Nghiên cứu phải gắn với bài toán sản xuất
Đá nhân tạo là vật liệu được tạo ra bằng cách kết hợp cốt liệu khoáng với chất kết dính và quy trình công nghệ nhằm tạo sản phẩm có đặc tính, màu sắc phù hợp cho nhiều ứng dụng. Giá trị của đá nhân tạo Việt Nam vì thế không chỉ nằm ở công thức vật liệu, mà còn ở khả năng chủ động nguyên liệu, sản xuất ổn định và đáp ứng yêu cầu thị trường. Từ tháng 1/2019, Công ty cổ phần Tập đoàn Phoenix Green A&A triển khai dự án nghiên cứu công nghệ vật liệu, làm chủ nguồn nguyên liệu và tự động hóa dây chuyền đá nhân tạo cao cấp phục vụ xuất khẩu. Hướng đi này đáng chú ý vì đặt nghiên cứu vật liệu trong mối liên hệ trực tiếp với sản xuất, thay vì dừng ở kết quả thử nghiệm. Dự án tập trung vào nhựa polyester không no và vật liệu polymer tiên tiến; cristobalite, Bio-Quartz từ cát trong nước; công nghệ đá nhân tạo cao cấp; cùng giải pháp tái chế, tái sử dụng và xử lý chất thải, hướng tới phát triển bền vững và tiêu chuẩn Net Zero.
Làm chủ đầu vào để giảm lệ thuộc
Bước chuyển quan trọng từ phòng nghiên cứu sang nhà máy là biến kết quả khoa học thành nguồn cung có thể vận hành ở quy mô công nghiệp. Nhóm nghiên cứu đã phát triển và chuyển giao công nghệ sản xuất nhựa polyester không no có khả năng chống tia UV, chịu thời tiết, với dây chuyền công suất 25.000 tấn mỗi năm. Nguồn nhựa này giúp doanh nghiệp chủ động nguyên liệu cho sản xuất đá nhân tạo chất lượng cao, thay thế một phần nguồn nhập khẩu. Công nghệ sản xuất cristobalite đạt công suất 80.000 tấn mỗi năm; Bio-Quartz ở giai đoạn đầu đạt 20.000 tấn mỗi năm, đều sử dụng nguyên liệu trong nước. Đây không phải chi tiết phụ: khi đầu vào ổn định, doanh nghiệp có thêm khả năng kiểm soát chất lượng, tiến độ và sức cạnh tranh. Tự động hóa thiết bị, ứng dụng robot và cải tiến quy trình cũng hỗ trợ nâng năng suất; đồng thời, phát triển mẫu mã mới giúp sản phẩm hướng tới yêu cầu của thị trường xuất khẩu.
Chuẩn hóa mới tạo được khả năng nhân rộng
Nghiên cứu thành công chưa đồng nghĩa với thương mại hóa sáng chế. Muốn sản phẩm rời phòng thí nghiệm, doanh nghiệp phải hoàn thiện công nghệ, tổ chức dây chuyền và kiểm soát chất lượng bằng quy trình có thể lặp lại. Một ví dụ khác trong lĩnh vực công nghệ do doanh nghiệp Việt phát triển là giải pháp bảo vệ bờ BUSADCO: công nghệ cấu kiện bê tông đúc sẵn được công bố năm 2016, tiếp tục hoàn thiện rồi ứng dụng tại hồ Hoàn Kiếm năm 2020. BUSADCO chuẩn hóa sản xuất và thi công theo các tiêu chuẩn quốc gia TCVN 11736:2017, TCVN 12604-1:2019 và TCVN 12604-2:2019; hệ thống sản xuất cấu kiện có mức tự động hóa trên 90%. Bài học áp dụng cho ngành đá cũng rõ ràng: tiêu chuẩn hóa không phải thủ tục hậu kỳ, mà là điều kiện để đảm bảo sản phẩm đồng nhất, cung ứng đáng tin cậy và mở rộng thị trường. Nếu thiếu mắt xích ấy, công nghệ tốt vẫn khó trở thành sản phẩm có thể triển khai trên diện rộng.
Doanh thu xuất khẩu là phép thử thị trường
Kết quả thương mại cho thấy đá nhân tạo Việt Nam đã vượt khỏi phạm vi thử nghiệm nội địa. Trong giai đoạn 2019–2025, doanh thu xuất khẩu sản phẩm đá nhân tạo đạt 27.063 tỷ đồng, bình quân chiếm 82% tổng doanh thu từ dòng sản phẩm này; Bắc Mỹ đóng góp 87% tổng doanh thu xuất khẩu. Đây là bằng chứng đáng kể về khả năng đáp ứng thị trường quốc tế, nhưng cũng nhắc rằng năng lực bán hàng phải đi cùng chất lượng ổn định và nguồn cung có thể duy trì. Thành tựu nghiên cứu công nghệ đá nhân tạo được xem xét trao Giải thưởng Hồ Chí Minh là dấu mốc ghi nhận giá trị vượt ra ngoài hoạt động kinh doanh thông thường. Tuy nhiên, giải thưởng không thay thế được thị trường: điều quyết định vẫn là công nghệ có được tổ chức thành quy trình, sản phẩm và năng lực cung ứng hay không. Hành trình này cho thấy thương mại hóa sáng chế cần doanh nghiệp làm chủ cả nghiên cứu lẫn khâu sản xuất, tiêu chuẩn và phát triển thị trường. Đó mới là nền tảng để thành quả khoa học tạo giá trị lâu dài.
