Liên hoan dân ca Ví, Giặm: không chỉ là cuộc thi dân ca
Liên hoan Dân ca Ví, Giặm Nghệ Tĩnh là một liên hoan âm nhạc truyền thống quy mô cấp tỉnh, nơi các câu lạc bộ và nghệ nhân từ nhiều xã, phường cùng hội tụ, trình diễn những làn điệu dân ca Ví Giặm đặc trưng, đồng thời giao lưu, học hỏi và thi tài trong khuôn khổ một cuộc thi dân ca được tổ chức bài bản, gắn với mục tiêu bảo tồn di sản âm nhạc phi vật thể của địa phương. Dân ca Ví, Giặm Nghệ Tĩnh là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại được UNESCO ghi danh, nhưng điều làm liên hoan năm nay nổi bật không chỉ là danh hiệu mà là sức sống của cộng đồng. Sau 4 ngày tổ chức, liên hoan thu hút hơn 700 nghệ nhân, diễn viên đến từ 27 xã, phường tham gia – con số đủ để bác bỏ suy nghĩ rằng dân ca đã xa rời đời sống đương đại. Mỗi kỳ liên hoan không chỉ là dịp để giao lưu, học hỏi, thi tài, mà còn là hoạt động thiết thực góp phần bảo tồn, trao truyền và lan tỏa giá trị của di sản trong đời sống đương đại.
Hơn 700 nghệ nhân từ 27 xã: sức mạnh của cộng đồng Nghệ Tĩnh
Khi hơn 700 nghệ nhân và diễn viên từ 27 xã, phường cùng bước lên sân khấu, liên hoan dân ca Ví, Giặm không còn là sự kiện văn nghệ mà là một tuyên bố về bản sắc. Các đoàn mang đến nhiều chương trình được dàn dựng công phu, khai thác hiệu quả nét đặc trưng văn hóa địa phương và tích cực ứng dụng công nghệ, màn hình LED trong diễn xướng. Điều này cho thấy bảo tồn di sản âm nhạc không đồng nghĩa với đóng khung trong lối biểu diễn cũ, mà là đối thoại với công nghệ và thẩm mỹ hiện đại. Việc Ban tổ chức chỉ trao 3 giải Nhì (không có giải Nhất) cho các đội xã Tiên Điền, Thạch Lạc, Tùng Lộc cùng 3 giải Ba, 6 giải Khuyến khích và 15 giải tiết mục xuất sắc là lựa chọn mang tính thông điệp: trọng tâm không nằm ở ngôi vị, mà ở chất lượng phong trào và sự lan tỏa của dân ca Ví Giặm trong cộng đồng.
Tiêu chí nghệ thuật: bảo tồn di sản âm nhạc và thổi “hơi thở mới”
Điểm đáng chú ý của liên hoan âm nhạc truyền thống này là cách các chương trình bám sát thể lệ, chủ đề và đặc trưng dân ca Ví, Giặm, đồng thời vẫn mở đường cho sáng tạo trong diễn xướng, đối đáp, xử lý không gian sân khấu. Nhiều tiết mục phản ánh sinh động đời sống, nghề nghiệp và bản sắc văn hóa từng địa phương, cho thấy các nghệ nhân không “trưng bày” di sản mà đưa nó trở lại với nhịp sống thường ngày. Ban Tổ chức ghi nhận sự xuất hiện của nhiều hạt nhân trẻ triển vọng, cùng với việc chăm chút dàn dựng, trang phục, đạo cụ và ứng dụng trình chiếu màn hình LED ở nhiều đơn vị đã tạo hiệu quả tích cực, nâng cao chất lượng nghệ thuật của các chương trình. Đây chính là cách bảo tồn di sản âm nhạc thông minh nhất: giữ nguyên tinh thần cốt lõi, nhưng cho phép thế hệ mới đối thoại, diễn giải và làm mới dân ca Ví Giặm bằng ngôn ngữ của thời mình.
Cuộc thi Đại sứ Văn hóa đọc: bồi dưỡng nội lực văn hóa Nghệ Tĩnh
Song hành với liên hoan dân ca Ví Giặm, Cuộc thi "Đại sứ Văn hóa đọc" đã cho thấy một tầm nhìn rộng hơn: bảo tồn di sản không chỉ qua tiếng hát mà còn qua tri thức và thói quen đọc. Sau hơn 3 tháng phát động, cuộc thi nhận được sự hưởng ứng của 252 trường học với 155.586 học sinh tham gia – một con số cho thấy văn hóa đọc hoàn toàn có thể trở thành phong trào nếu được thiết kế đúng cách. Ban Tổ chức cấp tỉnh tiếp nhận 595 bài dự thi (395 bài viết và 200 video clip) để tổ chức vòng chung khảo, nhiều tác phẩm được đầu tư công phu, thể hiện tư duy sáng tạo cùng trách nhiệm của thế hệ trẻ trong việc lan tỏa văn hóa đọc. Tại lễ tổng kết, 69 giải thưởng được trao, gồm 3 giải Nhất, 16 giải Nhì, 20 giải Ba và 30 giải Khuyến khích. "Cuộc thi không chỉ là sân chơi trí tuệ dành cho học sinh mà còn là hoạt động có ý nghĩa thiết thực nhằm khơi dậy niềm yêu thích đọc sách, hình thành thói quen đọc, lan tỏa văn hóa đọc trong gia đình, nhà trường và cộng đồng". Khi văn hóa đọc đi cùng dân ca Ví Giặm trong cùng một không gian, di sản Nghệ Tĩnh được nhìn nhận như một hệ sinh thái văn hóa sống, chứ không phải một vài tiết mục biểu diễn rời rạc.
Kết nối thế hệ, kết nối di sản: hướng đi cần được duy trì
Nhìn tổng thể, liên hoan dân ca Ví, Giặm Nghệ Tĩnh và cuộc thi Đại sứ Văn hóa đọc không chỉ tạo "sức lan tỏa mạnh mẽ, góp phần khơi dậy sức mạnh nội sinh của văn hóa" trên quê hương, mà còn gợi ra mô hình kết nối thế hệ đầy thuyết phục. Các nghệ nhân cao tuổi đưa lời ca tiếng hát đến với Nhân dân, trong khi học sinh nuôi dưỡng tình yêu sách và tri thức; cả hai dòng chảy văn hóa ấy gặp nhau trên cùng một sân khấu. Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Trần Xuân Lương mong muốn các câu lạc bộ, nghệ nhân tiếp tục đưa dân ca Ví Giặm đến với đời sống, góp phần bảo tồn, phát huy giá trị di sản để loại hình nghệ thuật truyền thống này được gìn giữ và lan tỏa trong đời sống đương đại. Đây là lời nhắc nhở rằng mọi liên hoan hay cuộc thi dân ca đều chỉ là điểm khởi đầu; điều quyết định nằm ở việc địa phương có duy trì được phong trào, có biến sân khấu thành thói quen sinh hoạt văn hóa lâu dài hay không. Nghệ Tĩnh đã cho thấy một đáp án tích cực: khi cộng đồng được trao cơ hội và tin tưởng, di sản âm nhạc và văn hóa đọc có thể cùng nhau tạo nên một nền tảng văn hóa bền vững.
