di sản học đường là sản phẩm do học sinh tự tìm hiểu, viết kịch bản, quay phim và thuyết minh để chuyển kiến thức về di tích thành câu chuyện dễ tiếp cận với bạn bè, gia đình và cộng đồng. Cách làm ấy đáng chú ý vì đặt các em vào vị trí người khám phá, thay vì chỉ tiếp nhận lịch sử qua sách giáo khoa. Năm 2026, Ban Quản lý Di sản Thành Nhà Hồ và các di tích trọng điểm tỉnh Thanh Hóa phối hợp với Trường THCS Vĩnh Lộc – Phân hiệu 1 và Trường THCS Lam Sơn tổ chức hai cuộc thi video về di sản và di tích địa phương. Ở Vĩnh Lộc và Lam Sơn, học sinh tự tìm hiểu rồi kể chuyện về Thành Nhà Hồ, Lam Kinh bằng cách của mình. Khi phải giải thích một bức tường đá hay tấm bia, các em buộc phải đặt câu hỏi, kiểm chứng thông tin và hiểu rõ hơn nơi mình đã quen thuộc.
Từ tìm hiểu đến hóa thân thành hướng dẫn viên
Để làm một video vài phút, học sinh phải chọn đề tài, tìm thông tin, dựng kịch bản, tập lời dẫn, quay hình và phối hợp hoàn thiện sản phẩm. Các em không chỉ giới thiệu công trình mà còn hóa thân thành những hướng dẫn viên nhỏ tuổi, tự đứng ra dẫn dắt câu chuyện. Tại Trường THCS Vĩnh Lộc – Phân hiệu 1, hơn 300 học sinh có cơ hội khám phá Thành Nhà Hồ qua cuộc thi dành cho khối 7, 8 và 9; sau năm tháng phát động, ban tổ chức nhận 11 video dự thi. Mỗi sản phẩm dài từ 3 đến 5 phút, có hình ảnh tự chụp hoặc tự quay và phần thuyết minh của học sinh. Tại Trường THCS Lam Sơn, cuộc thi “Em là hướng dẫn viên di tích quê em” thu hút 12 video, đưa người xem đến các điểm như Chính điện, Thái miếu và bia Vĩnh Lăng.
Lịch sử thành câu chuyện gần gũi
Thành Nhà Hồ được UNESCO ghi danh là Di sản văn hóa thế giới năm 2011; công trình thành đá độc đáo này gắn với lịch sử Việt Nam cuối thế kỷ XIV, đầu thế kỷ XV. Lam Kinh lại gắn với cuộc khởi nghĩa Lam Sơn, Lê Lợi và triều Hậu Lê, đồng thời lưu giữ nhiều công trình, lăng mộ và bia ký. Những nội dung vốn dễ trở thành danh sách sự kiện trong sách vở có thể được học sinh kể qua câu hỏi cụ thể, địa điểm tận mắt nhìn thấy và lời dẫn do chính các em viết. Một số video còn gửi gắm thông điệp giữ gìn cảnh quan như “Giữ một viên đá – Giữ cả lịch sử”. Điểm mạnh của hình thức này không nằm ở kỹ thuật quay cầu kỳ, mà ở quá trình khiến kiến thức gắn với trách nhiệm: hiểu di sản thì mới biết vì sao cần bảo vệ.
Video ngắn mở rộng lớp học ra cộng đồng
Video ngắn giúp câu chuyện di sản vượt khỏi lớp học mà không đòi hỏi người xem phải bắt đầu bằng một bài giảng dài. Từ ngày 26/10/2026, các sản phẩm được đăng trên những kênh thông tin về Thành Nhà Hồ và Lam Kinh, để phụ huynh, giáo viên, bạn bè và người quan tâm có thể theo dõi. Tổng cộng, hai cuộc thi nhận 23 video; đó không chỉ là con số sản phẩm, mà còn cho thấy nhiều nhóm học sinh cùng tham gia tìm hiểu và truyền tải lịch sử. Ban tổ chức dự kiến chấm thi, tổng kết và trao giải trong tháng 1/2027; lễ trao giải được lên kế hoạch trong khuôn khổ chương trình Lễ Thượng nêu – Tết xưa vào ngày 22 tháng Chạp tại Di sản thế giới Thành Nhà Hồ.
Giá trị đáng giữ lại sau cuộc thi là cách học chủ động này được tiếp nối. Khi học sinh kể chuyện di sản, các em vừa học cách tìm hiểu, chọn lọc và trình bày thông tin, vừa trao cho bạn bè một lối vào lịch sử gần gũi hơn. Video không thay thế sách hay trải nghiệm tại di tích; nó có thể khơi gợi để người xem muốn tìm hiểu thêm. Nếu nhà trường, gia đình và cộng đồng tiếp tục tạo cơ hội cho học sinh gặp gỡ di sản, những câu chuyện do các em làm ra sẽ không chỉ là bài dự thi, mà còn góp phần nuôi dưỡng ý thức gìn giữ di sản quê hương.
