Khi học sinh trở thành người kể chuyện di sản
Giáo dục di sản là cách giúp học sinh hiểu và gắn bó với lịch sử, văn hóa thông qua việc trực tiếp khám phá, diễn giải và giới thiệu những di tích quanh mình. Tại Vĩnh Lộc và Lam Sơn, học sinh THCS đang tự tìm tư liệu, quay phim, thuyết minh và kể câu chuyện về Thành Nhà Hồ, Lam Kinh bằng góc nhìn của mình.
Năm 2026, Ban Quản lý Di sản Thành Nhà Hồ và các di tích trọng điểm tỉnh Thanh Hóa phối hợp với Trường THCS Vĩnh Lộc, Phân hiệu 1 và Trường THCS Lam Sơn tổ chức hai cuộc thi: “Thành Nhà Hồ, Di sản gọi tên em!” và “Em là hướng dẫn viên di tích quê em”. Cách làm này đáng chú ý vì học sinh không chỉ nghe giới thiệu hay ghi chép kiến thức, mà tự đảm nhận các khâu tìm hiểu, lên kịch bản, quay và thuyết minh. Video biến việc học về di tích thành một nhiệm vụ có người xem, có mục đích và đòi hỏi các em phải hiểu điều mình nói.
Từ bức tường đá đến câu chuyện của quê hương
Cuộc thi ở Vĩnh Lộc dành cho học sinh khối 7, 8 và 9. Mỗi lớp thực hiện một video dài từ 3 đến 5 phút, dùng hình ảnh tự chụp, cảnh phim tự quay và phần thuyết minh bằng tiếng Việt hoặc tiếng Anh. Sau 5 tháng phát động, ban tổ chức nhận được 11 video dự thi. Con số này cho thấy một di sản có thể khơi gợi nhiều cách kể, nhưng giá trị của hoạt động không chỉ nằm ở số sản phẩm: để làm một clip ngắn, học sinh phải chọn thông tin, kiểm tra nội dung, phối hợp trong nhóm và diễn đạt sao cho người khác hiểu.
Thành Nhà Hồ, còn gọi là Tây Đô, Tây Kinh, Tây Giai hoặc An Tôn, là công trình thành đá gắn với lịch sử Việt Nam cuối thế kỷ XIV, đầu thế kỷ XV; UNESCO ghi danh nơi đây là Di sản văn hóa thế giới năm 2011. Khi học sinh tự giải thích vì sao công trình có ý nghĩa, kiến thức lịch sử thôi là dữ kiện xa xôi: nó gắn với cảnh quan và đời sống nơi các em lớn lên. Đó là bước chuyển quan trọng từ “đã từng nhìn thấy” sang biết trân trọng và có trách nhiệm.
Ở Lam Kinh, học sinh thử sức làm hướng dẫn viên
Tại Lam Sơn, cuộc thi dành cho học sinh khối 6, 7 và 8, đặt các em vào vai hướng dẫn viên nhỏ tuổi giới thiệu di tích Lam Kinh. Khu di tích gắn với cuộc khởi nghĩa Lam Sơn, Anh hùng dân tộc Lê Lợi và triều Hậu Lê; hệ thống kiến trúc, lăng mộ, bia ký và cảnh quan nơi đây lưu giữ nhiều dấu tích lịch sử. Sau 5 tháng, ban tổ chức nhận được 12 video dự thi từ học sinh Trường THCS Lam Sơn.
Vai trò hướng dẫn viên buộc người học phải nghĩ đến khán giả: đâu là điểm nên giới thiệu trước, chi tiết nào giúp người xem hình dung địa điểm, và làm sao để lời kể vừa rõ vừa chính xác. Cuộc thi còn giúp các em rèn thuyết trình, tổng hợp thông tin, làm việc nhóm và ứng dụng công nghệ. Đây là ưu điểm thiết thực của hình thức video: kỹ năng học tập và hiểu biết lịch sử cùng được vận dụng trong một sản phẩm cụ thể, thay vì nằm tách rời trong bài kiểm tra.
Video mở rộng lớp học, nhưng cần đi cùng hiểu biết
Khi cách người trẻ tiếp nhận thông tin thay đổi, video là lựa chọn phù hợp để đưa giáo dục di sản gần hơn với học sinh và công chúng. Từ ngày 26/10/2026, các video dự thi về Thành Nhà Hồ được đăng tải trên trang truyền thông của di sản; những sản phẩm về Lam Kinh cũng hướng tới lan tỏa hình ảnh vùng đất Lam Sơn và trở thành tư liệu giới thiệu trên nền tảng số. Như vậy, bài làm không dừng ở lớp học mà có thể được gia đình, bạn bè và người quan tâm cùng xem.
Tuy vậy, quay dựng bắt mắt không thể thay thế độ chính xác của nội dung. Khi học sinh làm video về di tích, sự sáng tạo cần đi cùng việc kiểm chứng tư liệu và hướng dẫn phù hợp từ giáo viên, đơn vị quản lý. Chấm thi, tổng kết và trao giải dự kiến diễn ra trong tháng 1/2027; lễ trao giải được dự kiến tổ chức trong chương trình Lễ Thượng nêu, Tết xưa tại Thành Nhà Hồ. Ý nghĩa bền lâu của các cuộc thi sẽ nằm ở điều các em tiếp tục làm sau khi máy quay tắt: tìm hiểu sâu hơn, ứng xử văn minh và góp phần gìn giữ di sản.
