Thuế Section 301 Mỹ: cú hãm phanh với đà tăng của thủy sản Việt
Thuế Section 301 Mỹ đối với thủy sản là mức thuế bổ sung áp lên hàng nhập khẩu nhằm điều chỉnh cán cân thương mại và sức ép cạnh tranh, khiến giá bán thực tế tăng, biên lợi nhuận bị thu hẹp và các hợp đồng xuất khẩu phải đàm phán lại, từ đó có nguy cơ làm chậm đà tăng trưởng của xuất khẩu thủy sản Việt Nam trong những tháng cuối năm. Đó là lý do dù xuất khẩu thủy sản Việt Nam trong 7 tháng đầu năm đạt khoảng 6,8 tỷ USD với mức tăng hai chữ số, đà tăng đã bắt đầu giảm tốc khi chính sách thuế Mỹ “ngấm” dần vào đơn hàng. Tín hiệu này không chỉ là biến động ngắn hạn, mà là lời cảnh báo rõ ràng: nếu tiếp tục dựa vào lợi thế giá rẻ, ngành thủy sản khó giữ được thị phần tại một thị trường đang dùng thuế quan như công cụ sàng lọc đối tác.
Số liệu xuất khẩu đẹp nhưng đà tăng đã qua giai đoạn thuận lợi nhất
Xuất khẩu thủy sản Việt Nam trong tháng 7 đạt gần 1,02 tỷ USD, tăng 4,8% so với cùng kỳ, lũy kế 7 tháng gần 6,78 tỷ USD, tăng hơn 11%. Con số này củng cố kỳ vọng cả năm vượt mốc 12 tỷ USD, nhưng nhìn kỹ thấy rõ giai đoạn thuận lợi nhất đã đi qua: mức tăng chung chỉ còn quanh 5%, cá tra giảm, cá ngừ gần như đi ngang, trong khi nhiều thị trường như EU, Hàn Quốc, Trung Đông suy giảm hai chữ số. Nói cách khác, bức tranh tăng trưởng đang được “trang điểm” bởi những tháng đầu năm. Từ cuối tháng 7, thuế Section 301 Mỹ ở mức 12,5% bắt đầu áp lên thủy sản Việt, song ảnh hưởng chưa lộ hết do độ trễ hợp đồng và vận chuyển. Đà tăng hiện tại giống một quán tính hơn là động lực mới; một khi các hợp đồng bị điều chỉnh giá theo thuế, tăng trưởng nhiều khả năng sẽ chậm rõ rệt.
Tôm, cá ngừ, cá tra: những mũi nhọn đang bị cùn bởi sức ép thuế
Tôm – mặt hàng chủ lực – vẫn tăng nhưng có dấu hiệu hụt hơi. Tháng 7, xuất khẩu tôm tăng 4,5%, trong khi cả 7 tháng tăng hơn 12%, chiếm khoảng 41% tổng kim ngạch thủy sản. Sự chênh lệch cho thấy đà bứt phá đã yếu đi khi tôm chân trắng, tôm sú đối mặt cạnh tranh mạnh tại Mỹ, EU, Nhật Bản, đặc biệt từ Ecuador, quốc gia đang chuyển từ cung cấp nguyên liệu giá thấp sang đối thủ trực tiếp ở phân khúc chế biến giá trị gia tăng. Trong bối cảnh này, việc thủy sản đối mặt thuế Section 301 Mỹ ở mức 12,5%, cao hơn mức 10% của Ecuador, Ấn Độ, Indonesia, khiến lợi thế giá của doanh nghiệp Việt Nam co hẹp đáng kể. Cá ngừ lại chịu thêm tầng rào cản về truy xuất nguồn gốc, chứng nhận nhập khẩu và bảo vệ động vật có vú, biến mỗi đơn hàng sang Mỹ thành một bài kiểm tra phức tạp, tốn chi phí hơn. Cá tra được đánh giá ổn định hơn nhờ dư địa ở châu Âu, nhưng khó có thể một mình bù đắp toàn bộ sức ép từ các thị trường lớn đang chậm lại.
Thuế bắt đầu “ngấm” từ tháng 8: hợp đồng, giá và lợi nhuận đều bị siết
Điểm đáng lo không phải ở tác động tức thời, mà ở quãng thời gian từ tháng 8 đến quý IV, khi chu kỳ đàm phán hợp đồng mới với Mỹ diễn ra dưới cái bóng của chính sách thuế Mỹ. Hàng thủy sản Việt Nam xuất khẩu vào Mỹ phải chịu thêm thuế Section 301 ở mức 12,5%, trong khi nhiều đối thủ chỉ chịu 10%. Thuế này không đứng một mình mà cộng với thuế MFN và các nghĩa vụ chống bán phá giá, chống trợ cấp, khiến biên lợi nhuận vốn mỏng trên nhiều dòng sản phẩm như tôm đông lạnh càng bị bào mòn. Mức chênh lệch 2,5 điểm phần trăm đủ để nhà nhập khẩu Mỹ có cớ yêu cầu giảm giá, ép doanh nghiệp chia sẻ chi phí thuế và rút ngắn thời hạn hợp đồng. Nói thẳng, chính sách thuế quan mới đang chuyển quyền kiểm soát từ nhà xuất khẩu sang nhà nhập khẩu: quyết định mua hàng ngày càng phụ thuộc vào từng doanh nghiệp, từng mã hàng, thay vì vào lợi thế chung của “thủy sản Việt”.
Giữ thị phần tại Mỹ: không còn chỗ cho chiến lược “bán rẻ cho nhanh”
Nếu coi thuế Section 301 Mỹ là một phép thử, thì nửa cuối năm sẽ cho thấy ngành thủy sản Việt đủ bản lĩnh chuyển hướng hay vẫn tiếp tục “bán rẻ cho nhanh”. Thủy sản đối mặt thuế bổ sung 12,5% sẽ không thể cạnh tranh bằng giá thấp khi đối thủ chỉ chịu 10%; doanh nghiệp buộc phải xây dựng chiến lược mới để duy trì thị phần. Điều này đòi hỏi ba thay đổi: một là đàm phán lại hợp đồng với trọng tâm bảo vệ biên lợi nhuận, chấp nhận rút ngắn thời hạn nhưng không phá vỡ mặt bằng giá; hai là đẩy mạnh phân khúc chế biến sâu, nâng giá trị thay vì chạy theo sản lượng; ba là đầu tư mạnh vào truy xuất nguồn gốc, chứng nhận bền vững để đáp ứng chính sách thuế Mỹ lẫn các rào cản kỹ thuật ngày càng chặt. Như nhận định của đại diện VASEP, thách thức nửa cuối năm không còn là bán thêm được bao nhiêu hàng, mà là “bảo vệ biên lợi nhuận, đáp ứng tốt các yêu cầu về thuế và truy xuất nguồn gốc, đồng thời lựa chọn đúng phân khúc và thị trường”. Nếu không chủ động điều chỉnh, mục tiêu kim ngạch 12,1–12,3 tỷ USD dễ trở thành ngưỡng trần khó chạm tới.
