Thâm hụt gần 2 nghìn tỷ USD: tín hiệu báo động chứ không chỉ là một con số
Thâm hụt ngân sách Mỹ là phần chênh lệch khi tổng chi ngân sách liên bang vượt quá tổng thu, phản ánh mức độ mà chính phủ phải vay thêm để duy trì chi tiêu hiện tại, đồng thời cho thấy sức khỏe tài khóa và khả năng bền vững của mô hình tăng trưởng dựa trên nợ trong dài hạn. Năm tài khóa kết thúc tháng 9, thâm hụt ngân sách liên bang Mỹ đạt khoảng 1,99 nghìn tỷ USD, tăng 12% so với mức 1,78 nghìn tỷ USD của năm trước. Điều đáng nói không phải chỉ là quy mô, mà là việc đây đã là năm thứ tư liên tiếp thâm hụt quanh ngưỡng 2 nghìn tỷ USD trong bối cảnh tỷ lệ thất nghiệp vẫn tương đối thấp. Nói cách khác, Mỹ đang duy trì mức thâm hụt cao ngay cả khi nền kinh tế không ở trong tình trạng suy thoái sâu – một lựa chọn chính sách mang tính rủi ro hơn là bắt buộc.
Chi lãi nợ công và chi phí quốc phòng: hai lực kéo ngân sách đi ngược chiều
Điểm nghẽn lớn nhất trong câu chuyện thâm hụt ngân sách Mỹ hiện nay là cấu trúc chi tiêu: chi lãi nợ công và chi phí quốc phòng Mỹ cùng tăng nhanh, tạo ra thế gọng kìm tài khóa. Tổng thu ngân sách liên bang đạt khoảng 5,4 nghìn tỷ USD, tăng 3%, trong khi tổng chi lên tới khoảng 7,4 nghìn tỷ USD, tăng 6% so với năm trước. Trong đó, chi phí trả lãi nợ công tăng 12%, lên mức kỷ lục khoảng 1.360 tỷ USD, còn nợ công Mỹ đã vượt ngưỡng 40.000 tỷ USD. Đây không chỉ là những con số khô khan: lãi suất nợ công cao khiến ngân sách liên bang Mỹ ngày càng nhạy cảm với biến động lãi suất, thu hẹp dư địa cho các chính sách kích thích kinh tế và đầu tư dài hạn. Song song, chi phí quốc phòng Mỹ tăng 6%, lên khoảng 917 tỷ USD trong năm tài khóa, và chính quyền hướng tới tổng nguồn lực quốc phòng khoảng 1.500 tỷ USD trong năm tới. Câu hỏi đặt ra là: Mỹ có thể tiếp tục mở rộng chi phí quốc phòng Mỹ trong khi lãi suất nợ công vẫn ở mức cao mà không làm suy yếu nền tảng kinh tế?
Vì sao thâm hụt phình to lúc này: từ phán quyết thuế quan đến cạnh tranh chiến lược
Thâm hụt ngân sách Mỹ không tăng trong chân không; nó phản ánh những lựa chọn chính trị và cú sốc thể chế cụ thể. Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent cho rằng một phần nguyên nhân là các khoản hoàn thuế quan sau phán quyết của Tòa án Tối cao vào tháng 2, tuyên bố phần lớn các đợt tăng thuế quan của Tổng thống Donald Trump trong nhiệm kỳ thứ hai là không hợp lệ. Điều này buộc Washington phải hoàn trả một phần nguồn thu từng được kỳ vọng, đồng thời xây dựng lại khung thuế quan mới thông qua các đạo luật thay thế. Song song, bối cảnh cạnh tranh chiến lược gia tăng và tình hình quốc tế bất ổn khiến Mỹ có lý do để tiếp tục tăng chi cho quốc phòng, công nghệ và năng lực công nghiệp. Nói cách khác, thâm hụt hiện nay là sản phẩm của một thế giới bất ổn, nơi Washington chọn ưu tiên sức mạnh cứng và năng lực răn đe, chấp nhận đẩy nợ công Mỹ lên cao hơn thay vì thu hẹp tham vọng chiến lược.
Sức ép phân bổ nguồn lực chiến lược: bài toán khó cho Washington và hệ quả toàn cầu
Khi thâm hụt tiến sát 2.000 tỷ USD và nợ công liên bang vượt 40.000 tỷ USD, Washington phải đối mặt với sức ép phân bổ nguồn lực chiến lược chưa từng thấy. Những áp lực này đặt Mỹ trước bài toán nan giải: vừa bảo đảm các cam kết an ninh trong bối cảnh cạnh tranh chiến lược gia tăng, vừa duy trì tính bền vững tài chính trong dài hạn. Nếu nguồn thu không tăng tương ứng, lựa chọn chỉ còn là vay thêm, điều chỉnh thuế hoặc cắt giảm chi tiêu – mỗi phương án đều chứa rủi ro kinh tế và tranh cãi chính trị. Thực tế, chi phí trả lãi nợ công đang trở thành yếu tố hạn chế dư địa chính sách, khiến việc đầu tư cho an sinh xã hội, hạ tầng và đổi mới công nghệ dễ bị lấn át. Nhìn rộng ra, khả năng duy trì vị thế cường quốc sẽ không chỉ phụ thuộc vào quy mô chi tiêu quốc phòng hay sức mạnh đồng USD, mà còn vào năng lực quản lý nghĩa vụ tài chính và bảo đảm tăng trưởng bền vững. Đây là phép thử cho năng lực hoạch định chiến lược dài hạn của Mỹ – và kết quả sẽ tác động đến ổn định tài chính toàn cầu.
