Kết nối hai vùng, nhưng không phải con đường dễ làm
Cao tốc Quy Nhơn – Pleiku là tuyến đường dài khoảng 125 km, kết nối duyên hải Nam Trung Bộ với Tây Nguyên và được kỳ vọng rút ngắn hành trình giữa hai đô thị còn khoảng 1,5–2 giờ. Dự án gồm bốn làn xe, nền đường rộng 24,75 m, tốc độ thiết kế 100 km/h và chia thành ba dự án thành phần. Đây không chỉ là một tuyến đường mới: nếu hoàn thành đúng mục tiêu, nó có thể giúp nông sản Tây Nguyên ra cảng biển nhanh hơn, đồng thời mở thêm dư địa cho du lịch. Nhưng lợi ích ấy phụ thuộc vào việc giải quyết bài toán thi công ở một hành lang đồi núi phức tạp. Ngày 7/11, Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc cùng đoàn công tác kiểm tra công trường tại Gia Lai và yêu cầu thúc tiến độ, song không đánh đổi yêu cầu kỹ thuật, chất lượng.
Đèo dốc, hầm xuyên núi và những trụ cầu cao
Thách thức lớn nhất không nằm trên bản vẽ tuyến đường mà ở địa hình thực tế. Cao tốc phải vượt qua các khu vực đèo An Khê và Mang Yang, nơi núi đồi hiểm trở; công trình có hai hầm xuyên núi dài tổng cộng khoảng 5,75 km cùng nhiều cầu cạn, trong đó có những trụ cầu cao hơn 100 m. Khối lượng đào đắp lớn khiến thi công cao tốc đòi hỏi phối hợp chặt giữa khảo sát địa chất, thiết bị chuyên dụng và tổ chức mũi thi công. Đào núi, xử lý nền đường hay dựng trụ cầu ở độ cao lớn đều có thể ảnh hưởng dây chuyền đến tiến độ nếu điều kiện địa chất khác dự tính. Vì vậy, yêu cầu của lãnh đạo Chính phủ về máy móc, thiết bị kỹ thuật phù hợp là điều kiện thực chất, không phải thủ tục. Tăng tốc chỉ có ý nghĩa khi các hạng mục khó được làm đúng ngay từ đầu.
Hơn 26 triệu m³ vật liệu: nguồn cung phải theo kịp công trường
Nhu cầu vật liệu vượt 26 triệu m³, gồm khoảng 21,16 triệu m³ đất đắp, 2,39 triệu m³ cát và 2,78 triệu m³ đá xây dựng theo thông tin được dẫn từ Bộ Xây dựng. Quy mô ấy khiến nguồn vật liệu xây dựng trở thành một trong những nút thắt quyết định, bởi có mỏ gần tuyến chưa đồng nghĩa vật liệu sẵn sàng: còn phải hoàn tất cấp phép, khai thác và bảo đảm chất lượng. Gia Lai yêu cầu nhà thầu đẩy nhanh thủ tục mở mỏ. Một trường hợp cho thấy rủi ro cụ thể: mỏ đất số 3 ở khu vực Bình An, Bình Phú gặp đá sớm, làm trữ lượng đất thực tế giảm; chủ đầu tư phải chuyển nguồn và làm thủ tục mở rộng mỏ. Trong khi đó, báo cáo tại buổi kiểm tra nêu nhu cầu dự án 7 triệu m³ đất đắp, 2,43 triệu m³ cát và 3,75 triệu m³ đá, đồng thời đánh giá khả năng cung ứng của địa phương là đủ. Chênh lệch các con số giữa báo cáo cho thấy cần làm rõ cơ sở tính toán và cập nhật nguồn cung minh bạch.
Đầu tháng 11, công trường có hơn 200 mũi thi công với hàng nghìn kỹ sư, công nhân và máy móc; giá trị sản lượng xây lắp ba dự án thành phần đạt 2.014 tỷ đồng, tương đương 6,5% tổng giá trị xây lắp. Những con số này cho thấy công việc đã triển khai, nhưng cũng nhấn mạnh khoảng cách còn lại: tiến độ không thể chỉ dựa vào số lượng mũi thi công nếu đất, cát, đá chưa đến đúng nơi, đúng lúc. Dự án thành phần 2 còn hơn 95% mặt bằng đã bàn giao tại thời điểm báo cáo; phần còn lại được yêu cầu xử lý trước ngày 15/11 để giao cho đơn vị thi công.
Tăng tốc có kỷ luật mới đưa được lời hứa về đích
Dự án dự kiến hoàn thành trong năm 2029, nên các thủ tục mỏ và mặt bằng cần được xử lý sớm thay vì trở thành điểm nghẽn kéo dài. Riêng mỏ đất số 1 tại xã Ya Hội, trữ lượng 2,2 triệu m³, được giao cho nhà thầu Dacinco làm thủ tục cấp phép và dự kiến hoàn tất vào đầu tháng 1/2027. Đây là mốc cần theo dõi sát: một nguồn vật liệu dự kiến trong tương lai không thể thay thế nguồn cung thực tế cho các hạng mục đang triển khai. Tỉnh yêu cầu nhà thầu tăng tốc, còn lãnh đạo Chính phủ nhấn mạnh phải tuân thủ yêu cầu kỹ thuật và bảo đảm chất lượng. Gia Lai cũng yêu cầu bảo hành tuyến cao tốc năm năm. Tiêu chuẩn tiến độ vì thế không nên là hoàn thành nhanh bằng mọi giá, mà là duy trì nguồn vật liệu ổn định, kiểm soát chất lượng và xử lý kịp thời rủi ro địa chất. Chỉ khi làm được cả ba, lời hứa rút hành trình Quy Nhơn – Pleiku xuống khoảng hai giờ mới có giá trị bền vững.
