Từ thiết lập ngoại giao đến đối tác chiến lược toàn diện
Quan hệ Việt Nam Thái Lan là mối quan hệ ngoại giao được chính thức thiết lập ngày 6/8/1976, sau đó từng bước được củng cố qua hợp tác chính trị, kinh tế, quốc phòng và văn hóa, và nay đã được nâng cấp thành đối tác chiến lược toàn diện, phản ánh mức độ tin cậy, gắn bó và vai trò ngày càng quan trọng của hai nước trong cấu trúc hợp tác khu vực Đông Nam Á. 50 năm ngoại giao không phải chỉ là con số kỷ niệm, mà là thước đo sự trưởng thành của cả hai bên. Ngày 6/8/1976 tại Hà Nội, Bộ trưởng Ngoại giao Nguyễn Duy Trinh và người đồng cấp Thái Lan Bhichai Rattakul ký thông cáo chung thiết lập quan hệ ngoại giao giữa hai nước, đặt nền móng cho chặng đường nửa thế kỷ sau đó. Từ những bước đi ban đầu còn thăm dò, quan hệ Việt Nam Thái Lan đã phát triển nhanh cả về chiều rộng lẫn chiều sâu, chuyển từ ngoại giao cơ bản sang hợp tác toàn diện trên nhiều kênh. Đặc biệt, việc nâng cấp lên đối tác chiến lược toàn diện vào tháng 5/2025 cho thấy hai bên xem nhau là đối tác không thể thiếu trong chiến lược quốc gia.
Tin cậy chính trị: Nền tảng của đối tác chiến lược toàn diện
Nếu phải chọn một trụ cột giải thích vì sao quan hệ Việt Nam Thái Lan có thể đi tới đối tác chiến lược toàn diện, đó chính là sự tin cậy chính trị được tích lũy bền bỉ suốt 50 năm. Hai nước duy trì mối quan hệ tốt đẹp và tin cậy cao không chỉ giữa lãnh đạo mà cả giữa nhân dân, tạo nền tảng vững chắc để mở rộng hợp tác trên mọi lĩnh vực. Tần suất trao đổi đoàn cấp cao dày đặc trong năm kỷ niệm 50 năm là minh chứng rõ ràng: chuyến thăm chính thức của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tới Thái Lan cuối tháng 5, tiếp đó là chuyến thăm của Thủ tướng Thái Lan Anutin Charnvirakul vào tháng 6, rồi Chủ tịch Quốc hội kiêm Chủ tịch Hạ viện Thái Lan Sophon Zaram thăm Việt Nam đúng dịp 50 năm ngoại giao, thể hiện quyết tâm đưa khuôn khổ đối tác chiến lược toàn diện đi vào thực chất. Việc Sophon Zaram sang thăm Việt Nam từ ngày 5-7/8 càng cho thấy nghị viện hai nước cũng đang hòa nhịp với chiến lược chung, chứ không đứng ngoài cuộc. Đây không chỉ là nghi thức ngoại giao, mà là thông điệp rằng hai bên coi trọng nhau trong tính toán dài hạn.
Chiều sâu hợp tác: Từ kinh tế, quốc phòng đến giao lưu nhân dân
Điểm đáng chú ý trong quan hệ Việt Nam Thái Lan là sự cân bằng hiếm có giữa hợp tác chính trị cấp cao và những liên kết đời sống rất cụ thể. Ở cấp chiến lược, hai nước phát triển hợp tác trên mọi lĩnh vực, từ chính trị, kinh tế đến quốc phòng và văn hóa, đồng thời ưu tiên thêm các động lực mới như kinh tế số, đổi mới sáng tạo, trí tuệ nhân tạo, công nghiệp bán dẫn, chuyển đổi xanh và năng lượng tái tạo. Ở cấp đời sống, người dân cảm nhận sự gắn bó qua những điều tưởng nhỏ nhưng lại có sức nặng: vải thiều tươi Việt Nam bày bán ở siêu thị tại Bangkok, các đường bay thẳng mới đưa du khách Thái đến Đà Nẵng, hay những dự án hỗ trợ trẻ em do Quỹ công chúa Thái tài trợ tại Quảng Trị. Cộng đồng hơn 100.000 người Thái gốc Việt, các di tích và bảo tàng về Chủ tịch Hồ Chí Minh ở Thái Lan, và khu Phố Việt Nam ở Udon Thani tạo nên một nền xã hội gắn bó, vượt xa khuôn khổ ngoại giao hình thức. Ở lĩnh vực quốc phòng, tàu Hải quân Hoàng gia Thái Lan thăm và làm việc tại Việt Nam là biểu hiện thực tế của lòng tin chiến lược, chứ không chỉ là khẩu hiệu hợp tác.
Vai trò khu vực và những bước đi tiếp theo sau 50 năm ngoại giao
Ở thời điểm thế giới thay đổi nhanh, quan hệ Việt Nam Thái Lan không thể dừng ở việc "hữu hảo" mà phải trở thành động lực định hình hợp tác khu vực. Bối cảnh cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn, biến động kinh tế toàn cầu, yêu cầu chuyển đổi số và chuyển đổi xanh đòi hỏi hai nước phải liên tục đổi mới tư duy đối ngoại và tìm các mô hình hợp tác mới. Việc nâng cấp lên đối tác chiến lược toàn diện, với Chương trình hành động triển khai giai đoạn 2026-2031, nếu được thực hiện nghiêm túc, có thể biến quan hệ song phương thành một hình mẫu hợp tác trong ASEAN. Trong thời gian tới, Đại sứ quán Việt Nam tại Thái Lan dự kiến tập trung triển khai hiệu quả các thỏa thuận cấp cao, đẩy mạnh ngoại giao kinh tế, thực hiện Chiến lược "Ba kết nối", hỗ trợ địa phương và doanh nghiệp tăng cường hợp tác, phát huy vai trò ngoại giao văn hóa và công tác người Việt Nam ở nước ngoài. Nếu những kế hoạch này được hiện thực hóa, Việt Nam Thái Lan không chỉ giữ ổn định song phương mà còn góp phần vào hòa bình, ổn định và thịnh vượng chung của ASEAN và cả khu vực. Khi đó, cột mốc 50 năm ngoại giao sẽ được nhìn lại như điểm khởi đầu cho một giai đoạn hợp tác sâu sắc hơn, chứ không phải là đoạn kết của một câu chuyện đẹp.
