Milwaukee: nơi G20 thương mại vừa hợp tác vừa đối đầu
Hội nghị G20 thương mại tại Milwaukee là cuộc họp Bộ trưởng Thương mại của 20 nền kinh tế lớn nhằm bàn cách xử lý tình trạng dư thừa sản xuất toàn cầu, trong bối cảnh chính sách thuế quan Mỹ gây tranh cãi và các nước đồng thời tìm kiếm cơ chế hợp tác mới để bảo vệ thị trường nội địa và hệ thống thương mại đa phương. Đây không phải cuộc gặp mang tính nghi thức; nó là phép thử xem thế giới phản ứng thế nào khi siêu cường thương mại vừa kêu gọi liên kết, vừa siết chặt hàng rào thuế. Hội nghị khai mạc tại Milwaukee, bang Wisconsin, đúng lúc căng thẳng xoay quanh chính sách thuế quan bảo hộ của chính quyền Tổng thống Donald Trump và những tranh cãi nảy lửa về tình trạng dư thừa năng lực sản xuất toàn cầu đạt đỉnh. Không khí trầm lắng cùng kỳ vọng thấp cho thấy G20 bước vào cuộc chơi này với tâm thế phòng thủ nhiều hơn là đột phá.
Mỹ dẫn dắt "Khung làm việc Milwaukee": hợp tác hay công cụ gây sức ép?
Điểm nhấn thực sự của Milwaukee hội nghị bộ trưởng là việc Mỹ dùng vai trò Chủ tịch luân phiên để đẩy mạnh một khung hợp tác mới chống dư thừa sản xuất toàn cầu. Ngay bên lề hội nghị G20 thương mại, Diễn đàn Toàn cầu về Dư thừa Năng lực Sản xuất Thép với 28 thành viên như EU, Úc, Nhật Bản, Hàn Quốc nhưng không có Trung Quốc đã thông qua "Khung làm việc Milwaukee". Khung này cam kết giảm hoặc loại bỏ trợ cấp nhà nước gây méo mó thị trường, tăng chia sẻ thông tin để phát hiện giao dịch thép bất thường và sẵn sàng áp thuế hay rào cản với quốc gia sản xuất vượt ngưỡng. Câu nói của quan chức Mỹ Jamieson Greer rằng mỗi nước "sẽ làm những gì họ cho là phù hợp" nhưng "nên" áp dụng biện pháp mạnh mẽ giống Washington, cho thấy đây là nỗ lực thiết lập chuẩn mực đồng minh xoay quanh chính sách thuế quan Mỹ hơn là một sân chơi thật sự trung lập. Dù không nêu tên, việc Trung Quốc vắng mặt biến khung hợp tác này thành tín hiệu rõ ràng về liên minh kiềm chế Bắc Kinh.
Thuế quan bảo hộ Mỹ: bảo vệ công nhân hay mở rộng mặt trận căng thẳng?
Không thể hiểu hội nghị ở Milwaukee nếu bỏ qua chính sách thuế quan Mỹ. Kể từ năm ngoái, Washington tung ra hàng loạt sắc thuế vào các ngành công nghiệp cốt lõi như thép và ô tô, với lý do chống dư thừa năng lực và lao động cưỡng bức. Dù Tòa án Tối cao đã bác các mức thuế đặc định theo từng quốc gia, chính quyền Trump vẫn viện dẫn chưa "hành động đủ mạnh" để áp thuế mới lên 60 nền kinh tế, bao gồm Trung Quốc, Ấn Độ và EU. Song song đó là các cuộc điều tra nhắm vào 16 đối tác lớn về dư thừa công suất công nghiệp, khiến ngay cả đồng minh như EU, Nhật Bản, Hàn Quốc cũng đối mặt nguy cơ bị đánh thuế. Chính sách này được trình bày như công cụ bảo vệ người lao động Mỹ, nhưng các nhóm công nhân, nông dân và doanh nghiệp nhỏ trong nước vẫn xuống đường vì những cam kết cải thiện đời sống chưa thành hiện thực. Nghịch lý là: Mỹ nhân danh chống dư thừa sản xuất toàn cầu để siết chặt thuế quan, song chính sự bảo hộ đó lại góp phần làm căng thẳng thương mại quốc tế leo thang.
Đồng minh vừa liên kết chống dư thừa, vừa tìm đường thoát khỏi phụ thuộc
Mỹ có thể dẫn dắt khung hợp tác mới, nhưng các đối tác không vì thế mà gắn mình chặt hơn với thị trường Mỹ. Canada và EU đang chủ động tăng cường thương mại, đầu tư với các nền kinh tế khác trong bối cảnh tranh cãi giữa Ottawa và Washington ngày càng gay gắt. Bộ trưởng Thương mại Quốc tế Canada nói thẳng mục tiêu là đa dạng hóa nền kinh tế, vốn đang quá phụ thuộc vào một nước Mỹ mang tính bảo hộ. Xu hướng tìm kiếm đối tác thay thế hoặc thỏa thuận song phương riêng lẻ gia tăng mạnh mẽ khi nguy cơ từ các cuộc chiến thương mại dai dẳng trở nên hữu hình. Ấn Độ chạy nước rút để hoàn tất hiệp định thương mại song phương với Mỹ; Brazil mô tả các cuộc gặp với Jamieson Greer là "mang tính xây dựng"; trong khi EU nhấn mạnh yêu cầu Mỹ tuân thủ thỏa thuận áp trần thuế ở mức 15%. Các động thái này cho thấy các nước vừa sẵn sàng tham gia sáng kiến chống dư thừa cung ứng, vừa cố giảm rủi ro bị cuốn vào quỹ đạo bảo hộ của Washington.
Tương lai trật tự thương mại: không thể chỉ dựa vào liên minh chống dư thừa
Giới phân tích đã cảnh báo kỳ họp hai ngày ở Milwaukee khó có đột phá lớn, và diễn biến thực tế xác nhận điều đó. Lý do không chỉ là làn sóng thuế quan của Tổng thống Donald Trump, cuộc chiến thương mại Mỹ – Canada và các cuộc điều tra nhắm vào 16 đối tác; mà còn là tâm lý dè dặt khi nhiều nước nghi ngờ độ ổn định của đường lối thương mại Mỹ sau bầu cử tổng thống 2028. Cả phía Mỹ và Trung Quốc đều giữ lập trường cứng: Washington đẩy mạnh khung chống dư thừa sản xuất, trong khi Bắc Kinh kiên quyết bác bỏ cáo buộc "xả hàng" công nghiệp. Hệ lụy trực tiếp là rủi ro đối với việc làm và thương mại nội địa ở nhiều nước, khi thuế quan và rào cản mới có thể làm biến dạng dòng chảy hàng hóa và đầu tư. Từ góc độ lợi ích lâu dài, nếu G20 không vượt qua tư duy bảo hộ để xây dựng cơ chế chung xử lý dư thừa sản xuất toàn cầu, Milwaukee sẽ được nhớ đến như điểm khởi đầu của một chu kỳ căng thẳng mới, hơn là bước ngoặt củng cố hợp tác toàn cầu.
