Từ tỉnh lên thành phố trực thuộc: Khái niệm và thông điệp gửi tới người dân
Thành phố trực thuộc Trung ương là đơn vị hành chính cấp tỉnh nhưng được tổ chức và quản lý theo mô hình đô thị lớn, tập trung các trung tâm chính trị, kinh tế, văn hóa và hạ tầng hiện đại, với mục tiêu tạo cực tăng trưởng và điều phối phát triển vùng ở tầm cao hơn so với một tỉnh thông thường. Khi Quảng Ninh và Bắc Ninh được đề xuất nâng cấp, câu hỏi hợp lý nhất từ phía người dân không phải là “có lên được hay không”, mà là “lên thành phố thì được gì và khác gì tỉnh”. Sáng 6/8, Chính phủ đã trình Quốc hội chủ trương thành lập thành phố Quảng Ninh và thành phố Bắc Ninh, mở ra một bước ngoặt trong tiến trình phát triển hành chính Việt Nam. Đây không chỉ là thay đổi về tên gọi, mà là thử thách cho cả hệ thống chính trị lẫn đời sống hàng ngày của từng gia đình.
Quảng Ninh: Nền tảng kinh tế mạnh nhưng áp lực “xứng danh” thành phố
Quảng Ninh bước vào cuộc chơi thành phố trực thuộc với lợi thế kinh tế hiếm địa phương nào có. GRDP bình quân đầu người năm 2025 đã đạt hơn USD 10.402 (khoảng hơn ₫260 triệu), cao gấp đôi mức bình quân cả nước trên USD 5.000. Trong 11 năm, tỉnh liên tục nằm trong nhóm có tốc độ tăng trưởng cao nhất cả nước và đều đạt bình quân hai con số, với dự kiến thu ngân sách trên 100.000 tỷ đồng cho khoảng 1,3 triệu dân. Nói thẳng, nếu một địa phương như vậy không lên thành phố thì còn ai đủ điều kiện. Nhưng ngay chính Bí thư Tỉnh ủy Quản Minh Cường cũng thừa nhận ông “trăn trở rất nhiều” khi người dân hỏi “lên thành phố thì được gì và khác gì tỉnh?”. Thành công về chỉ tiêu không đảm bảo tự động biến thành chất lượng sống nếu bộ máy không thay đổi cách làm.
Từ cao tốc đến trường học: Thành phố trực thuộc có ý nghĩa gì với đời sống thường ngày?
Một thành phố trực thuộc không thể chỉ là câu chuyện bảng hiệu hành chính; nó phải hiện diện trong từng chuyến xe buýt, con đường liên xã và lớp học có điều hòa. Quảng Ninh là ví dụ điển hình khi tự bỏ kinh phí làm tuyến cao tốc Hạ Long – Vân Đồn – Móng Cái dài 120 km, và đang đề xuất thêm tuyến nối Vành đai 5 dài 55 km với 6 làn chính, 4 làn gom. Hạ tầng này không phải để “khoe”, mà để người dân đi lại, làm ăn, tiếp cận dịch vụ hành chính nhanh hơn. Ở lĩnh vực giáo dục, tỉnh thưởng tới 700 triệu đồng cho học sinh đạt giải quốc gia từ giải Ba trở lên, và nếu là học sinh dân tộc thiểu số thì mức thưởng còn cao hơn. Việc miễn phí sách giáo khoa, 100% lớp học có điều hòa, tăng tỉ lệ học sinh đi học bằng xe buýt không chỉ là chính sách an sinh, mà là lời khẳng định: thành phố trực thuộc chỉ có ý nghĩa khi phúc lợi lan tới từng xã, từng thôn.
Bắc Ninh nâng cấp thành phố: Từ Kinh Bắc văn hiến tới trung tâm công nghệ cao
Khác với Quảng Ninh thiên về cảng biển và du lịch, thành phố Bắc Ninh được định hình như một đô thị xanh, thông minh, hiện đại nhưng giàu bản sắc Kinh Bắc. Tỉnh đã ban hành Đề án số 576/DA-UBND về việc thành lập thành phố Bắc Ninh trực thuộc Trung ương trên cơ sở ranh giới hành chính hiện nay. Mục tiêu đặt ra không hề khiêm tốn: phát triển các ngành công nghiệp công nghệ cao, đặc biệt là bán dẫn, sản xuất vi mạch và trí tuệ nhân tạo, đồng thời xây dựng hệ thống giao thông – logistics đồng bộ và chính quyền đô thị tinh gọn, hiệu quả. Bắc Ninh hiện có diện tích tự nhiên 4.713,75 km², dân số gần 4 triệu người và 99 đơn vị hành chính cấp xã, tức là quy mô không hề nhỏ. Nếu làm đúng, thành phố Bắc Ninh có thể trở thành “nhà máy chất xám” của vùng, chứ không chỉ là một cực công nghiệp gia công giá rẻ.
Cơ hội và thách thức của phát triển hành chính: Người dân cần chờ đợi điều gì?
Nâng cấp đơn vị hành chính là một bước trong tiến trình phát triển hành chính Việt Nam, tạo cực tăng trưởng mới và tháo gỡ những điểm nghẽn trong quản lý đô thị để các địa phương đóng góp nhiều hơn cho cả nước. Nhưng đây đồng thời là áp lực không nhỏ: nếu sau vài năm, người dân vùng khó khăn vẫn phải đi đường xấu để làm thủ tục hành chính thì mọi lời hứa về “thành phố” đều trở nên rỗng. Các đại biểu Quảng Ninh đã nhấn mạnh nhu cầu đầu tư giao thông liên xã ở Bình Liêu, Ba Chẽ, Đầm Hà, Tiên Yên để người dân dễ tiếp cận chính quyền và để chính quyền “gần dân, sát dân” hơn. Với Bắc Ninh, Bộ Nội vụ được giao hoàn thiện hồ sơ, phối hợp các cơ quan, chuẩn bị đầy đủ tài liệu trình Quốc hội và chủ động báo cáo những vấn đề vượt thẩm quyền. Nói cách khác, cuộc chơi thành phố trực thuộc mới chỉ bắt đầu trên giấy; phần khó nhất là biến văn bản thành đường sá, dịch vụ và cơ hội việc làm cụ thể.
