Giữ nước từ sớm để giảm thế bị động
Tích trữ nước ngọt là việc chủ động giữ lại nguồn nước có thể sử dụng trong hệ thống sông, kênh và công trình thủy lợi để đáp ứng nhu cầu sinh hoạt, sản xuất khi nguồn bổ sung suy giảm. Với Đồng bằng sông Cửu Long, đây không còn là phương án dự phòng có thể để đến lúc hạn mới tính. Nguy cơ El Niño Đông Nam Á gây thiếu hụt nguồn nước, làm tăng hạn hán và xâm nhập mặn trong mùa khô 2026–2027 khiến các địa phương phải chuẩn bị sớm. Ngày 24/10, Trung tâm Quản lý khai thác công trình thủy lợi Cà Mau cho biết đã xây dựng phương án điều tiết nước, tích trữ nước ngọt và vận hành công trình để bảo vệ vùng ngọt hóa, phục vụ sản xuất. Cách tiếp cận này đáng chú ý vì đặt an ninh nước vào khâu quản trị trước khủng hoảng, thay vì chỉ ứng phó khi thiếu nước đã ảnh hưởng đến đời sống người dân.
Cà Mau cần điều tiết theo từng vùng
Vị trí cuối nguồn sông Mekong khiến Cà Mau dễ chịu tác động khi lượng nước từ thượng nguồn giảm và nắng nóng kéo dài; tỉnh cũng không có nguồn nước ngọt bổ sung đáng kể trong mùa khô. Vì vậy, một mệnh lệnh vận hành giống nhau cho toàn tỉnh sẽ khó cân bằng nhu cầu giữ ngọt, chống ngập và phục vụ sản xuất. Ở các vùng ngọt hóa thuộc tiểu vùng 6 và 7 phía Bắc Cà Mau, phương án là tận dụng nước mưa, đóng cống để tích trữ và duy trì mực nước hệ thống khoảng 0,5 m. Khi mực nước phía trong tăng cao, đơn vị quản lý có thể tiêu nước, vận hành trạm bơm để bảo vệ sản xuất và đời sống người dân. Đây là lựa chọn thực tế: giữ nước khi có thể, nhưng không đánh đổi an toàn trước nguy cơ ngập úng.
Công trình thủy lợi phải vận hành linh hoạt
Ở phía Nam Quốc lộ 1A, nhất là các khu vực ven biển, bài toán không chỉ là giữ nước ngọt mà còn phải theo dõi triều cường và độ mặn. Phương án của tỉnh là đóng cống khi triều lên cao để hạn chế nước dâng, ngăn ngập; mở cống vào thời điểm phù hợp để lấy nước phục vụ nuôi trồng thủy sản theo nhu cầu từng vùng. Cà Mau cũng dự kiến phối hợp với An Giang, Cần Thơ và đơn vị khai thác thủy lợi miền Nam, chia sẻ thông tin nguồn nước, kiểm soát mặn và điều tiết giữ ngọt. Sự phối hợp liên vùng là điều cần thiết bởi dòng nước không dừng theo ranh giới hành chính. Hiệu quả ứng phó hạn hán mùa khô sẽ phụ thuộc vào khả năng cập nhật tình hình và điều chỉnh vận hành kịp thời, thay vì chỉ dựa vào một kế hoạch cố định.
