Một lễ trao giải để sách và dân ca gặp nhau
Liên hoan Dân ca Ví, Giặm Nghệ Tĩnh và Cuộc thi Đại sứ Văn hóa đọc tại Hà Tĩnh là sự kiện kết nối âm nhạc truyền thống với thói quen đọc sách của thế hệ trẻ, nhằm khơi dậy sức mạnh nội sinh của văn hóa địa phương thông qua sân chơi vừa mang tính thi tài, vừa mang tính học hỏi và lan tỏa giá trị.
Điểm đáng nói không phải chỉ là những giải thưởng văn hóa Hà Tĩnh, mà là cách tỉnh này đặt dân ca Ví Giặm và văn hóa đọc cạnh nhau trong cùng một lễ tổng kết chiều 8/8 do Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tổ chức. Cách tổ chức đó gửi đi một thông điệp rõ ràng: di sản không thể sống nếu tách khỏi đời sống tinh thần thường ngày, nơi những trang sách và câu hát cùng chia sẻ chung một không gian. Khi một bên nuôi dưỡng chiều sâu tri thức, bên kia đánh thức ký ức và bản sắc, người nghe, người đọc không chỉ thưởng thức mà còn được mời tham gia bảo tồn âm nhạc truyền thống bằng hành động cụ thể.
Đại sứ Văn hóa đọc: 155.586 học sinh và ba ngôi sao nhỏ
Cuộc thi Đại sứ Văn hóa đọc lần này cho thấy nếu tạo đúng sân chơi, học sinh hoàn toàn có thể trở thành lực đẩy của văn hóa chứ không chỉ là đối tượng thụ hưởng. Sau hơn 3 tháng phát động, cuộc thi thu hút 155.586 học sinh đến từ 252 trường học tham gia, một con số đủ để xem đây là phong trào chứ không chỉ là một cuộc thi. "Ban Tổ chức đã trao 69 giải thưởng, gồm 3 giải nhất, 16 giải nhì, 20 giải ba và 30 giải khuyến khích cho các tác giả".
Ba gương mặt đoạt giải Nhất – Trần Thị Hương Giang (Tiểu học Đan Trường), Trần Lương Gia Long (THPT Hương Khê) và Văn Hà Bảo Trân (THCS Phan Huy Chú) – là minh chứng cho việc văn hóa đọc không còn là khẩu hiệu. Các em chinh phục hội đồng bằng những bài dự thi đầu tư công phu, thể hiện tư duy sáng tạo và ý thức trách nhiệm với gia đình, quê hương. Theo lãnh đạo ngành văn hóa, cuộc thi không chỉ là sân chơi trí tuệ cho học sinh mà còn góp phần hình thành thói quen đọc trong gia đình, nhà trường và cộng đồng. Nói cách khác, đây là bước đi thiết thực để xây một "hệ sinh thái" đọc sách, nơi trẻ em là trung tâm chứ không phải ngoại lệ.
Liên hoan dân ca 2026: sân khấu của hơn 700 nghệ nhân
Nếu cuộc thi đọc sách đánh thức thói quen tri thức, thì liên hoan dân ca 2026 lại đánh thức ký ức âm thanh của vùng đất Nghệ Tĩnh. Suốt 4 ngày tranh tài sôi nổi, liên hoan dân ca Ví Giặm toàn tỉnh quy tụ hơn 700 nghệ nhân, diễn viên đến từ 27 câu lạc bộ đại diện các xã, phường. Đây không chỉ là con số về quy mô, mà là lời khẳng định rằng dân ca Ví Giặm vẫn có đời sống hiện tại, không bị “đóng khung” trong bảo tàng hay hồ sơ UNESCO.
Các chương trình được dàn dựng công phu, bám sát thể lệ và đặc trưng của dân ca, phản ánh đời sống, nghề nghiệp, bản sắc từng địa phương. Việc nhiều đơn vị ứng dụng màn hình LED, chú ý trang phục và đạo cụ cho thấy các câu lạc bộ đang dám sáng tạo, thay vì sao chép máy móc cái cũ. Dù không có giải Nhất, ba đội xã Tiên Điền, Thạch Lạc và Tùng Lộc vẫn giành giải Nhì, cùng 3 giải Ba, 6 giải Khuyến khích, 15 giải tiết mục xuất sắc và các giải cá nhân như giọng hát triển vọng, diễn viên cao tuổi nhất, nhỏ tuổi nhất. Những giải thưởng này quan trọng vì chúng công nhận nỗ lực khơi dậy di sản dân ca truyền thống, chứ không chỉ là huy chương để trưng bày.
Di sản sống: khi dân ca phải bước ra đời sống hiện đại
Dân ca Ví, Giặm Nghệ Tĩnh là di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại được UNESCO ghi danh, nhưng danh hiệu quốc tế sẽ vô nghĩa nếu cộng đồng không tiếp tục hát, nghe và truyền lại. Mỗi kỳ liên hoan, theo lãnh đạo ngành văn hóa, không chỉ là dịp giao lưu, thi tài mà còn là hoạt động thiết thực góp phần bảo tồn, trao truyền và lan tỏa giá trị di sản trong đời sống đương đại. Nói cách khác, đây là một hình thức bảo tồn âm nhạc truyền thống bằng chính việc đưa nó lên sân khấu hôm nay, thay vì giữ trong ký ức ngày hôm qua.
Ý nghĩa lớn nhất mà liên hoan dân ca 2026 mang lại, như chính Ban Tổ chức thừa nhận, không nằm ở bảng xếp hạng mà ở chỗ khơi dậy tình yêu dân ca trong cộng đồng, nuôi dưỡng niềm tự hào về quê hương và động lực để các địa phương duy trì câu lạc bộ. Ban Tổ chức cũng ghi nhận sự xuất hiện của nhiều hạt nhân trẻ triển vọng, đem lại sức sống mới cho phong trào dân ca Ví Giặm. Khi những gương mặt trẻ bước lên sân khấu, họ không chỉ hát, mà còn chứng minh rằng di sản hoàn toàn có thể “sống chung” với công nghệ, với đời sống đô thị, miễn là chúng ta dám tin và trao cơ hội.
Kết nối sách và dân ca: con đường lâu dài của Hà Tĩnh
Sự kết hợp giữa Cuộc thi Đại sứ Văn hóa đọc và Liên hoan dân ca Ví Giặm không phải ngẫu nhiên, mà là lựa chọn chiến lược: xây con người Hà Tĩnh vừa có chiều sâu tri thức, vừa có gốc rễ văn hóa. Một bên nuôi dưỡng thói quen đọc; bên kia nuôi dưỡng cảm xúc và bản sắc. Cả hai cùng hướng tới mục tiêu khơi dậy sức mạnh nội sinh của văn hóa trên quê hương này.
Để những nỗ lực hôm nay không chỉ dừng ở một mùa liên hoan, Hà Tĩnh cần tiếp tục điều đã được đề xuất: tăng cường phối hợp giữa ngành Văn hóa và Giáo dục, đẩy mạnh chuyển đổi số trong phát động và quản lý các cuộc thi, xây dựng kho dữ liệu số cho tác phẩm tiêu biểu. Về phía các câu lạc bộ dân ca, lời kêu gọi là tiếp tục đưa lời ca, tiếng hát đến với Nhân dân, để dân ca Ví Giặm tiếp tục được gìn giữ và lan tỏa trong đời sống hiện đại. Nếu làm được điều đó, mỗi lễ trao giải trong tương lai sẽ không chỉ là nghi thức, mà là dấu mốc trên hành trình dài giữ gìn di sản sống.
