Thuế Mỹ – Trung Quốc 7,5% là gì và vì sao xuất hiện lúc này?
Thuế Mỹ Trung Quốc 7,5% là mức thuế quan hàng hóa mới mà Washington đang chuẩn bị áp lên hàng nhập khẩu từ Trung Quốc trong khuôn khổ cuộc điều tra về sản xuất dư thừa theo Điều 301 Đạo luật Thương mại, nhằm phản ứng trước việc Bắc Kinh bị cáo buộc đưa lượng lớn hàng giá cực thấp ra thị trường toàn cầu và bảo vệ doanh nghiệp Mỹ khỏi cạnh tranh bị xem là không công bằng. Điều đáng nói là động thái này không xuất hiện trong khoảng trống chính sách, mà bám sát hai mốc thời gian nhạy cảm: báo cáo điều tra dư thừa năng lực dự kiến công bố trước hội nghị thượng đỉnh Trump – Tập tại Washington ngày 24/9, và hạn chót gia hạn thỏa thuận đình chiến thương mại song phương vào ngày 10/11. Theo các nguồn tin, Mỹ đang tính toán mức 7,5% như một con số “vừa đủ” để tăng áp lực nhưng không phá vỡ thỏa thuận đình chiến một năm hiện tại giữa hai bên.
Chiến lược chống sản xuất dư thừa: Trump nhắm vào lõi mô hình xuất khẩu của Trung Quốc
Cốt lõi của mức thuế mới là cáo buộc Trung Quốc sản xuất dư thừa và "flooding the global market with underpriced goods" – tràn ngập thị trường toàn cầu bằng hàng giá rẻ. Cuộc điều tra về dư thừa năng lực sản xuất được Văn phòng Đại diện Thương mại Mỹ khởi động từ tháng 3 theo Điều 301, không chỉ với Trung Quốc mà với hơn một chục đối tác lớn khác. Theo mô tả, các ngành từ ô tô, pin mặt trời, xi măng đến thép của Trung Quốc đều bị đặt vào tầm ngắm sản xuất dư thừa. Trong bối cảnh nhu cầu nội địa chậm lại, doanh nghiệp Trung Quốc đẩy mạnh xuất khẩu, kéo thặng dư thương mại lên mức kỷ lục và khiến nhiều đối tác cáo buộc họ dùng giá siêu thấp để giành thị phần. Thuế 7,5% vì vậy là đòn nhắm thẳng vào mô hình tăng trưởng dựa vào xuất khẩu giá rẻ, đồng thời gửi thông điệp rằng Washington sẽ dùng Bộ công cụ Điều 301 để trừng phạt bất kỳ nền kinh tế nào bị coi là phân biệt đối xử với thương mại Mỹ.
Thuế quan hàng hóa 7,5% trong bức tranh chiến tranh thương mại Trump
Mức 7,5% không tồn tại độc lập mà nằm trong cấu trúc thuế Mỹ Trung Quốc được thiết kế lại sau khi Tòa án Tối cao bác bỏ các mức thuế trước đó dựa trên Đạo luật IEEPA, buộc chính quyền Trump phải chuyển sang Điều 301 làm công cụ chính. Hiện tại, Mỹ đang áp các mức thuế thay thế 12,5% với hàng Trung Quốc, và đã cam kết trần 20%, nghĩa là vẫn còn đúng 7,5 điểm phần trăm để lấp đầy. Biện pháp mới được thiết kế chính xác để tận dụng hết khoảng trống đó mà vẫn "về mặt kỹ thuật" không phá vỡ thỏa thuận đình chiến. Đồng thời, mức thuế 7,5% sẽ chồng lên lớp thuế 10–12,5% mà Mỹ đã áp lên 60 nền kinh tế vì cáo buộc không thực thi hiệu quả lệnh cấm hàng hóa sản xuất bằng lao động cưỡng bức. Nói cách khác, chiến tranh thương mại Trump không còn là câu chuyện song phương, mà là hệ thống thuế quan hàng hóa đa tầng nhằm tái định nghĩa luật chơi với nhiều đối tác cùng lúc.
Chuỗi cung ứng toàn cầu biến dạng và cơ hội – rủi ro cho Việt Nam
Mỹ không che giấu mục tiêu: mức thuế đề xuất "có tác động trực tiếp đến các công ty phụ thuộc sâu vào chuỗi cung ứng tại Trung Quốc". Khi chi phí vào thị trường Mỹ của hàng Trung Quốc tăng, doanh nghiệp toàn cầu sử dụng Trung Quốc làm cứ điểm sản xuất sẽ buộc phải đánh giá lại mạng lưới nhà máy, kho vận và đơn hàng. Đó chính là làn sóng tái cấu trúc chuỗi cung ứng mà Việt Nam đang vừa kỳ vọng vừa phải cảnh giác. Về mặt cơ hội, các nhà xuất khẩu có khả năng cung ứng ổn định, chi phí cạnh tranh và ít bị vướng cáo buộc sản xuất dư thừa sẽ được xem như điểm đến thay thế. Việt Nam nằm trong danh sách các nền kinh tế cũng đang bị Mỹ điều tra về năng lực sản xuất và thực thi lao động cưỡng bức, nên bất kỳ bước đi nào cũng phải tính đến nguy cơ bị mở rộng thuế quan. Nếu Mỹ coi được Việt Nam là đối tác tin cậy, luồng đơn hàng chuyển dịch khỏi Trung Quốc có thể giúp doanh nghiệp Việt tăng thị phần; nếu không, Việt Nam sẽ đối mặt với cùng bộ công cụ thuế quan đang được áp lên Trung Quốc.
Kết luận: Thuế 7,5% là phát súng cảnh cáo cho chiến lược xuất khẩu giá rẻ
Dù mức thuế 7,5% vẫn đang trong quá trình tham vấn và Trump "có thể thay đổi ý định" theo các nguồn tin thân cận, quỹ đạo chính sách đã rõ: Washington muốn biến sản xuất dư thừa thành mục tiêu chính trị và sử dụng thuế quan hàng hóa như vũ khí. Việc gắn thời điểm công bố kết quả điều tra dư thừa năng lực với hội nghị Trump – Tập và hạn chót thỏa thuận đình chiến cho thấy thuế quan được dùng như công cụ thương lượng, không chỉ là biện pháp phòng vệ kinh tế. Với các nước xuất khẩu như Việt Nam, thông điệp quan trọng là mô hình tăng trưởng dựa vào xuất khẩu giá rẻ, sản xuất dư thừa và phụ thuộc một thị trường lớn đang ngày càng bị soi xét. Chiến lược dài hạn phải chuyển từ "bán thật rẻ" sang "bán có trách nhiệm" – minh bạch về nguồn gốc, điều kiện lao động và tính bền vững. Nếu không, thuế 7,5% dành cho Trung Quốc hôm nay có thể là bản nháp cho các rào cản mới nhắm vào nhiều nền kinh tế khác ngày mai.
