Khung Milwaukee: Từ dư thừa thép toàn cầu đến chiến dịch thương mại Mỹ
Chiến dịch chống sản xuất dư thừa G20 là sáng kiến do Mỹ khởi xướng tại hội nghị Bộ trưởng Thương mại ở Milwaukee, nhằm xây dựng một khung hợp tác giữa các nền kinh tế lớn để giám sát, chia sẻ thông tin và phối hợp áp dụng công cụ thương mại đối với các ngành công nghiệp bị coi là sản xuất vượt ngưỡng, trước hết là thép, với mục tiêu tuyên bố là bảo vệ cạnh tranh công bằng và ngăn giá bị kéo xuống thấp một cách méo mó. Ngay ngày khai mạc hội nghị tại Milwaukee, nước chủ nhà Mỹ đưa ra sáng kiến chống tình trạng “dư thừa thép toàn cầu”, công khai nhắm vào Trung Quốc. Bên lề hội nghị, đại diện thương mại Nhà Trắng Jamieson Greer làm việc với Diễn đàn Toàn cầu về Dư thừa Năng lực Sản xuất Thép để thông qua Khung làm việc Milwaukee. Nói cách khác, đây không chỉ là một thông điệp chính trị mà là bước đầu xây dựng công cụ phối hợp để phục vụ chiến dịch thương mại Mỹ.
Cơ chế của Khung Milwaukee: Chuẩn hóa trừng phạt dưới tên gọi “chống trợ cấp”
Điểm đáng chú ý của Khung Milwaukee là cách Mỹ tìm cách chuẩn hóa những biện pháp vốn mang màu sắc trừng phạt thành ngôn ngữ hợp tác đa phương. Diễn đàn Toàn cầu về Dư thừa Năng lực Sản xuất Thép đã thông qua khung này với các cam kết: từng bước giảm thiểu hoặc loại bỏ trợ cấp nhà nước gây méo mó thị trường, tăng cường trao đổi thông tin về các mô hình giao dịch bất thường, và sẵn sàng áp đặt thuế quan hoặc rào cản thương mại với các quốc gia duy trì sản xuất vượt ngưỡng. Theo ước tính của diễn đàn, đến năm 2028, thế giới có thể dư tới 745 triệu tấn thép, cao hơn 24% so với năm 2024. Đây là câu số liệu được dùng như bằng chứng để biện minh cho một hệ thống cảnh báo và phản ứng tập thể. Về thực chất, Mỹ đang thúc đẩy một cơ chế nhằm hợp pháp hóa việc tăng rào cản với những nền công nghiệp bị xem là “xả hàng” ra toàn cầu, mà mục tiêu trong mọi đồ thị minh họa đều là Trung Quốc.
Tác động thực tế: ai được lợi, ai phải trả giá?
Ở tầng doanh nghiệp và người tiêu dùng, câu chuyện sản xuất dư thừa không chỉ là tranh luận kỹ thuật. Dư thừa năng lực khiến giá thép bị kéo xuống thấp, đe dọa những doanh nghiệp không thể cạnh tranh; đó là luận điểm cốt lõi mà Mỹ dùng để thuyết phục các đối tác G20 rằng cần hành động. Tuy nhiên, biện pháp được đề xuất lại chủ yếu là thuế quan và rào cản, vốn có chi phí xã hội rõ ràng. Bộ trưởng Tài chính Ba Lan được mời dự hội nghị nhấn mạnh rằng thuế quan gây hại cho doanh nghiệp, người tiêu dùng và đẩy lạm phát tăng. Nghĩa là, trong khi Khung Milwaukee có thể giúp một số ngành thép nội địa thở dễ hơn, người mua cuối cùng phải đối mặt với chi phí cao hơn và ít lựa chọn hơn. Chiến dịch thương mại Mỹ vì thế đứng giữa hai áp lực: bảo vệ công nghiệp và không làm kinh tế thế giới thêm căng thẳng trong bối cảnh chuỗi thuế quan và điều tra thương mại đã khiến hội nghị G20 năm nay diễn ra trong không khí trầm lắng, ít kỳ vọng đột phá.
Mỹ – Trung dưới tấm khăn “dư thừa”: chiến lược kiềm chế hay leo thang?
Dù Trung Quốc không có mặt trong Diễn đàn Toàn cầu về Dư thừa Năng lực Sản xuất Thép, mọi tín hiệu tại Milwaukee đều cho thấy Bắc Kinh là nhân vật chính bị nêu tên. Các biểu đồ kèm văn kiện chỉ đích danh Trung Quốc là nước thường bị cáo buộc sản xuất vượt nhu cầu và để thép tràn ngập thị trường, cáo buộc mà Bắc Kinh bác bỏ. Giới chức Mỹ dù tránh yêu cầu công khai việc nâng thuế với thép Trung Quốc, vẫn lặp lại luận điểm “xả hàng” ra toàn cầu như nguyên nhân bóp méo cạnh tranh. Trong bối cảnh làn sóng thuế quan từ thời chính quyền Donald Trump và hàng loạt cuộc điều tra nhắm vào 16 đối tác lớn, bao gồm cả Trung Quốc, sáng kiến chống sản xuất dư thừa G20 khó có thể xem là nỗ lực trung lập. Chiến dịch thương mại Mỹ đang dùng ngôn ngữ “công bằng thị trường” để tạo thêm lớp công cụ kiềm chế Trung Quốc; nhưng đồng thời, mỗi bước gia tăng rào cản lại đẩy căng thẳng Mỹ Trung Quốc xa hơn khỏi quỹ đạo hòa giải mà các chuyến thăm ngoại giao gần đây cố gắng xây dựng.
Hiệu quả lâu dài: Khung tập thể hay vỏ bọc cho chính sách đơn phương?
Câu hỏi quan trọng không phải là Khung Milwaukee có tồn tại trên giấy, mà là nó được sử dụng như thế nào. Jamieson Greer khẳng định mỗi nước “sẽ làm những gì họ cho là phù hợp” và nhấn mạnh Mỹ đã áp dụng biện pháp mạnh, các nước khác cũng nên làm vậy. Điều này cho thấy khung hợp tác chống sản xuất dư thừa G20 trước mắt giống một tấm ô chính trị hơn là cơ chế ràng buộc, tạo không gian chính danh để từng thành viên đẩy mạnh chiến dịch thương mại riêng. Trong môi trường G20 vốn đã bị phân mảnh bởi những rạn nứt như việc đại diện Nga và châu Âu không đứng cạnh nhau trong ảnh chung, khả năng hình thành một mặt trận thống nhất để xử lý dư thừa thép là thấp. Sáng kiến của Mỹ vì thế có thể hiệu quả trong việc củng cố mặt trận các đồng minh sẵn có, nhưng khó xoay chuyển hành vi của Trung Quốc nếu không đi cùng đối thoại thực chất. Khung Milwaukee tạo thêm công cụ, song nó không thay thế được nhu cầu giải quyết gốc rễ bất cân đối công nghiệp và niềm tin chiến lược giữa các cường quốc.
