Ma Pi Leng: từ danh sách dự án hạ tầng Tuyên Quang đến câu hỏi về tương lai cảnh quan
Dự án cáp treo Ma Pi Leng là một đề xuất phát triển hạ tầng du lịch miền núi nhằm khai thác giá trị cảnh quan độc đáo của khu vực đèo Ma Pi Leng và sông Nho Quế, đồng thời thu hút nguồn vốn ngoài ngân sách cho tỉnh Tuyên Quang trong giai đoạn 2026-2030, nhưng nó cũng làm dấy lên tranh luận gay gắt về nguy cơ phá vỡ không gian thiên nhiên nguyên sơ gắn với du lịch Hà Giang và sinh kế cộng đồng địa phương. Ủy ban nhân dân tỉnh Tuyên Quang đã ban hành Quyết định 2398/QĐ-UBND, phê duyệt danh sách 181 dự án thu hút đầu tư ngoài ngân sách giai đoạn 2026-2030, trong đó có nghiên cứu hệ thống cáp treo khu vực Ma Pi Leng. Đây không chỉ là một dự án hạ tầng Tuyên Quang, mà còn là điểm chạm nhạy cảm với vùng cảnh quan thuộc Công viên địa chất toàn cầu Cao nguyên đá Đồng Văn.
Kỳ vọng kinh tế – du lịch: cáp treo như sản phẩm “hái ra tiền” cho miền núi
Nhìn từ góc độ phát triển du lịch miền núi, cáp treo Ma Pi Leng được xem là cơ hội tạo ra một sản phẩm du lịch có khả năng mang lại nguồn thu lớn cho địa phương. Chủ tịch UBND xã Đồng Văn, ông Phạm Đức Nam, cho rằng phát triển du lịch không thể chỉ dừng ở bảo tồn, mà cần thêm sản phẩm, dịch vụ mới để mở rộng cơ hội kinh tế. Nếu được thiết kế hợp lý, tuyến cáp treo còn giúp người cao tuổi, người hạn chế vận động tiếp cận cảnh quan hùng vĩ của Ma Pi Leng thuận tiện hơn, thay vì phải di chuyển trên các cung đường đèo hiểm trở. Ở một dự án tương tự – quần thể du lịch sinh thái núi U Bò – hồ Thác Chuối với tổng vốn đầu tư dự kiến hơn 16.234 tỷ đồng và quy mô khoảng 167,46 ha – mục tiêu được đặt ra là hình thành khu vực động lực phát triển kinh tế – du lịch, tạo việc làm và sinh kế bền vững cho người dân địa phương. Điều đó cho thấy tư duy dùng cáp treo như “động cơ tăng trưởng” đang trở thành xu hướng ở nhiều tỉnh miền núi.
Nguy cơ phá vỡ cảnh quan Ha Giang Loop: cái giá phải trả cho sự tiện lợi?
Vấn đề nằm ở chỗ giá trị của du lịch Hà Giang không chỉ là một điểm ngắm cảnh, mà là tổng thể không gian núi đá, vực sâu, sông Nho Quế và những cung đường đèo uốn lượn – thứ mà du khách đang tìm kiếm khi chinh phục Ha Giang Loop. Ông Hoàng Văn Hoan, một doanh nghiệp du lịch địa phương, cảnh báo rằng các trụ đỡ, dây cáp, nhà ga, đường dịch vụ và bãi đỗ xe của cáp treo đều có thể tác động lên không gian rộng mở này. Khi cảnh quan bị chia cắt bởi hạ tầng, trải nghiệm “đi đường đèo, sống chậm với thiên nhiên” – vốn là linh hồn của du lịch Hà Giang – có nguy cơ bị thay thế bằng kiểu tham quan nhanh, lên – xuống ga cáp treo. Ông Hoan nhấn mạnh: “Xây cáp treo Ma Pi Leng để phát triển du lịch phải đi cùng bảo tồn; không thể đánh đổi cảnh quan và giá trị bản địa lấy tăng trưởng ngắn hạn.” Câu hỏi đặt ra là: chúng ta chấp nhận hy sinh bao nhiêu thiên nhiên cho sự tiện lợi?
Bài toán sinh kế và chất lượng phát triển: ai hưởng lợi từ cáp treo?
Ngay cả khi cáp treo Ma Pi Leng thu hút thêm khách, điều đó không đồng nghĩa chất lượng du lịch Hà Giang sẽ được nâng lên. Nếu du khách chỉ ghé qua nhanh, chụp vài tấm ảnh rồi rời đi, trong khi địa phương phải gánh thêm áp lực giao thông, rác thải và hạ tầng, lợi ích kinh tế có thể không tương xứng với tác động. Theo ông Hoàng Văn Hoan, khu du lịch Hà Giang cần khách ở lại lâu hơn, hiểu sâu văn hóa và chi tiêu cho sản phẩm bản địa; thước đo phát triển phải bao gồm trải nghiệm, môi trường và chất lượng sống của người dân. Một rủi ro khác là lợi ích tập trung vào một doanh nghiệp vận hành cáp treo, còn lái xe, hướng dẫn viên, chủ homestay, nghệ nhân làng nghề lại không được hưởng tương xứng. Bài toán công bằng đòi hỏi cộng đồng địa phương phải có tiếng nói trong quy hoạch, được tham gia cung cấp dịch vụ và chia sẻ lợi ích, thay vì đứng ngoài cuộc nhìn cảnh quan và sinh kế của mình bị quyết định từ bên ngoài.
Tiến độ, thủ tục và yêu cầu minh bạch: phát triển nhưng không được mù mờ
Hiện dự án cáp treo Ma Pi Leng mới ở giai đoạn thu hút đầu tư ngoài ngân sách, chưa xác định cụ thể vị trí, khảo sát hiện trường hay phạm vi tác động. Điều này tạo ra khoảng trống thông tin, khiến dư luận lo ngại nhưng chưa có dữ liệu để phản biện. Kinh nghiệm từ dự án núi U Bò – hồ Thác Chuối cho thấy các địa phương đang có xu hướng “tăng tốc” với cáp treo: tỉnh tổ chức họp rà soát tiến độ, yêu cầu các đơn vị khẩn trương hoàn thành thủ tục, phấn đấu khởi công ngày 30/10/2026. Đồng thời, yêu cầu quy hoạch đặt ra là phải giữ gìn rừng, mặt nước, địa hình tự nhiên và hạn chế tối đa tác động tới môi trường sinh thái. Với Ma Pi Leng, nếu muốn tránh lặp lại tranh cãi, chính quyền cần công bố công khai hướng tuyến, vị trí ga, quy mô dịch vụ, báo cáo đánh giá tác động môi trường và tổ chức tham vấn các nhà địa chất, cảnh quan, du lịch cùng cộng đồng cư dân trước khi ra quyết định cuối cùng.
