STEM Innovation PetroVietnam là gì và vì sao nó đang làm rung chuyển lớp học phổ thông?
Chương trình STEM Innovation PetroVietnam là sáng kiến do Tập đoàn Công nghiệp – Năng lượng Quốc gia Việt Nam khởi động tháng 9/2025, nhằm xây dựng mạng lưới phòng thực hành STEM đạt chuẩn quốc tế, gắn đầu tư thiết bị với đào tạo giáo viên và kết nối cộng đồng STEM để đổi mới phương pháp dạy học, khơi mở tư duy sáng tạo học sinh trên phạm vi toàn quốc. Không phải dự án cơ sở vật chất thuần túy, chương trình này là một cuộc thử nghiệm mô hình dạy học mới: từ “thầy giảng – trò chép” sang “thầy thiết kế thử thách – trò giải quyết vấn đề”. Việc Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm trực tiếp định hướng và cùng lãnh đạo Đảng, Chính phủ tham gia khởi động cho thấy STEM không còn là phong trào bên lề mà đã trở thành ưu tiên chiến lược trong câu chuyện nguồn nhân lực.
108 phòng thực hành STEM tại 34 tỉnh: con số lớn chỉ có ý nghĩa khi làm thay đổi cách dạy
Sau một năm, mạng lưới STEM Innovation PetroVietnam đã gồm 108 phòng thực hành STEM, hiện diện tại 34 tỉnh, thành phố trên cả nước. 91 trong số đó được đăng ký vào hệ thống FabLab của Học viện Công nghệ Massachusetts (MIT), góp phần đưa tổng số phòng lab đạt chuẩn quốc tế ở Việt Nam lên 116 và đưa nước ta đứng thứ năm thế giới, dẫn đầu châu Á về số lượng FabLab. Đây là những con số ấn tượng, nhưng điều đáng bàn hơn là cách chúng buộc giáo viên phải rời bảng đen, phấn trắng. Các phòng thực hành STEM với bảng tương tác thông minh, thiết bị robotics, lập trình, mô hình khoa học và dụng cụ thí nghiệm đặt giáo viên vào vai trò người thiết kế tình huống, xây dựng dự án và kết nối kiến thức liên môn thay vì lặp lại nội dung sách giáo khoa. Nếu nhà trường chỉ dừng ở việc dùng lab như phòng máy tính hiện đại, chương trình sẽ thất bại; bản chất thay đổi nằm ở phương pháp chứ không ở thiết bị.
Từ lớp học thụ động đến không gian thử nghiệm: học sinh đang học STEM theo cách khác
Tính đến tháng 9/2026, gần 40.000 học sinh đã được tiếp cận các phòng thực hành STEM Innovation PetroVietnam, hơn 1.300 giáo viên tham gia giảng dạy và hơn 850 bài giảng STEM được xây dựng. Những con số này chỉ có giá trị nếu đi kèm một thay đổi rất cụ thể: học sinh không còn chỉ “nghe giảng về khoa học” mà được trực tiếp chạm vào khoa học và công nghệ. Phòng thực hành STEM trở thành không gian thử nghiệm ý tưởng, điều chỉnh giải pháp, nơi học sinh từng bước hình thành tư duy khoa học, kỹ năng hợp tác và năng lực sáng tạo. Tại những địa phương miền núi như Lạng Sơn hay Lào Cai, việc được tiếp cận và sử dụng trang thiết bị hiện đại, đạt chuẩn quốc tế ngay từ đầu giúp các em rút ngắn khoảng cách, hình thành tư duy logic, tăng khả năng hợp tác và tham gia các sân chơi quốc tế, tiếp cận tri thức, công nghệ tiên tiến của thế giới. Nếu chúng ta muốn tư duy sáng tạo học sinh trở thành năng lực phổ biến chứ không chỉ là đặc quyền của một số đô thị lớn, những phòng lab như vậy là điều kiện gần như bắt buộc.
Đổi mới phương pháp dạy học: cơ hội thật nhưng cũng là bài kiểm tra năng lực giáo viên
Ở phía giáo viên, STEM Innovation PetroVietnam rõ ràng không chỉ tặng thêm một phòng học đẹp; nó đặt ra yêu cầu đổi mới phương pháp dạy học với áp lực khá lớn. Các phòng thực hành tạo điều kiện để giáo viên tổ chức bài học theo dự án, gắn kiến thức liên môn với thực tiễn và áp dụng các chuẩn giáo dục quốc tế như NGSS, ISTE, CSTA. Điều này buộc giáo viên phải nắm vững công nghệ, hiểu rõ cách thiết kế nhiệm vụ mở, chấp nhận việc học sinh có thể đi đường vòng, mắc sai lầm và tự sửa. Khi chương trình gắn đầu tư thiết bị với hỗ trợ đào tạo giáo viên, xây dựng học liệu và kết nối cộng đồng STEM, nó gửi một thông điệp rõ ràng: hạ tầng chỉ là bước đầu, năng lực sư phạm mới là “điểm nghẽn” phải được tháo gỡ. Nếu đội ngũ giáo viên không được hỗ trợ liên tục, các phòng thực hành STEM dễ biến thành bảo tàng công nghệ hơn là xưởng sáng tạo đúng nghĩa.
Từ mạng lưới phòng lab đến hệ sinh thái STEM địa phương: bước chuyển cho giáo dục phổ thông
Điểm tham vọng nhất của STEM Innovation PetroVietnam là mục tiêu không chỉ dựng phòng lab rải rác, mà hình thành một mạng lưới đổi mới sáng tạo thống nhất ở các địa phương. Song hành với đầu tư cơ sở vật chất, chương trình kết nối các trường học, xây dựng Câu lạc bộ STEM Innovation PetroVietnam – nơi chuyên gia, nhà quản lý giáo dục, giáo viên và học sinh trong mạng lưới phòng STEM trên toàn quốc gặp gỡ, chia sẻ kinh nghiệm và ươm mầm ý tưởng. Nhờ đó, hệ thống phòng thực hành STEM dần trở thành cầu nối giữa giáo dục phổ thông với đại học và thị trường lao động, đồng thời thu hẹp khoảng cách tiếp cận khoa học, công nghệ giữa các vùng miền. Một mạng lưới như vậy, nếu vận hành hiệu quả, có thể thay đổi cách các địa phương nhìn nhận giáo dục STEM: từ vài cuộc thi mang tính phong trào sang chiến lược đào tạo nguồn nhân lực gắn với phát triển kinh tế địa phương. Sau một năm, bài học rõ nhất là: đổi mới giáo dục STEM không thể trông chờ vào nỗ lực từng trường; nó cần những chương trình có quy mô và tầm kết nối như STEM Innovation PetroVietnam để tạo lực đẩy đủ mạnh.
