Bước ngoặt: 9 thành phố trực thuộc trung ương và ý nghĩa chiến lược
Thành phố trực thuộc trung ương là đơn vị hành chính – đô thị giữ vai trò trung tâm kinh tế, chính trị, văn hóa, được quy hoạch như cực tăng trưởng quốc gia, có không gian đô thị và hạ tầng phát triển đồng bộ, từ đó tạo sức lan tỏa cho cả vùng và hình thành trục động lực cho tiến trình phát triển đô thị Việt Nam. Từ ngày 20/9/2026, Việt Nam chính thức có 9 thành phố trực thuộc trung ương gồm Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh, Hải Phòng, Đà Nẵng, Cần Thơ, Huế, Đồng Nai, Quảng Ninh và Bắc Ninh. Đây không chỉ là bước mở rộng mạng lưới đô thị cấp quốc gia, mà còn là tín hiệu cho thấy chiến lược phát triển đô thị Việt Nam đang chuyển sang giai đoạn cạnh tranh theo vùng và theo chuỗi giá trị. Vấn đề không phải có bao nhiêu thành phố, mà là mỗi thành phố sẽ làm gì với vị thế mới.
Bắc Ninh lên thành phố trung ương: điểm cộng cho Vành đai công nghiệp phía Bắc
Ngày 24/8/2026, Quốc hội khóa XVI đã thông qua Nghị quyết về việc thành lập thành phố Bắc Ninh; nghị quyết có hiệu lực từ 20/9/2026. Sự kiện này khiến vùng kinh tế phía Bắc có thêm một cực đô thị trung ương nằm ngay trên trục công nghiệp – logistics kết nối Hà Nội, Hải Phòng và Quảng Ninh. Việc Bắc Ninh trở thành thành phố trực thuộc trung ương không đơn thuần là nâng cấp danh xưng; đó là bước tái định vị từ một tỉnh công nghiệp lên trung tâm điều phối, có khả năng chủ động hơn trong quy hoạch hạ tầng thành phố mới và thu hút chuỗi cung ứng. 9 thành phố trực thuộc trung ương hiện nay đều là đô thị đặc biệt hoặc loại I, giữ vai trò trung tâm kinh tế, chính trị, văn hóa lớn của cả nước. Câu hỏi đặt ra là Bắc Ninh sẽ dùng vị thế mới để gia tăng chất lượng sống và năng lực cạnh tranh, hay chỉ để mở rộng khu công nghiệp thêm vài vòng?
Ba ứng viên mới: đô thị hóa không chỉ là mở rộng địa giới
Sau khi Quảng Ninh và Bắc Ninh lên thành phố trực thuộc trung ương từ tháng 9/2026, mạng lưới đô thị cấp quốc gia vẫn chưa dừng lại. Hưng Yên, Ninh Bình và Khánh Hòa đang cùng đặt mục tiêu trở thành thành phố trực thuộc trung ương trước năm 2030. Điểm chung của ba địa phương này là không chỉ mở rộng không gian đô thị, mà phải tái cấu trúc không gian phát triển, nâng cấp hệ thống đô thị và đầu tư hạ tầng để hình thành động lực kinh tế đủ lớn. Hưng Yên tận dụng hợp nhất với Thái Bình để đẩy nhanh tỷ lệ đô thị hóa, hướng tới hơn 50% đơn vị hành chính là đô thị thông qua việc định hướng 36 xã lên phường. Ninh Bình, với diện tích hơn 3.942 km2 và dân số trên 4,4 triệu người sau hợp nhất Hà Nam, Nam Định và Ninh Bình, lựa chọn con đường “đô thị di sản thiên niên kỷ”. Đây là cách tiếp cận tham vọng: vừa tăng tốc đô thị hóa, vừa tránh đánh đổi di sản và cảnh quan.
Hạ tầng thành phố mới: xương sống của cạnh tranh vùng
Nếu Hưng Yên và Ninh Bình tập trung tổ chức lại không gian trên nền địa giới mở rộng, Khánh Hòa lại bước vào cuộc chơi với lợi thế biển và hành lang ven bờ. Tỉnh hướng tới mục tiêu trở thành thành phố trực thuộc trung ương, đồng thời xây dựng mình thành trung tâm dịch vụ, du lịch biển quốc tế và trung tâm dữ liệu của quốc gia, khu vực. Sau sắp xếp đơn vị hành chính, Khánh Hòa có khoảng 8.706,75 km2 đất liền, cùng không gian biển và 65 đơn vị hành chính cấp xã; trong năm 2026, tỉnh thành lập thêm 4 phường, nâng tổng số lên 20/65 đơn vị hành chính cấp xã, tương đương 30,77% phường. Đây là “con số biết nói”: hạ tầng đô thị được xây song song với các trụ cột kinh tế như du lịch – dịch vụ, công nghiệp, năng lượng. Nếu hạ tầng thành phố mới không đi trước một bước, khái niệm cạnh tranh khu vực sẽ chỉ là khẩu hiệu trên giấy.
Từ danh hiệu tới thực chất: ưu tiên nào cho chiến lược phát triển đô thị Việt Nam?
Việt Nam có thể có thêm 3 thành phố trực thuộc trung ương mới từ nay đến năm 2030. Con số này hứa hẹn một bản đồ đô thị dày đặc hơn, với nhiều cực phát triển mới ở phía Bắc và miền Trung. Tuy nhiên, nếu thành phố trực thuộc trung ương chỉ là “mục tiêu danh nghĩa”, chiến lược phát triển đô thị Việt Nam sẽ đối mặt với rủi ro phân tán nguồn lực và bỏ quên chất lượng không gian sống. Những ưu tiên cần được nói rõ: 1) nâng cấp hạ tầng thành phố mới, bảo đảm kết nối nội vùng và liên vùng; 2) gắn đô thị hóa với mô hình kinh tế đặc thù (công nghiệp, di sản, biển, dữ liệu); 3) đặt tiêu chí công bằng không gian và môi trường lên ngang hàng với tăng trưởng. Cơ hội lớn đang mở, nhưng sức ép cạnh tranh khu vực cũng ngày càng rõ. Thành phố trung ương không nên là vạch đích, mà là điểm xuất phát của một cách phát triển đô thị mới: thông minh hơn, bền vững hơn và gắn trách nhiệm với vùng xung quanh.
